Bloggen er flytta
September 30, 2010 at 6:49 pm | Posted in Bloggen | Comments OffDenne bloggen er no flytta til mitt private domene:
kjetilkringlebotten.com
Eg har flytta alle innlegg over, og sluttar å oppdatere på denne adressa. Men eg slettar ikkje innhaldet på denne adressa med det fyrste. (Kanskje aldri. Det kan vere nokon som lenker til innhaldet.)
Carola er visst profet
September 25, 2010 at 10:24 pm | Posted in Kommentar | 1 CommentEg skal fint innrømme at eg har ein del fordommar mot Carola. Eg synst musikken hennar representerer alt som var feil med 1980-talet, og eg synst at ho har ein tendens til å seie mykje dumt. Eit par dagar før Lovsang Bergen gjekk av stabelen fekk eg spørsmål om eg skulle dit. Eg sa at eg ikkje skulle det, og eg trur eg gjorde eit betre val ved å be Vesper.
Hovudgrunnen var at eg ikkje klarar å sjå på dette som lovsong. Det er ein konsert, og når Carola i tillegg skal ha spelt ‘Fångad av en stormvind’ trur eg at eg gjorde rett i å halde meg borte frå dette. Men eg la til at eg håpte ho brukte munnen til å syngje, og ikkje til å snakke, for då ville det sannsynlegvis dette noko dumt ut. Eg fekk visst rett. For ho er visst sjølvutnemnd profet. Ja, ja. 
Genesis 1,1 – 2,4
September 19, 2010 at 6:53 pm | Posted in Bibelen | Comments OffEg fekk ein kommentar frå ein som kalla seg Sigmund, og tenkte at eg heller skulle skrive eit nytt innlegg enn å skrive ein kommentar. (Siste kommentar før Sigmund var i 2005.) Her fylgjer mitt forsøk på eit svar:
Sjølv trur eg vi skal tolke Genesis ‘bokstavleg,’ men det betyr ikkje nødvendigvis at vi skal tolke den som ein heilt historisk eller vitskapleg framstilling av skapinga.
På engelsk bruker ein ordet ‘literal.’ Det kan omsetjast med ‘bokstavleg’ eller ‘litterært.’ Når vi les i Salmane at Gud er ei klippe, så skal vi tolke det bokstavleg. Men det betyr ikkje at Gud er ein stein. For ei bokstavleg tolking av ein tekst må alltid ta innover seg den sjangeren teksten er skrive i. Ergo vil ei bokstavleg tolking av ‘Gud er ei klippe’ vere at Gud er å stole på, og at han står fast — fordi sjangeren til Salmane er poesi.
Spørsmålet då vert: Kva sjanger er Genesis skrive i? Eg trur, og det er det mange andre som også gjer, at dei 11 fyrste kapitla i skriftet er skrive i historisk-mytisk form. Dette trur eg kjem betre fram ved ei analytisk lesing av Genesis 1,1 – 2,4.
Ei ‘bokstavleg’ lesing av denne vil oppdage at dagane er delt inn i to hovudseksjonar, som igjen er knytt til kvarandre. Vi kan kalle dette for ‘forming’ og ‘fylling.’ Ein dag formar Gud tinga, ein annan dag fyller han det, og gjev det konkret framtoning. Vi kan setje det opp slik:
Dag 1 og Dag 4
Dag 1 (Gen 1,1-5): Gud skaper himmelen og jorda. Sistnemnde er aud og tom, og mørk. Gud skapar lyset, og skilde det frå mørkret.
Dag 4 (Gen 1,14-19): Gud skaper dei to store ljosa; han gjev lyset ein konkret framtoning.
Dag 2 og dag 5
Dag 2 (Gen 1,6-8): Gud skaper himmelkvelven, og skil vatn (himmelen; skyer, regn, etc.) frå vatn (vatnet).
Dag 5 (Gen 1,20-23): Gud fyller opp vatnet og himmelen med liv.
Dag 3 og dag 6
Dag 3 (Gen 1,9-13): Gud skaper fastlandet, og let jorda gro “grøne vokstrar, planter som set frø, kvar etter sitt slag, og tre som ber frukt med frø i, kvart etter sitt slag.”
Dag 6 (Gen 1,24-31): Gud fyller opp jorda med levande skapningar “fe, kryp og villdyr, kvar etter sitt slag,” samt menneska — og gjev dei plantar og frukt til mat.
Dag 7
Dag 7 (Gen 2,1-4): Gud kviler frå skapinga, og velsignar kviledagen.
Dette er sjølvsagt ikkje meint som siste ord i debatten. Men eg trur ikkje ein treng å kaste bort vitskap når ein les Bibelen, eller omvendt.
Tankekross om Islam
September 17, 2010 at 11:58 am | Posted in Kommentar, Religionar, Samfunn | Comments OffSist veke trua ein pastor i Florida med å brenne Koranen (= fleire utgåver av skriftet) på bål. Eg er glad det ikkje skjedde, men her er ein liten tankekross, som eg vart gjort oppmerksam på av ein utvekslingsstudent frå Uganda: Kvifor er det meir protestar frå vestlege leiarar mot ein ikkje-gjennomført trussel om koranbrenning enn mot reelle kyrkjebrenningar og drap på kristne biskopar i muslimske land?
Litt språkleg plukk: ‘Mordbombar’?
September 2, 2010 at 7:19 pm | Posted in Kommentar, Språk | Comments OffEdward Feser har ein særs interessant analyse av bruken av omgrepet ‘sjølvmordsbombar.’ Grunnen er at einskilde vil at ein skal gå over til å bruke ‘mordbombar’ (‘homicide bomber’) i staden for ‘sjølvmordsbombar,’ då dette visstnok skal vere misvisande. Feser meiner at dette berre er tull, og det trur eg han har heilt rett i. Feser sitt argument er at sjølv om ordet ‘bombar’ kan vere ein generell term for folk som sprenger ei bombe, også utan drap som mål, så er det ikkje slik ordet vert brukt i daglegtalen. “For example,” skriv Feser, “no one who heard on the news a few years ago about the Olympic Park Bomber was in any doubt about what he was up to. They knew that he was interested in killing people, and not merely in providing some extra fireworks for the Summer Olympics.” Han skriv vidare:
And does anyone really think that when the media have made reference to “suicide bombers,” any sane reader or listener has taken this to mean that the bombers in question may have intended to kill only themselves and no one else? To ask the question is to answer it – especially since there are no “suicide bombers” who intend to kill only themselves (certainly none I’ve ever heard of). This is a non-issue, and conservatives should drop it.
Ved å leggje til ‘sjølvmord’ til ordet ‘bombar’ får vi eit uttrykk som er heilt klart for alle: Ein person som drep seg sjølv for å drepe andre. Les gjerne heile artikkelen til Feser.
Synd og natur
August 23, 2010 at 8:16 am | Posted in Uncategorized | Comments OffI diskusjonar omkring temaet arvesynd har eg ofte komme over feilaktige påstandar om kva dette er. I denne diskusjonen kom eg over denne påstanden (lettare redigert):
Er det Adam sin skyld at jeg synder eller tilhører skylden meg selv? … Er vi syndere fordi vi er født med en syndig natur eller er vi syndere fordi vi velger å gjøre noe i strid med Guds vilje? Dette spørsmål deler forkynnelsen i to gater i dagens samfunn. … Arvesyndslæren har flere punkter, her følger fire: (1) Alle er skyldige for Gud på grunn av Adams synd. Selv uten syndig handling. (2) Det er ikke mulig for mennesket å bli kvitt denne tilstand på jorden, selv ved Kristi kraft. (3) Det er derfor helt umulig for mennesket å vinne seier over synd i denne verden. (4) Fordi det ville være umulig for Kristus å være vår frelser dersom han var besmittet med en arvesynd som tvang ham til å gjøre synd.
Personen som har skrive dette seier at han ikkje er einig i det vi lærer om arvesynd, men det han presenterer som arvesyndslæra er noko heilt anna enn arvesyndslæra. Lat oss sjå litt på dei fire punkta han presenterer:
1. Arvesyndslæra seier ikkje at vi vert skuldige av Adam si synd, og dette viser oss ein viktig forskjell mellom dei forskjellige kyrkjesamfunna sitt konsept av synd. For det fyrste ser vi at ein ikkje har noko distinksjon mellom synd og skuld; at synd er ein utelukkande (konsekvens-)etisk kategori, og ikkje ein ‘ontologisk’ eller antropologisk kategori. Bakgrunnen har ein visstnok frå 1Joh 3,4: “Alle som gjer synd praktiserer også lovløyse, for synd er lovløyse.”[1] Men dette er ein klassisk feil. For det fyrste står det ikkje, at alle “syndarar praktiserer også lovløyse,” men at alle “som gjer synd” prakstiserer lovløyse. Argumentet i verset er altså av etisk art; det er ein observasjon at alle som utfører synd praktiserer lovløyse. Vidare er det viktig å ta for seg heile Bibelen, og ikkje einskildsvers som er teke ut av sin naturlege kontekst. For det fyrste kjem det fram av teksten i 1Joh 3,5f at “vi veit at [Kristus] vart openberra for å ta bort syndene, og i han er det ikkje synd. Alle som er i han syndar ikkje. Alle som syndar, har ikkje sett han og ikkje kjent han.” Dersom vi her ser på synd som ein utelukkande etisk eller moralsk kategori, må konklusjonen verta at ingen kristne syndar eller gjer noko galt. Men dette veit vi er feil. Vi veit alle at vi gjer synd; at vi praktiserer lovløyse. Men om vi derimot her ser på synda som ein ‘ontologisk’ eller antropologisk kategori — ein kategori som seier noko om kven eller kva vi er,[2] ikkje berre om kva vi gjer — vert konklusjonen at kristne ikkje lenger er bestemt på synda, ikkje lenger bestemt på oss sjølve, men på Gud. Synd er i all hovudsak mistillit til Gud og eit brot i den kommunionen eller det fellesskapet vi har med han. For kristne er ikkje synda lenger ein del av vår ‘natur’ (mennesket i seg sjølv), for vi er omskapte i Guds bilete. Dette ser vi mellom anna i 2Kor 3,18 og Ef 4,22-24.
Vidare kan ein lese Rom 5,13b-14a: “Og endå synda ikkje blir rekna som synd der det ikkje er noka lov, rådde likevel døden frå Adam til Moses, også over dei som ikkje hadde gjort noko lovbrot slik som Adam.” (NT05)
2 og 3. Dette er feil; det er ikkje umogeleg, men særs usannsynleg at vi vert kvitt syndetilstanden her på jorda. Bibelen er klar på at frelsa er ein prosess (2Kor 3,18; Fil 3,12-14, etc.), og difor er ikkje mennesket fullstendig frelst her og no. Grunnen til at det er særs usannsynleg at mennesket kan “bli kvitt denne tilstand på jorden, selv ved Kristi kraft” er at vår vilje er fri, og det er ikkje sikkert at vi alltid vil gjera det gode.
4. Dette har han rett i, men det må forklarast meir inngåande. Fordi synd hovudsakleg er ein ‘ontologisk’/antropologisk kategori fylgjer det logisk at Kristus, som er sann Gud, ikkje hadde del i synd. Dette var også hovudpoenget med oppdraget hans; at han — som var lydig mot Gud og ikkje hadde del i fallet på eit personleg plan, men likevel tok del i konsekvensane av fallet — kunne snu om på det Adam gjorde slik at vi ikkje lenger skulle vera bestemt på synda, men verta omskapte for å vera bestemt på Gud.
“Sjå, møya skal bli med barn og føda ein son, og dei skal gje han namnet Immanuel — det tyder: Gud med oss.” (Matt 1,23. NT05)
“I opphavet var Ordet, Ordet var hos Gud, og Ordet var Gud. Han var i opphavet hos Gud. Alt vart til ved han, og utan han vart ikkje noko til… Og Ordet vart menneske og tok bustad mellom oss. Og vi såg hans herlegdom, ein herlegdom som den einborne Sonen har frå Far sin, full av nåde og sanning.” (Joh 1,1-3.14. NT05)
“De kjenner vår Herre Jesu Kristi nåde, at han for dykkar skuld vart fattig då han var rik, så de ved hans fattigdom skulle bli rike.” (2Kor 8,9. NT05)
“Lev ikkje som før, men legg av det gamle mennesket som blir fortært av dei forførande lystene. Bli nye i sjel og sinn! Kle dykk i det nye mennesket, som er skapt etter Guds bilete til eit liv i rettferd og heilagdom i samsvar med sanninga.” (Ef 4,22-24. NT05)
Det er altså slik at synda påverker den vi er, den er ikkje berre ei handling, men ein tilstand. Difor må Kristi frelsesverk vera ei nyskaping av mennesket. Gud vert menneske, lever som menneske, dør som menneske, står opp att som (eit fornya) menneske, og fer opp til Faderen — og tar menneskenaturen med seg! Inkarnasjonen opner for dette, opner for at vi kan verta “deltakarar i guddomleg natur.” (2Pet 1,4)
Desse fire punkta fortel oss noko viktig, og det er at vi ofte opererer med forkjellige omgrepsapparat i slike diskusjonar. Vi seier at synd og nåde har eit eller anna å gjera med natur, men vi bruker desse omgrepa på forskjellig vis. Når eg snakker om ‘synd’ ser eg det hovudsakleg som ein ‘ontologisk’/antropologisk kategori, medan andre ser på det som ein moralsk kategori. Vidare har vi nåden, og denne ser eg også i eit ‘ontologisk’/antropologisk perspektiv. Eg ser, saman med dei ortodokse og katolske — og mange protestantar — på nåden som ei nyskapande kraft. Men mange ser på den som ein utelukkande juridisk term. Eg trur at nåden er ei kraft som gjer oss rike; som gjev at vi kan verta “deltakarar i guddomleg natur,” nyskapt i Guds bilete.
Mange av dei eg diskuterer dette med er einige, men dei opererer med ein skjult (og falsk) premiss.[3] Dei går ut frå at arvesyndsdogmet er falskt fordi alle menneske har rett på å verta frelst, at vi har rett på å vera i Edens hage — at dette er vår naturlege tilstand. Men dette er feil. Frelsa er overnaturleg av karakter, vi vert heva over vår naturlege tilstand.[4] Og dette er av nåde; ei gratis gåve som vi ikkje har krav på.
Vi kan kanskje forstå dette betre om vi ser på den jødiske læra om dei to dragnadane. Bente Groth skriv:
[De jødiske rabbinerne] utviklet aldri noen arvesyndslære fra skapelsesforestillingene i 1. Mosebok. (…) Det betyr ikke at rabbinerne var eller er blinde for at det finnes mennesker som begår onde handlinger. De utviklet derfor en lære om at mennesket er skapt med to motstridene «impulser» eller tilbøyeligheter eller dragninger. Den ene leder mennesket til gode handlinger, den andre til dårlige. Uten disse to mulighetene ville mennesket ikke hatt behov for å foreta frie valg, noe som jøder ser på som en grunnleggende verdi. Det er opp til hver enkelt å arbeide med seg selv og velge det gode. I jødedommen er begrepet «synd» derfor mer knyttet til bevisste handlinger enn til en grunnleggende tilstand. Å synde er å unnlate å leve slik Gud vil.[5]
Her ser vi at det finst likskapar mellom det rabbinske synet og synet til ‘motstandarane’ våre, men eg trur også vi deler noko med rabbinarane. Eg trur at både Paulus og Jakob nytta seg av dette i breva sine. Men her ser det ut for meg at fokustet vart flytta frå sjølve dragnadane og over på viljen. Det ser ut for at den gode dragnaden vart omdefinert frå lyst til fellesskapet med Gud (‘Anden’ hjå Paulus, ‘visdomen’ hjå Jakob). Og at den vonde dragnaden vart omdefinert frå rein lyst til det å vera ‘seg sjølv nok’ (‘kjøtet’ hjå Paulus, ‘lysta’ hjå Jakob). Ein tok altså tak i den jødiske moralske synet på synda, og nytolka det i eit ‘ontologisk’/antropologisk perspektiv. Poenget er altså ikkje kva vi gjer, men kven vi er. Det vi gjer har bakgrunn i den vi er. Som det stod på ein busshaldeplass: “Den du er vert reflektert i gjerningane dine.”
Arvesyndsdogmet handlar om kven vi menneske er; det seier at vi av oss sjølve er bestemte på synda — på oss sjølve. Og frelsa frå dette handlar om at vi får del i Guds liv, og vert bestemt på han.
Med dette i bakhovudet, les denne jødiske ‘syndsvedkjenninga’ frå Jerusalems Talmud, Berakot 7d:
Min Gud og mine fedrars Gud, bryt makta åt den vonde dragnaden og fjern den frå hjarto våre, for du har skapt oss til å gjera din vilje, og vi er også bundne ut frå din vilje. Både du og vi ynskjer det slik, men vi vert hindra av surdeigen som er i oss. Du kjenner til det som er openberra; at vi ikkje har kraft til å stå den vonde dragnaden imot. Men lat det vera din vilje, du som er min Gud og mine fedrars Gud, at du vil fjerna den frå oss. Lat den vera underlagd oss, så vår vilje kan verta som din vilje og vi kan få eit heilt hjarte![6]
Noter:
[1] Om anna ikkje vert nemnt er alle bibelvers omsett av underteikna.
[2] Eg vil her understreke at det ikkje er snakk om at vi er syndarar av natur, i meininga menneskenaturen. Vi er ikkje skapt av Gud til å vera syndarar. Fallet var heller ikkje eit fall ned til ein subhuman tilstand. Det er snakk om at vi som syndarar ikkje har same forhold til Gud som før fallet, og ikkje har del i dei gåvene det medførte.
[3] Når ein diskuterer noko, er det viktig å prøve å oppdage dei ‘skjulte premissa.’ Eit døme er etikk. Mange seier at etikk er relativistisk, fordi det finst mange forskjellige (og motstridande) etiske normer mellom dei forskjellige kulturar. Men dette argumentet baserer seg ikkje berre på fakta, men ber også i seg ein skjult premiss; at det er alltid rett å adlyde sin kultur. Men kvifor skal vi tru på det?
[4] Men det betyr ikkje at vår natur vert ‘fjerna.’ Nei, den vert fullenda. “Nåden fullendar naturen,” som det heiter hjå Thomas Aquinas.
[5] Bente Groth (red.), Jødiske skrifter (Verdens Hellige Skrifter). Oslo: De norske bokklubbene 2002, s. xx-xxi
Vi skal kjennast på fruktene
August 16, 2010 at 7:03 am | Posted in Teologi | Comments OffI går las eg i skrifta, og kom over Matt 7,15-20:
15 Ta dykk i vare for dei falske profetane som kjem til dykk i saueham, men inst inne er glupske ulvar. 16 På fruktene vil de kjenna dei. Kan ein hausta druer av klunger eller fiken av tistlar? 17 På same måte ber alle gode tre god frukt, men eit dårleg tre ber dårleg frukt. 18 Eit godt tre kan ikkje bera dårleg frukt, eit dårleg tre kan heller ikkje bera god frukt. 19 Alle tre som ikkje ber god frukt vert hogge ned og kasta på elden. 20 Difor skal de sanneleg kjenna dei på frkutene deira.[1]
Dette er ein interessant tekst, ikkje berre på grunn av innhaldet, men også på grunn av den måten han ofte vert forkynt. Svært ofte er fokuset på v. 15: “Ta dykk i vare for dei falske profetane som kjem til dykk i saueham, men inst inne er glupske ulvar.” Dette verset er sjølvsagt viktig, og konteksten er at vi skal ta oss i vare for falske profetar. Men eg trur at resten av teksten er viktigare, fordi den er like viktig som ei åtvaring for oss.
Kristus kunne også sagt: “Ta dykk i vare for å verta falske profetar som kjem til folk i saueham, men inst inne er glupske ulvar.” Dette er like mykje ei åtvaring mot falsk liv og lære. Fokuset i teksten er altså at vi skal kjennast på fruktene. Kristenlivet — som alt anna i menneskelivet — handlar ikkje berre om det intellektuelle og ‘indre,’ men om handling. I Jakob 2 ser vi at forfattaren skriv om tru som intellektuell erkjenning av teologiske sanningar, og at dette vil dø utan gjerningar. Han påpeiker (om Abraham[2]) at “trua virka saman med gjerningane hans, og ved gjerningane vart trua fullenda.” (Jak 2,22) Eller for å sitere ei meir moderne kjelde, Christopher Nolans Batman Begins. Det er Rachel Dawes (spelt av Katie Holmes) som seier dette til Bruce Wayne: “It’s not who you are underneath, but what you do that defines you.”[3]
Paulus seier det vel endå klarare då han (i 1Kor 13) understreker at kjærleiken er det viktigaste i kristenlivet. Kjærleik her er ikkje ‘føleri,’ men noko aktivt, konkret. I Brørne Karamasov skriv den russiske forfattaren Dostojevskij om eit møte med ei skeptisk kvinne og presten Fr. Zossima. Ho mista trua si gjennom studiene, og ber om hjelp for å få den tilbake. Fr. Zossima kjem ikkje med bevis, men ber ho om å praktisere trua:
[You can be convinced of the faith by] the experience of active love. Strive to love your neighbour actively and indefatigably. In as far as you advance in love you will grow surer of the reality of God and of the immortality of your soul. If you attain to perfect self-forgetfulness in the love of your neighbour, then you will believe without doubt, and no doubt can possibly enter your soul. This has been tried. This is certain.[4]
Men dette kan ikkje vere abstrakt og konturlaust. Å elska er, for å høyrast litt teknisk ut, eit verb. Det fortel oss at å elska ikkje er ein fjern abstraksjon; det er ein konkret viljeshandling. Det er noko vi gjer. “Mennesket er eit erotisk vesen, eit lengtande vesen,” skriv Fr. Arnfinn Haram. “Det vi lengtar etter, er ikkje abstraksjonar. Kroppen lar oss ta i mot alt som er godt som noko verkeleg. Mennesket er kropp og må elske kroppsleg.” Å elska er ikkje å tenke fine tankar. Å elska er å handla!
Når Jesus seier at vi skal kjennast på fruktene så er det nettopp det han meiner. Vi skal ikkje kjennast på korleis vi ‘kjenner’ oss ‘inst inne.’ Nei; vi skal kjennast på korleis vi lever. Dersom vi kallar oss kristne skal vi også leve og lære som kristne. Då let eg Ragnhild H. Aadland Høen få siste ordet: “Folk kan kalle seg agnostikere eller kristne, men når de lever som praktiserende ateister så er det det de faktisk er.”[5]
Noter:
[1] Om anna ikkje vert nemnt er alle omsetjingar gjort av underteikna, ut frå NA27 og med hjelp frå BDAG. Eg har også konsultert NO78/85 og NT05.
[2] Men de stemmer om oss også.
[3] David Goyer, Batman Begins Script (2005), s. 82. Lenke til pdf-fil. [Henta: 27.07.2010]
[4] Fyodor Dostoevsky, The Brothers Karamazov. New York: Barnes & Noble 2004, s. 60
[5] Ragnhild H. Aadland Høen, “Å leve med Kristus som Herre i en etterkristen tid” frå boka Troverdig tro (red. Morten Dahle Andersen. Oslo: Luther 2010). Utdrag i Lære og liv 2/2010, s. 39
Re: Rettferdiggjering
August 13, 2010 at 9:43 am | Posted in Teologi | Comments OffDette er eit framhald av denne posten om rettferdiggjering. Der skriv rootsman ein god kommentar. Her er eit lite utdrag:
[Jeg] kan bekrefte at store deler av protestantismen, og spesielt frikirkeligheten er gjennomsyret av en “rettferdiggjørelse” som er så uavhengig av vår medvirkning at man kan trygt kalle det “virtuell rettferdighet” – som ikke nødvendigvis sprer seg lenger enn til vårt eget hode.
Det blir litt som å installere dusj på baderommet, men uten at man noen gang bruker den for å vaske seg. Det hjelper jo lite å si at man er ren “fordi man har installert dusj”. Like lite hjelper det å si at vår sjel er rettferdig “fordi Jesus tok våre synder på seg”, hvis man ikke også lar Ham få forandre oss, sammen med oss.
Før eg går inn på sjølve teksten vil eg kort ta for meg noko eg påpeika i ein annan tekst. Vi kan seie at det katolske eller ålmennkristne er middelvegen mellom to typar heresiar, t.d. i Kristusdogmet. Vi seier at han er både Gud og menneske, ikkje anten/eller. I dag vil eg ta opp to andre heresiar, og det premisset dei delar. I dømet mitt ser vi at dei forskjellige heresiane seier anten at Kristus berre kan vere menneske eller at han berre kan vere Gud. Dei deler altså premisset at han berre kan vere det eine eller det andre.
Men dei heresiane eg ska ta opp i dag er universalisme[1] og dobbel predestinasjon, slik dei kjem til uttrykk i einskilde protestantiske krinsar.
I rootsman sin kommentar ser vi at premisset til einskilde protestantar er at dei er frelste “fordi Jesus tok syndene våre på seg.” Men dersom dette stemmer må vi anten seie at all vert frelste – fordi Jesus tok på seg syndene til alle i verda – eller at det er ein dobbel predestinasjon der Jesus berre tok på seg syndene åt dei som er predestinerte til frelsa. Begge desse er heresi, og vi ser at dei (i denne samanhengen, i alle fall) fylgjer logisk frå premisset at “eg er frelst fordi Jesus tok syndene mine på seg.”
Mellomvegen, derimot, seier at desse manglar eit viktig ledd. Det er sant at Kristus tok syndene våre på seg, men dette er berre den eine halvdelen. Dette er den eksterne delen av frelsa. Vi må også ha ein intern del; at vi faktisk får del i dette; at Kristus lever og virkar i oss, slik rootsman påpeiker. Vi kan bruke menneskenaturen som eit døme; den kan eksistere som idé i Gud, men den vart ikkje eit menneske før den faktisk vart aktualisert i skapinga.
Vi har eit potensiale til å verta frelst, på grunn av Kristi offer.[2] Men dette potensialet må verta aktuslisert, og dette vert ikkje aktualisert før Kristus faktisk virkar i oss. Så vi vert ikkje frelste berre fordi “Jesus tok syndene våre på seg.” Vi må også endrast ved han.
Noter:
[1] Med ‘heresi’ her meiner eg ikkje håpet om at vert frelste. Alle kristne bør håpe at folk vert frelst. Vi er kalla til å leve etter viljen åt Gud “som ynskjer at alle menneske skal verta frelste og læra sanninga å kjenna.” Men heresien er læra som seier at alle skal verta frelste, også mot sin eigen vilje.
[2] Offeret gjeld ikkje berre krossdøden, det gjeld alt frå sjølve inkarnasjonen fram til hans evige frambering av seg sjølv for Gud i himmelen, jf. Hebr 7,24f; 8,1-3; 9,24
Unødig omskjering?
August 11, 2010 at 8:24 am | Posted in Kommentar | 6 CommentsVia VG, DagenMagazinet, Dagbladet og Vårt Land.
Rådet for legeetikk meiner at Norge bør forby omskjering av gutar. (Det vil seie; born. Eg reknar ikkje med at dei vil late det verta forbode at vaksne menn let seg omskjere.) Trond Markestad, professor i barnesjukdomar og leiar for rådet, seier at “friske spedbarn utsettes for både smerte og risiko for komplikasjoner helt unødig.” Han seier vidare: “Det har ingen medisinsk begrunnelse, og det strider dermed mot medisinsk etikk.”
Dette må vere noko av det mest tullete eg har høyrt på lenge. Er det slik no at alt som ikkje er ‘medisinsk grnnngjeve’ strir mot ‘medisinsk etikk’? Det er mange ting i verda som ikkje er ‘medisinsk grnnngjeve.’ Ting kan ha ei kulturell, religiøs eller politisk grunngjeving også. Strir dette mot ‘medisinsk etikk’? Og kva meiner han med at dette er “helt unødig”? Er ikkje dette å setje ateismen som premiss for diskusjonen? At alt som er religiøst grunngjeve per definisjon vert ‘unødig’?
Rettferdiggjering
August 10, 2010 at 9:37 am | Posted in Teologi | 5 CommentsRettferdiggjering
Kva er rettferdiggjering? Dette spørsmålet kom opp i ein diskusjon eg hadde for ei tid tilbake, og eg vart der fortald av ein reformert protestant at “bibelsk sett er rettferda ei stadfesting,[1] ikkje ein prosess.” Dette ser ut for meg til å byggje på eit falsk skilje; at rettferda anten er ‘ei stadfesting’ eller ‘ein prosess.’
For det fyrste seier ein at dersom noko er stadfest av Gud, så kan det ikkje vera ein prosess, men det må vere augeblikkeleg. For det andre kombinerer ein denne premissen med erfaringa av at ein ikkje er syndfri, noko som (naturlegvis) leier ein til å tru på det Luther kalla simul justus et peccator; at ein er ‘samstundes rettferdig og syndar.’ Det bibelske ‘provet’ på dette finn ein hjå Paulus, t.d. i Rom 6,6 (NT05): “Vi veit at vårt gamle menneske vart krossfest med han, for at den kroppen som er underlagd synda, skulle gjerast til inkjes, og vi ikkje lenger skulle vera slavar under synda.”
Dette har gjeve nokre sære utfall, t.d. i denne andakten (mine uthevingar):
Frelse betyr altså ikke å forandre seg selv. Og det betyr heller ikke at Gud forandrer det gamle mennesket. Frelse er å bli født på ny. Et nytt menneske blir til – ved siden av det gamle. Derfor har alle kristne to ulike naturer.[2]
Her ser ein altså at enkelte verkeleg trur at vi er to personar; det gamle og det nye mennesket. For meg virkar dette å ende opp i ei tru der ein ikkje verkeleg vert frelst. Det som vert frelst er ein fullkomen (syndfri) kopi av seg sjølv. Men denne lesinga fylgjer ikkje nødvendigvis frå Paulus. Den fylgjer nødvendigvis frå premissen som seier at dersom noko er stadfest av Gud, så kan det ikkje vera ein prosess, men det må vera augeblikkeleg. Men kvifor skal vi tru på det? Det ser ut for meg at dersom ein forkastar denne premissen vert ting mykje meir forståelege. Det ser ut for meg at ei mykje betre lesing av Rom 6,6 er at ein sjukdom vert teke bort, ikkje at eit menneske går dunken.
Som eg har påpeikt oppfor skapar ‘mainstream’ protestantisme eit falsk skilje; at rettferda anten er ‘ei stadfesting’ eller ‘ein prosess.’ Men desse to omgrepa skildrar to forskjellige ting; det fyrste skildrar årsaka, det andre skildrar effekten. Vidare er det slik at når Gud stadfestar at noko er noko anna, bør vi anta at det faktisk skjer. Då Gud sa, “Lat det verta lys” vart det lys. Vi bør ikkje sjå på Gud som ein menneskeleg dommar som berre ‘stadfestar’ at ein person er uskuldig. Vi må trur at Gud faktisk gjer oss rettferdige. Men vi veit frå erfaringa at vi ikkje alltid handlar fullkome. Difor må vi seie anten at vi ikkje er rettferdige — noko som ville vore ubibelsk — eller at vi er i ein prosess der vi vert rettferdiggjort, noko som ser ut til å vere heilt bibelsk. Sjå t.d. Fil 3,10-14 (NT05):
Då kjenner eg han og krafta av hans oppstode, får del i hans lidingar og blir lik han ved at eg døyr som han – om eg berre kunne nå fram til oppstoda frå dei døde! Eg meiner ikkje at eg alt har nådd dette, eller alt er fullkomen, men eg jagar etter det for å gripa det, for eg er sjølv gripen av Kristus Jesus. Sysken, eg trur ikkje om meg sjølv at eg har gripe det, men eitt gjer eg: Eg gløymer det som ligg bak, og strekkjer meg mot det som er framanfor, og jagar fram mot målet, mot den sigerskransen som Gud frå det høge har kalla oss til i Kristus Jesus.
Kombiner så dette med Fil 2,12-13 (NT05):
Mine kjære, de var alltid lydige medan eg var hos dykk. Så ver det endå meir no når eg er borte, og arbeid på dykkar frelse, skjelvande av ærefrykt. For det er Gud som er verksam i dykk, så de både vil og gjer det som er etter Guds gode vilje.
Vi arbeider, men det “er Gud som er verksam i dykk.” Det er fullt og heit Guds verk, men han virkar i oss, ikkje utanom oss. Dette får også fram ein viktig forskjell mellom to syn på Guds gjerningar for oss: er Gud ‘åleinevirkande’ eller er han ‘allvirkande’? Virkar han åleine eller virkar han ved og gjennom alle ting? Det sistnemnde ser ut til å passe mykje betre med Fil 2,12-13. Han arbeidar, men han arbeidar gjennom og i oss.
Noter:
[2] Det ser ikkje ut til at denne predikanten veit kva ‘natur’ betyr. Naturen er ikkje syndig, personar er syndige.
Herrens forklåring
August 6, 2010 at 5:59 am | Posted in Høgtider, Kyrkjeåret/andaktar | Comments OffI dag, 6. august, feirar ein Herrens forklåring i Den katolske kyrkja (Dkk). (I Den ortodokse kyrkja vert dette feira 19. august.) Tekstane for dagen er Dan 7,9-10.13-14, 2Pet 1,16-19 og Luk 9,28b-36. (Det er slik at ein anten les teksten frå Daniel eller 2. Petersbrev. Eg vil likevel sitere alle tre.)
Lat oss lesa tekstane.
Det står skrive i profeten Daniels bok i det 7. kapitlet:
9 Så såg eg: Tronstolar vart sette fram, og ein som var gamal av dagar, tok sete. Hans klednad var snøkvit og håret på hovudet hans som rein ull. Hans trone var eldslogar og hjula under brennande eld. 10 Ei elv av eld strøymde fram, og ho gjekk ut framføre han. Tusen på tusen tente han, titusen på titusen stod framføre han. Retten vart sett, og bøker vart opna… 13 Så såg eg i nattsynene mine: Sjå, med himmelens skyer kom det ein som var lik ein menneskeson. Han gjekk bort mot den gamle av dagar og vart ført fram for han. 14 Han fekk herredøme, ære og rike; folk og ætter med ulike språk, alle folkeslag skal tena han. Hans velde er eit evig velde, det skal ikkje forgå; hans rike går aldri til grunne.
Slik lyder Herrens ord. Gud vere lova!
Det står skrive i Peters andre brev i det 1. kapitlet:
16 For vi følgde ikkje klokt uttenkte mytar då vi kunngjorde for dykk vår Herre Jesu Kristi makt og hans kome. Nei, vi var augnevitne og såg hans guddomlege velde. 17 For han fekk ære og herlegdom frå Gud, vår Far, den gongen røysta kom til han frå høgste herlegdomen: “Dette er Son min, han som eg elskar, i han har eg mi glede.” 18 Vi høyrde sjølve denne røysta koma frå himmelen då vi var saman med han på det heilage fjellet. 19 Difor står profetordet så mykje fastare for oss. Og dette ordet gjer de vel i å halda fast på. Det er ei lampe som skin på ein mørk stad til dagen gryr og morgonstjerna stig opp i hjarta dykkar.
Slik lyder Herrens ord. Gud vere lova!
Dette heilage evangeliet står skrive hjå evangelisten Lukas i det 9. Kapitlet.
Ære vere deg, Herre.
28 Om lag åtte dagar etter at han hadde sagt dette, tok han med seg Peter, Johannes og Jakob og gjekk opp i fjellet for å be. 29 Og medan han bad, vart andletet hans som omskapt, og kleda hans vart skinande kvite. 30 Med eitt stod to menn og tala med han; det var Moses og Elia. 31 Dei synte seg i herlegdom og tala om den utgangen livet hans skulle få, om det han skulle fullføra i Jerusalem. 32 Peter og dei andre hadde falle i djup søvn. No vakna dei og fekk sjå herlegdomen hans og dei to mennene som stod der saman med han. 33 Då mennene skulle skiljast med han, sa Peter til Jesus: “Meister, det er godt at vi er her. Lat oss byggja tre hytter, ei til deg, ei til Moses og ei til Elia” – han visste ikkje sjølv kva han sa. 34 Og medan han tala, kom det ei sky og la skugge over dei, og då dei kom inn i skya, vart dei gripne av redsle. 35 Frå skya kom det ei røyst: “Dette er Son min, den utvalde. Høyr han!” 36 Og då røysta lydde, var det ingen å sjå utan Jesus åleine. Disiplane tagde med dette, og dei fortalde i dei dagane ikkje til nokon det dei hadde sett.
Slik lyder det heilage evangeliet. Lova vere du, Kristus!
Heilage Far, helga oss i sanninga, ditt ord er sanning. Amen.
Kristi forklåring, eller transfigurasjonen som den også vert kalla, handlar om at Kristus vart openberra i all sin herlegdom og guddomsglans for augo på Peter, Jakob og Johannes. Sistnemnde nemner det kryptisk i Joh 1,14: ”Og Ordet vart kjøt tok bustad[1] imellom oss, og vi såg herlegdomen hans, ein herlegdom som ein einboren Son har frå Far sin — full av nåde og sanning.” (Mi utheving) Her på Tabor fjell fekk desse tre apostlane eit direkte innblikk i kven Kristus er: Gud, i all sin herlegdom og glans.
Men i våre dagar ser det ut som at dette har mista litt av si kraft, i alle fall ser det ut til at slike omgrep er skikkeleg ’umoderne.’ Men vi må prøve å halda fast på desse. Peter Kreeft skriv:
Distinctively premodern words like glory, majesty, splendor, triumph, awe, honor—these were more than words; they were lived experiences. More, they were experienced realities.
The glory has departed. We moderns have lost much of medieval Christendom’s faith in Heaven because we have lost its hope of Heaven, and we have lost its hope of Heaven because we have lost its hue of Heaven. And we have lost its love of Heaven because we have lost its sense of Heavenly glory.[2]
Hue betyr ‘nyanse,’ ‘kulør’ eller ‘fargetone,’ og eg vil her i dag oppmoda folk til å prøve å få tilbake kjensla av herlegdom, kulør, kjærleik, håp og tru på det opphøgja, det transcendente, det himmelske. Ein viktig ting som skil kristendommen og stort sett alle monoteistiske religionar frå andre religionar er det transcendente. For ein panteist er gud alt; for ein som trur på meir ’primitive’ gudar som Zevs, Odin, e.l. er gudane ikkje stort meir enn ’supermenneske.’ Men for oss er Gud transcendent, ”over alt og alle,” for å sitere Rudi Myntevik.[3] Ein panteistisk gud krev ingenting, og har ein tendens til å likne særs mykje på den som trur på han. Men sjølv tru på ein transcendent gud betyr ikkje nødvendigvis at alt er bra. Muslimar trur på ein transcendent gud, men eg vil ikkje seie at vi trur på same gud likevel. Grunnen til det ligg i det genuint kristne; at Gud ikkje berre er over alt og alle, men at han steig ned til oss, vart menneske, og levde som menneske.
Adam sitt oppdrag var å ofre; å bere seg sjølv og skaparverket tilbake til Gud i lovprising og takkseiing. Vi kan illustrere dette med offertoriebøna slik ho vert beden i Sandvikskyrkja i Bergen, her omsett til nynorsk:
Herre Gud, himmelske Far, Di er jorda og det som fyller henne. Av ditt eige gjev vi deg attende. Velsigna vere du, Herre, all skapnings Gud. Av din rikdom har vi motteke det brødet og den vinen vi ber fram for deg, frukter av jorda og vintreet og av menneska sitt arbeid, som for oss vert livsens brød og frelseskalken. Ta imot oss og gåvene våre for Jesu Kristi skuld. Amen.[4]
Adam feila i si oppgåve, men det gjorde ikkje Kristus. Han bar heile sin menneskenatur fram for Gud som offer, og ved Guds vilje ”er vi heilaggjorde ved ofringa av Jesu Kristi lekam éin gong for alle.” (Hebr 10,10) Men kva då med transfigurasjonen? Kva fortel den oss? Jo, den fortel oss at vi ikkje berre har å gjere med ein mann, men med Gud, den allmektige. Og fordi Kristus nettopp er Gud, kan vi ved han verta frelste, opphøgde, lyfta opp i guddomsglansen. Vi må prøve å heile tida ha dette for augo, vi må ikkje la ord som herlegdom, majestet, glans, triumf, age og ære få mista si kraft. Vi må prøve å få tilbake den kjensla av Guds nærver.
Men korleis kan vi gjere det? Vel, det fyrste og beste er å leve i dei. Feira evkaristien så vakkert som mogeleg, be tidebøn, syngja — ja, leva som om vi faktisk er prinsar og prinsesser; borna åt Den store kongen. Vi må, som Peter, Jakob og Johannes, prøve å få eit glimt av Kristi herlegdom, ”ein herlegdom som ein einboren Son har frå Far sin — full av nåde og sanning.” Lat oss be:
Kjære gode Herre, allmektige og heilage Far. Vi takkar deg for det du, med fedrane som vitne, stadfesta og openberra for oss i din einborne Sons forklåring; at vi ved han og ved hans herlegdom kan ha fullkome barnekår hjå deg. Gje oss, tenarane dine, å lytta til røysta åt Son din, han som du har kjær, slik at vi kan verta medarvingar med han som med deg og Den Heilage Ande lever og råder, éin sann Gud frå æve og til æve. Amen.[5]
Noter:
[1] Gr. σκηνόω, ‘slå opp telt.’ Nokre har omsett det med ‘tabernakla imellom oss.’
[2] Kreeft, P. (2009). Everything You Ever Wanted To Know About Heaven. Kindle Edition. Ignatius Press, 1,1 (lok. 133-137). [Henta frå Amazon.com, 16.05.2010] (Dette er ei bok gjeve ut i Kindle/Mobipocket-format. Alle sitat eller tilvisingar til slike bøker viser til seksjonar (t.d. 1,1) og/eller presise lokaliseringar (lok.) i teksten, og ikkje til sidetal.)
[3] Eg vil berre kort opplyse om at eg ikkje liker teksten på denne lovsongen. Myntevik skriv at at Gud “ofret sin egen Sønn, slik at vi kan komme helt frem til Ham.” Og går så vidare med å skrive: “For en Gud vi har, en fantastisk Far.” Dette lukter veldig av det som på engelsk vert kalla Penal Substitutionary Atonement, og som i enkelte former går over i heresi. (Sjå også i Wikipedia.) For å finne eit interessant kritikk av denne teorien, som ikkje er det same som Anselm av Canterbury sin teori, kan de lese “Gud – en sinnatagg?” av p. Olav Müller SS.CC.
[4] Takk til Svenn Martinsen som indirekte har hjelpt meg ved sin nynorskliturgi; “Den store lovsongen.” (Enkelte eg har snakka med lurer på om dette er lov, sidan dette ikkje står direkte i gudstenesteboka. Og svaret er at ja, det er det. Under den aktuelle bøna står det at presten kan be ei høveleg bøn, t.d. ei av dei to fylgjande bønene som står der. Det er altså opent for å be andre bøner, men dei må sjølvsagt vere høvelege.)
[5] Delvis basert på kyrkjebøna i liturgien for Herrens forklåring (6. august, år C) i Den katolske kyrkja.
HimalPartner? FAIL
August 4, 2010 at 1:26 am | Posted in Kommentar | 5 CommentsVårt Land melder at Tibetmisjonen no har fått nytt namn, etter ein poll på avisa sine nettsider. Eg har ein mistanke om at folk har stemt berre på gøy, og stemt på det mest tullete namnet dei kunne finne.
Eg veit ikkje om det er eit forsøk på å vere ‘kul,’ ‘relevant’ og ‘trendy,’ men det nye namnet er seriøst noko av det dummate og uforståelege eg har høyrt på lang tid. HimalPartner? Kva betyr det eigentleg? At ein er ‘partnar’ med Himalaya? Eg skjønar at dei kanskje ville flytte fokus på Tibet over på Himalaya generelt, då dei har like mykje (eller heller meir) å gjere med Nepal enn Tibet. Men kvifor ikkje t.d. berre ‘Misjon i Himalaya’ eller ‘Himalayamisjonen’? Kvifor velge eit namn som høyrer ut som om det er laga på spøk?
27
August 1, 2010 at 12:59 pm | Posted in Min eigen navle | Comments OffDå vart eg 27 sumarar… Det er på veg nedover, altså… 
Som vanleg må eg vel kome med ei kreativ omsetjing av Ord 15,15: “For den dølle er dagane kjipe, men den hippe drar stadig feite parteyys!”
Skal ut å ete litt no, men feira dagen i går med mat på restaurant og Inception på kino. Christopher Nolan ser ut til å verta betre og betre, sjølv om eg kanskje synst The Dark Knight er litt betre.
Så må eg vel sitere bok nr. 27, kap. 27, v. 27 i Bibelen. Fylgjer vi den protestantiske (masoretiske) kanon vert dette Daniels bok. Fylgjer vi den katolske kanon vert det Visdomens bok. Ingen av dei har 27 kap. Vi kan også finne bok nr. 27, gå 27. kap. fram for så å lese 27 v. framover. I fylgje den protestantiske kanon vert det Joel 2,7. I fylgje den katolske kanon vert det Sirak 9,8.
Men eg trur likevel at eg siterer Daniel 2,7. Den passar til Inception:
Då svara dei andre gongen: “Kongen må fortelja tenarane sine draumen, så skal vi seia deg kva han tyder.”
Den katolske kyrkja skal visstnok ha gjort noko VG ikkje skjønar kva er…..
July 29, 2010 at 6:04 pm | Posted in Kommentar | Comments OffVG melder at Den katolske kyrkja visstnok skal ha plassert overgrep mot born og ordinering av kvinner til ‘presteteneste’ i same kategori, og dette vert sjølvsagt understreka som noko grumsomt, akkompagnert av av eit bilete der pave Benedikt ser skikkeleg slu og fæl ut.
At dette ikkje stemmer er vel ikkje så farleg. For det fyrste er desse to tinga plassert i to forskjellige kategoriar. Overgrep mot born (og mot andre) er plassert i kategorien moralske synder, der dei høyrer heime. Ordinering av kvinner til ‘presteteneste,’ derimot, er plassert i kategorien syn mot sakramentet. Sistnemnde fører til automatisk ekskommunisering, noko einskilde eg har snakka med tolker som at ‘kvinneordinasjon’ er verre enn overgrep mot born. Det er sjølvsagt tull. Grunnen til at ‘kvinneordinasjon’ fører til automatisk ekskommunisering er nettopp fordi ein ved å gjere dette offentleg har sagt at ein ikkje er katolikk; ein har med andre ord ekskommunisert seg sjølv. Moralske synder, derimot, fører ikkje til automatisk ekskommunisering (men kan seinare føre til ekskommunisering), av pastorale grunnar. Ein vil at dei skal kunna angra syndene sine, og skriftemålet er ikkje opent for dei som er ekskommuniserte.[1]
Men det er også ein annan ulikskap, som sjølvsagt ikkje kjem fram hjå VG, eller i andre aviser eg har lest. Det er at sjølv om ‘kvinneordinasjon’ fører til automatisk ekskommunisering så er straffa for overgrep verre. For det fyrste kjem dette inn under omgrepet ‘dødssynd’; dvs. synder som må skriftast for og som ein må angra for ikkje å gå fortapt. Dette skiljet mellom dødssynder og ‘vanlege synder’ har ein mellom anna frå 1Joh 5,16-17: “Den som ser bror sin gjera ei synd som ikkje fører til død, skal be for han og slik gje han liv — så sant han ikkje er av dei som syndar til døden. Det finst synd som fører til død, men eg talar ikkje om bøn for slik synd. All urett er synd, men ikkje all synd fører til død.”
I tilfellet overgrep mot born vil dette altså føre til fortaping, men ingen seier at automatisk ekskommunisering nødvendigvis fører til det. Vidare er det viktig å legge til at i alle skriftemål i Den katolske kyrkja er det tre viktige ‘ingrediensar’ som må til for at skriftemålet skal vere gyldig: (1) Ein må verkeleg angra det ein har gjort. Dersom ein berre sannar synda for presten utan å angra ho, vil ikkje absolusjonen ha noko ‘effekt.’ (2) Ein må gjere den kyrkjelege boten som ein vert gjeve. Det t.d. kan vere å be. (3) Ein må ta den samfunnsstraffa som høyrer til (bot, evt. fengslelsstraff, etc.). Dette siste har ikkje alltid vore praktisert slik det burde, og det må Den katolske kyrkja ta eit oppgjer med.
Men det har nettopp Den katolske kyrkja, og spesielt pave Benedikt, gjort den siste tida. (Dei burde kanskje tenkt litt meir på PR.) Han er den (kardinalen/paven) som har gjort mest. Å påstå at Den katolske kyrkja plasserer overgrep mot born og ordinering av kvinner til ‘presteteneste’ i same kategori er berre tull.
Noter:
[1] Dette må utdjupast. Ein person som har teke del i ein ‘kvinneordinasjon’ (‘ordinanden,’ ‘ordinator’ eller andre) kan sjølvagt angra seg, men då må ein gjere litt meir enn berre å skrifte. Ein må offentleg vedkjenne Den katolske trua. (Dette treng ikkje vere på TV, i aviser, e.l. Det kan vere berre framføre ein prest.)
Litt lått og løye om tru
July 28, 2010 at 12:11 am | Posted in Filosofi | Comments OffAv og til kan det vere lurt å tenke over kva du sjølv seier…
Dagens sjokk: Benny Hinn er Benny Hinn!
July 27, 2010 at 8:05 am | Posted in Kommentar | 6 CommentsI helga (24. – 25. juli) hadde Livets Ord sin Europakonferanse i Uppsala. Der hadde dei av ein eller annan grunn invitert Benny Hinn, noko som eg ser på som litt rart sett i lys av Ekman si utvikling dei siste åra. Men Ekman tok avstand frå forkynninga til Hinn. Han skriv på bloggen sin:
Hans [Hinns] förkunnelse, som han förvisso inte är ensam om, men som hos honom tycks vara mer konsekvent och utarbetad än vad jag någonsin har hört förut, gick långt utöver vad jag menar är klassisk kristen tro och sund lära. Den hade inte bara lite gnostiska inslag, den hade dessvärre alldeles för mycket av ren och skär gnosticism.
Eg er glad at Ekman går imot forkynninga til Hinn, mellom anna at Hinn meinte at kroppen berre er eit skal elle ein hanske. “Men vår kropp är inte bara ett yttre skal,” skriv Ekman, “en handske som kastas av utan en väsentlig och integrerad del av vår identitet och personlighet.” Og vidare gjekk Ekman mot Hinn sin påstand at “Jesu blod inte kom från Maria utan direkt från Gud.” Men det eg ikkje heilt skjønar er Ekman sitt sjokk. Ja, Hinn sin teologi er sjokkerande og kan ikkje kallast kristen. Men dette er vintage Hinn. Trudde Ekman at Hinn skulle forkynne noko anna enn han alltid har gjort?
Er det verkeleg sjokkerande at Benny Hinn er Benny Hinn?
Kort refleksjon over distinksjonen mellom biskop, prest og diakon
July 26, 2010 at 3:16 am | Posted in Ekklesiologi, Embetstenking | 3 CommentsI dag vart eg gjort oppmerksam på at Ignatius av Antiokia var den fyrste til å setje eit definert skilje mellom biskop og prest. Difor tenkte eg at det var på tide å skrive ned ein kort refleksjon rundt det.
For det fyrste vil eg poengtere at det kan godt hende at Ignatius var den fyrste til å setje dette skiljet, men eg tviler på det. (Tonen hans i breva indikerar at dette er ‘gamalt nytt.’) Men vi kan ikkje vite dette heilt sikkert. Det kan godt hende at dette berre var den fyrste gongen det vart skrive ned (sjølv om vi ikkje kan vite det heller).
For det andre, dersom vi antek at det ikkje er noko klar distinksjon mellom biskop (gr. ἐπίσκοπος, episkopos) og prest/presbyter (πρεσβύτερος, presbyteros) i NT,[1] ser vi likevel hjå Ignatius eit framhald frå NT sin trefaldige distinksjon, men med andre namn. I NT (dersom vi seier at det ikkje er noko klar distinksjon mellom ἐπίσκοπος of πρεσβύτερος der) ser vi ein trefaldig distinksjon mellom apostel, biskop/prest og diakon. Dette vart då altså halde fram hjå Ignatius, men etterfylgjarane åt apostlane tok namnet ἐπίσκοπος, kanskje i ein slags age for apostlane. Så det vi ser er rett og slett at argumentet mot Ignatius berre kokar ned til semantikk.
———————
Noter:
[1] Eg er usikker på om eg kjøper den, spesielt sett i lys av den samtidige og vidare bruken av ἐπίσκοπος-omgrepet i kyrkja.
Vel den gode delen!
July 18, 2010 at 5:48 am | Posted in Kyrkjeåret/andaktar | Comments Off16. sundag i det alminnelege kyrkjeåret
Dagens tekstar finn de her (Dkk). Eg vil i dag hovudsakleg ta for meg epistelteksten (Kol 1,24-28), med utgangspunkt i evangelieteksten (Luk 10,38-42). Men fyrst, lat oss lesa dei to tekstane (den gamaltestamentlege teksten kan de også lese).[1]
Det står skrive i Pauli brev til kolossarane i det 1. kapitlet.
24 No gleder eg meg over det eg må lida for dykk, og det som enno manglar i Kristi lidingar, det utfyller eg med min eigen kropp; eg lid for hans kropp, som er kyrkja. 25 Hennar tenar har eg vorte fordi Gud gav meg oppgåva som forvaltar hos dykk: å fullføra tenesta med Guds ord, 26 det mysteriet som har vore løynt gjennom alle tider og for alle ætter, men som no er openberra for hans heilage. 27 Gud ville kunngjera for dei kor rikt på herlegdom dette mysteriet er for folkeslaga: Kristus er mellom dykk, håpet om herlegdomen! 28 Det er han vi forkynner. Og vi rettleier og underviser alle menneske i den fulle visdom, så vi kan føra kvart menneske fram til mognad i Kristus.
Slik lyder Herrens ord. Gud vere lova!
Dette heilage evangeliet står skrive hjå evangelisten Lukas i det 10. kapitlet. Ære vere deg, Herre!
38 Medan dei var på veg, kom Jesus til ein landsby, og ei kvinne som heitte Marta, tok imot han [i heimen sin.] 39 Ho hadde ei syster som heitte Maria, og Maria sette seg ved Herrens føter og lydde på orda hans. 40 Men Marta hadde det så travelt med alt ho skulle stella til. Og ho gjekk bort til dei og sa: “Herre, bryr du deg ikkje om at syster mi lèt meg vera tenar åleine? Sei til henne at ho skal hjelpa meg.”41 Då svara Herren: “Marta, Marta! Du gjer deg strev og uro med mange ting. 42 Men det er eitt som er nødvendig. Maria har valt den gode delen, og den skal ikkje takast frå henne.”
Slik lyder det heilage evangeliet. Lova vere du, Kristus!
Heilage Far, helga oss i sanninga, ditt ord er sanning. Amen.
Hovudbeskjeden frå Herren i dag er at vi skal velja den gode delen — vi skal fyrst søkja Herren, så alt det andre (jf. Matt 6,33). Men kva kan dette lære oss om det Paulus skriv? Lat oss sjå på teksten, vers for vers.
Kol 1,24: “No gleder eg meg over det eg må lida for dykk, og det som enno manglar i Kristi lidingar, det utfyller eg med min eigen kropp; eg lid for hans kropp, som er kyrkja.”
Det fyrste vi lærer er at beskjeden om å velja den gode delen ikkje nødvendigvis betyr at vi er totalt passive; vi lever med Kristus! Betre kan det vere å seie at Kristus lever i oss. Mange misforstår dette verset, og trur at Paulus meiner Kristi forsoningsverk var mangelfullt eller mislukka. Nei, dette verset seier noko heilt anna, fokuset her er ikkje på Kristi verk i og for seg, men på Paulus — og på alle oss. “Det som enno manglar i Kristi lidingar” er ikkje forsoningsverket — det er komplett, fullkomment[2] — men vår deltaking i Kristus; aktualiseringa av han verk i oss. Men korleis kan denne aktualiseringa hjelpe andre kristne?
Her ser vi kanskje den store forskjellen mellom genuin kristendom og moderne individualisme. Når vi vert frelste vert vi ikkje frelst berre som einskildspersonar eller individ — vi vert frelst som folk, og vert ein del av eit folk. Så tett knytt saman er dette folket at Paulus seier at vi er éin kropp. Og som vi veit frå erfaring; når eit lem lir er det ofte at andre delar av kroppen også kjenner på smertene. “Dersom eitt lem lir,” skriv Paulus, “lir alle lemene saman med det; dersom eit lem vert heidra, gleder alle dei andre lemene seg seg med.” (1Kor 12,26)[3]
Aktualiseringa av Kristi verk i oss skjer på mange måtar. Fyrst og framst i dåpen, der vi vert gravlagde og reiste oppatt med Kristus (jf. Rom 6,3-6). Vidare har vi sjølvsagt evkaristien der vi heilt konkret får ta imot Kristus. Og så har vi sjølvsagt tilbedinga. Alt dette handlar om å setje fokuset på det éine nødvendige — på Kristus; som er hovudet for kyrkja. Når vi lir, så lir vi for kyrkja. For vi lir i og saman med Kristus. Og kyrkja er hans kropp.
Men dette handlar sjølvsagt ikkje berre om liding; det handlar også om å handle godt. “Dersom ein mann som trur han er religiøs ikkje tøymar tunga si, men narrar seg sjølv er religionen hans utan verdi. Dette er ein rein og lytelaus religion føre Gud og Faderen: Å sjå til foreldrelause born og enkjer i deira naud, og halda seg uflekka til av verda.” (Jak 1,26-27)
Kol 1,25: “Hennar tenar har eg vorte fordi Gud gav meg oppgåva som forvaltar hos dykk: å fullføra tenesta med Guds ord,”
Paulus er sett til å tene med Guds ord. Dette ser vi kanskje endå tydlegare i Rom 15,15b-16. Der skriv han om “den nåden som er gjeven meg av Gud, at eg skal vere Jesu Kristi tenar[4] for folkeslaga medan eg gjer presteteneste med Guds evengelium, slik at folkeslaga kan verta eit offer som han har hugnad i, helga ved den Heilage Ande.” Paulus gjer presteteneste med evangeliet. Og det må vere meir enn å berre forkynne det, for presteomgrepet er vidare enn det. Det må ikkje forståast reduksjonistisk, men det må forståast i sin fullnad. Ein snakkar i den tyske teksten til Confessio Augustana om eit predigtamt; eit preieembete.[5] Det handlar om det Kristus gav til apostlane — og til biskopane og prestane. “Kirkens Herre har ikke grunnlagt kirken på kvaliteten av presteskapet,” skriv Dag Øivind Østereng, “men på det store depositum han har betrodd kirken, og dermed også presteskapet.”[6] Her ser vi at presten er sett med eit forvaltaransvar for ‘det store depositum‘ — det Herren har overlate oss ved apostlane. Vi les i Apg 2,42 at dei fyrste kristne mellom anna “heldt seg trufast til læra åt apostlane.” Dette betyr ikkje at ordet har sitt opphav i apostlane, men at dei overleverte det dei fekk frå Kristus. Dei overleverte, traderte, Kristi lære.
Men det er viktig at vi ikkje let dette verta forstått reduksjonistisk. Bjarne O. Weider skriv:
Selve uttrykket Predigtamt kan kanskje være noe misvisende. Det må ikke tas i altfor snever betydning. Embetet omfatter mer en ordets forkynnelse. Det ligger heller ikke i det noen gradering av forholdet mellom prekenen og sakramentene, enn si noen tilsidesettelse av sakramentene. Ordets forkynnelse og sakramentenes forvaltning er uttrykk som står parallelt i Bekjennelsen. Innholdet i Predigtamt bestemmes ved disse ord: lære, preke og forkynne Guds ord, døpe, konsekrere og forrette nattverden, binde og løse i synder, be for andre, helliggjøre og dømme i alles læresyn og ånder (fra De instituendis ministris Ecclesiae). Her er, som en ser, foruten sakramentforvaltningen også sjelesorgen med.[7]
Dette er ei teneste Paulus fekk frå Herren sjølv; det er ei vidareføring av Kristus — av det éine nødvendige. Gjennom si teneste måla han Kristus for augo til folk som krossfest (jf Gal 3,1).
Kol 1,26: “det mysteriet som har vore løynt gjennom alle tider og for alle ætter, men som no er openberra for hans heilage.”
Det Paulus vart sett til å forvalte var ævelege sanningar; løyndomar og mysterium som no vart openberra for Guds heilage. Paulus hadde fått eit autoritet til å skjelne kva som var frå Gud, og fekk oppdraget å openberra dette folk alt folket. Heile hans verksemd var eit enaste stort fokus på det éine nødvendige; på Kristus.
Kol 1,27: “Gud ville kunngjera for dei kor rikt på herlegdom dette mysteriet er for folkeslaga: Kristus er mellom dykk, håpet om herlegdomen!”
Her ser vi Pauli program: å kunngjera Kristus — at han er mellom oss, og at alt håp er i han. Meir er det ikkje å seie om den saka. Og med det let eg Paulus avslutte med siste vers i epistelteksten; Kol 1,28
“Det er han vi forkynner. Og vi rettleier og underviser alle menneske i den fulle visdom, så vi kan føra kvart menneske fram til mognad i Kristus.”
Lat oss be:
Lova vere Gud, vår Herre Jesu Kristi Far, han som i si store miskunn har født oss på nytt til ei levande von ved Jesu Kristi oppstode frå dei døde! Vi takkar og lovar deg for di kyrkje, som Kristus, ved sitt ord, byggjer på apostel-og profetgrunnvollen. Vi bed deg: Driv arbeidarar ut til di haustvinne, hold tenarane dine fast ved ditt ord, og gje dei å forkynna det klårt og reint, til tukt og til trøyst. Gjev folket ditt øyro til å høyre di røyst, og frels oss frå trass mot ordet, så ljoset ditt ikkje må takast frå oss. Hjalp oss å alltid halda fokuset på det éine nødvendige, på trua sin opphavsmann og fullendar: Jesus Kristus, din Son, vår Herre, som med deg og Den Heilage Ande, lever og råder, éin sann Gud frå æve og til æve. Amen.[8]
Noter:
[1] I dei to lesetekstane nyttar eg meg av NT05. Dersom ingenting anna vert nemnt, er alle andre bibelvers omsett av underteikna, ut frå NA27 og med hjelp frå BDAG.
[2] Det er fullkomment, men ikkje ‘fullført.’ Det vil aldri verta fullført; det er eit evigvarande verk, som vi ser i Hebr 7,24f; 8:1-3 og 9,24.
[3] Eg har velt å ikkje omsetje καὶ, som sto fyrst i verset.
[4] Gr. λειτουργός, ‘liturg, tenar.’
[5] Arve Brunvoll, Vedkjenningsskriftene åt Den norske kyrkja. Ny omsetjing med innleiingar og notar. Oslo: Lunde 1979, s. 47
[6] Dag Øivind Østereng, “Kirkelig fellesskap — med hvem — om hva?” Foredrag til innledning ved seminar på Fjellhaug, 14. februar 2007 [Henta: 17.07.2010]
[7] Bjarne O. Weider, Kallet og tjenesten: Pastoralteologiske prinsippspørsmål. Oslo: Lutherstiftelsen 1969, s. 9-10. Mine uthevingar.
[8] Mellom anna basert på 1Pet 1,3; Hebr 12,2 og kollektbøna for aposteldagen i Svenn Martinsen si messebok.
I dåpen er vi passive
July 16, 2010 at 2:28 pm | Posted in Ekklesiologi, Teologi | Comments OffHer ein kveld slo eg over på Visjon Norge, og kom over eit program. Der var det ein gjest, ein pinseven, som sa: “Eg døypte meg for x antall år sidan…”
“Døypte meg?!” Nei, du vart døypt, uansett om du var ung eller gamal. Dåpen er ikkje vårt verk, det er Guds verk, slik Paulus uttrykker det i Tit 3,5 (mi eiga omsetjing): “Han frelste oss, ikkje ved våre eigne rettferdige gjerningar, men etter sin eigen nåde, gjennom vassbadet til atterføding og fornying ved den Heilage Ande.” Her ser vi kanskje den store forskjellen mellom det baptistiske/pinsekarismatiske dåpssynet og det lutherske. (Samt katolske, ortodokse, anglikanske, etc.) Vi gjer ikkje noko i dåpen. Gud gjer alt!
NRK vil ikkje vere ‘offentleg’
July 15, 2010 at 12:02 am | Posted in Samfunn | 16 CommentsVårt Land melder at det har kome inn ein del klager etter at NRK fjerna fedrelandssalmen frå sendeskjemaet Sundag morgon. Eg har eigentleg ingen meiningar om dei skal sende den salmen eller ikkje, men eg synst at fungerande radiosjef i NRK, Leif-Kjartan Bjørsvik hadde eit interessant grunn for å gjere det. Han seier: “Vi tror at tiden har gått fra avspillingen av fedrelandssalmen, og det var også med å gi kanalen et offisielt preg. Det ønsker vi ikke i 2010.”
Skal vi då anta at NRK gjev opp TV-lisensen også då, sidan den — i 2010 — er “med å gi kanalen et offisielt preg”?
Heresi?
July 14, 2010 at 3:11 pm | Posted in Teologi | 1 CommentKva er heresi? Ordet er ei fornorsking av det greske substantvet αἵρεσις (hairesis), som betyr ‘val,’ ‘fraksjon,’ ‘sekt,’ etc. Det kjem av det greske verbet αἱρέω (haireå) som betyr ‘å velje’ (‘eg vel’). Kjetteri betyr altså å velje ut noko, ein liten fraksjon av sanninga. Ut frå dette så kan vi seie at syndefallet var heresi, at mennesket sjølv ville velgje — utan tanke om det var sant eller ei. Men heresi tek alltid utgangspunkt i noko sant; men berre fraksjonar av den. Vi kan seie at heresi er avvik. Kim Fabricius skriv:
[I]f orthodoxy is the bull’s eye, heresy is, as Rowan Williams puts it, the “near-misses” — which actually help guide the church towards the target (cf. Schleiermacher’s reference to his own teaching on God as “inspired heterodoxy”). The early heretics were generally neither knaves nor fools but pious and passionate men, zealous for God, morally serious, scrupulously scriptural. They were very clever, but conventional, fetchers and carriers for the zeitgeist. Heretics like a “wrap”, and heresies are fastidiously neat and tidy, the product of minds stuck inside the box of common sense. “Consistency,” said Oscar Wilde, “is the last refuge of the unimaginative.” Unsurprisingly, then, heresy is aesthetically unattractive, even ugly.
Kjettarar er ikkje nødvendigvis vonde personar, men eg trur dei tenker altfor enkelt, dei tenker, som eg påpeika anten/eller, medan vi skal tenke både/og. Dømer på dette finn vi i dei klassiske heresia:
- Gud: Den ortodokse posisjonen er at Gud er både tre og éin, dei uortodokse posisjonane seier at Gud er anten tre eller éin.[1]
- Kristus: Den ortodokse posisjonen er at Kristus er både Gud og menneske, dei uortodokse posisjonane seier at Kristus er anten Gud eller menneske.[2]
- Det kristne mennesket:Den ortodokse posisjonen er at det kristne mennesket er både syndar og rettferdig, dei uortodokse posisjonane seier at det kristne mennesket er anten syndar eller rettferdig.[3]
Her ser vi at det ofte er heresiet som er ‘dogmatisk’ (i negativ) forstand. Det er ikkje slik at ein kjettar[4] nødvendigvis er meir ‘frisinna.’
Synd er å ‘bomme på målet,’ og dette kan ein også seie om heresi, som Rowan Williams påpeiker.
Noter:
[1] For ei innføring i dette, les denne posten.
[2] For ei innføring i dette, les denne posten og denne posten.
[3] Her er posisjonane innanfor ‘ortodoksien’ litt spreidd. Lutheranarar, og mange andre protestantar meiner at mennesket er både syndar og rettferdig på ein litt spesiell måte. Vi har ‘den gamle Adam,’ oss sjølve, som må gå fortapt, og vi har ‘den nye Adam,’ som er vårt nye sjølv, som blir frelst. Dette er absurd, det betyr at ingen verkeleg blir frelst, det er berre v.2.0 som blir frelst.
Den katolske/ortodokse posisjonen er at Paulus bruker ‘den gamle/nye Adam’ som eit bilete, og at det betyr at mennesket er i ein lækjingsprosess, ein prosess der vi blir meir og meir lik Kristus, og mindre og mindre syndige.
“Men vi som med usveipt åsyn ser Herrens herlegdom som i ein spegel, vi vert alle omlaga til det same biletet, frå herlegdom til herlegdom. Dette skjer ved Herrens Ande.” (2Kor 3:18)
“Eg meiner ikkje at eg alt har nådd dette, eller alt er fullkomen, men eg jagar etter det for å gripa det, for eg er sjølv gripen av Kristus Jesus. Sysken, eg trur ikkje om meg sjølv at eg har gripe det, men eitt gjer eg: Eg gløymer det som ligg bak, og strekkjer meg mot det som er framanfor, og jagar fram mot målet, mot den sigerskransen som Gud frå det høge har kalla oss til i Kristus Jesus.” (Fil 3:12-14)
[4] Uttrykket ‘kjetteri’ kjem frå katarane, ei kjettersk gruppe.
RE: Erstatningsteologi?
July 12, 2010 at 7:53 pm | Posted in Bibelen, Ekklesiologi, Teologi | Comments OffTags: erstatningsteologi
Eg har allereie skrive litt om dette temaet her. Og så tenkte eg å skrive litt meir.
I einskilde kristne krinsar opererer ein med omgrepet ‘erstatningsteologi.’ Dette vert brukt for å karakterisere kristne som set likskapsteikn (eller eit ‘uhøveleg’ stort slektskap) mellom Israel og kyrkja. Men no skal eg kaste inn ein liten brannfakkel: Kyrkja = Israel. / Israel = kyrkja.
Dette vert som sagt ofte kalla for ‘erstatningsteologi.’ Men det er eit tullete omgrep, skapt av dei som står på den andre sida. For ingen har vorte ‘erstatta.’ Dei fyrste kristne var jødar som trudde at Jesus var Messias — Kristus.[1] Forskjellen er no at Israel også er ‘opna opp’ for heidningane; det er ikkje lenger berre opent for etniske jødar. “For så mange av dykk som vart døypte til Kristus,” skriv Paulus, “har kledd dykk i Kristus. Her er ikkje jøde eller grekar, her er ikkje træl eller fri, her er ikkje mann og kvinne; for de er alle eitt i Kristus Jesus.” (Gal 3,27-28)[2]
Å kalle dette for ‘erstatningsteologi’ er omlag som å seie at eit adoptert barn ikkje er ein verkeleg medlem av sin nye familie, men er del av ein ‘ny’ familie, medan den ‘gamle’ familien framleis eksisterar. Peter, ein jøde, sa (i Apg 4,12) at frelsa eine og åleine låg i Messias — i Jesus frå Nasaret. Tenk litt over det.
Noter:
[1] Χριστός (Christos) er ei gresk omsetjing av Messias, som betyr ‘den som er salva.’
Språkleg småplukk: πίστις Χριστοῦ
July 8, 2010 at 3:28 am | Posted in Bibelen, Språk | Comments OffAv og til møter vi anten ordparet πίστις Χριστοῦ (pistis Christu) eller πίστις Ἰησοῦ (pistis Iæsu) i NT. Dette vert vanlegvis omsett med ‘Kristustru’ (‘Jesustru’) eller ‘tru på Kristus’ (‘tru på Jesus’). Men dette er ikkje den einaste måten vi kan omsetje dette på. På bibelsk gresk (koinégresk) har genitivkasusen mange bruksmåtar, då den har teke opp i seg ein del andre kasus. (På klassisk gresk (t.d. attisk, som ein snakka i Athen i ‘riktig gamle dagar,’ t.d. på Platon si tid) hadde ein ca. åtte kasus. Når koinégresk vart det vanlege (ca. etter Alexander den Store si tid) hadde ein berre fem, og ein måtte ‘fordele’ bruken av dei åtte på dei fem.)[1] Sidan ein snevra inn antall kasus — og det hadde ein nok gode grunnar til — vert dei resterande relativ innhaldsmetta.[2] Og difor vil det også føre med seg at ein genitivkonstruksjon kan omsetjast på forskjellige måtar.
Det eg skal ta for meg i dag er som sagt πίστις Χριστοῦ, og eg vil sjå på to måtar dette kan omsetjast på, og kva teologiske konsekvensar det kan ha. Eg vil ta utgangspunkt i Rom 3,21-22a. Den greske teksten seier:
21 Νυνὶ δὲ χωρὶς νόμου δικαιοσύνη θεοῦ πεφανέρωται μαρτυρουμένη ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, 22 δικαιοσύνη δὲ θεοῦ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς πάντας τοὺς πιστεύοντας.
Her ser vi den aktuelle genitivkonstruksjonen, i v. 22: πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ (her står alt i genitiv). Eg skal her sjå på to måtar ein kan omsetje dette på der ein anten ser på konstruksjonen som ein objektsgenitiv eller som ein subjektsgenitiv.
Alt. 1: Objektsgenitiv
Vanlegvis omset ein denne genitivkonstruksjonen som ein objektsgenitiv. Då vert verset omlag slik:
21 Men no har Guds rettferd, som lova og profetane vitnar om, vorte openberra utanom lova, 22 og Guds rettferd er for alle truande, ved trua på/truskap til Jesus Kristus (διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ).
Her ser vi at fokuset er på vår tru; at vi (dei ‘truande’) er subjektet. Men dette verset kan også omsetjast annleis.
Alt. 2: Subjektsgenitiv
Dersom genitivkonstruksjonen er ein subjektsgenitiv vert verset omlag slik:
21 Men no har Guds rettferd, som lova og profetane vitnar om, vorte openberra utanom lova, 22 og Guds rettferd er for alle truande, ved Jesu Kristi tru/truskap (διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ).
Her ser vi at fokuset vert flytta; frå vår (dei ‘truande’ si) tru, til Kristus. Fokuset vert altså på Kristi tru eller på hans truskap. Eg trur dette siste (Kristi truskap) er ei minst like rett omsetjing som “trua på/truskap til Jesus Kristus.” Det er ingen motsetnad mellom dei, og begge er rett. Vi trur på Kristus, men denne trua på Kristus, har sin akgrunn nettopp i Kristi truskap. Kristus var tru og lydig der Adam var utru og ulydig.
Det var dagens språktankar. Eg vil anbefale alle som kan å ta koinégresk. Ein får eit heilt anna, og mykje djupare, forhold til Skrifta.
For å lese meir om πίστις Χριστοῦ, sjå her og her.
Noter:
[1] Dei fem kasusa i koinégresk er: nominativ (brukt om subjektet i setninga); akkusativ (brukt om objektet i setninga); dativ (brukt om det indirekte objektet i setninga); genitiv (brukt om eigedom, innhald, etc.); vokativ (brukt som tiltaleform). Les meir om dette i Bjørn Helge Sandvei & Ragnar Leivestad, Nytestamentlig gresk grammatikk. 3. utg. ved Bjørn Helge Sandvei. Oslo: Universitetsforlaget 1996, s. 162ff (§ 104-108).
Frelse og fortaping
July 6, 2010 at 1:59 pm | Posted in Eskatologi, Teologi | Comments OffEin litt mindre versjon av denne stod opphavleg på Troogfornuft.no
______________________________
I ein kronikk i Dagbladet 30. januar 2008 spurde Terje Østigård og Hans Egil Offerdal om Gud er ein ‘kjempe-Hitler.’[1] Dei skriv mellom anna at det berre er “tolv referanser til gehenna/helvete i Det nye testamente.” Kva dette faktum har å gjere med sanninga i dogmet veit eg ikkje, men dette argumentet pleier å dukke opp når ein har gått tom for andre. Men eg vil sjå på ein annan kommentar, og la den vere eit utgangspunkt for teksten min. (Eg skal ikkje konsentrere meg om deira syn på helvete her, men vil heller ta for meg mine eigne tankar om emnet.) Dei skriv:
Hvis helvete var så sentralt og fortjener den plass det har fått i kristen tradisjon, skulle man forvente at det hadde en mer fremtredende plass i Bibelen. Brorparten av forestillinger om helvete kommer derfor ikke fra Bibelen, men er senere kulturelle fortolkninger som kristendommen vanskelig klarer å fri seg fra, inkludert ulike oppfatninger av helvetets eksistens.
Det fyrste eg vil påpeike er at Bibelen er svært klar på at dette livet har to utgongar — frelse eller fortaping. Vi kan t.d. lese om dette i Salme 1:[2]
1 Sæl er den som ikkje fylgjer råd frå urettvise,[3] ikkje går på syndarveg og ikkje sit i spottarlag, 2 men som frydar seg i Herrens lov og grunnar på henne[4] dag og natt. 3 Han er lik eit tre planta ved rennande vatn; det gjev frukt i rette tid,[5] og lauvet visnar ikkje. Alt han gjer, skal lukkast. 4 Slik er det ikkje med den urettvise. Han er lik agner som spreiest for vinden. 5 Difor kan ingen av dei urettvise[6] verta ståande i domen, og ingen syndarar verta med i forsamlinga åt dei rettvise. 6 For Herren kjennest ved[7] vegen åt dei rettvise, men vegen åt dei vonde skal øydeleggjast.[8]
Den kristne læra er ganske klar på dette: Anten vil du verta frelst eller som vil du gå fortapt. Men problemet er at mange ser på frelsa eller fortapinga som ei direkte løn eller straff frå Gud. Dette er ikkje galt i og for seg, men det kan føre galt avstad. Bibelen snakkar klart om ‘løn’ og ‘straff’[9] — men kva betyr det? Mange ser for seg ein lunefull, grusom Gud som gjev løn til dei han vil — og straff til dei andre. Men slik eg ser det, så handlar ‘løna’ og ‘straffa’ ikkje om ein ‘ting’ ein direkte får frå Gud — sjølv om eg vil understreke at Han er kjelda for alt her i livet — men om konsekvensane av kva og kven vi er.
I klassisk ortodoks teologi (liten o) handlar frelsa om at vi vert endra innvendig. Gud endrar oss. Vi kan, med C.S. Lewis (sjå slutten av dette innlegget), seie at himmelen er for dei ‘himmelske’ — dvs. dei som er i harmoni med omverda og Den andre. Helvete, derimot, er for dei ‘infernalske’ (beste ordet eg kom på for engelske ‘hellish’) — dvs. dei som er i disharmoni. (Kven desse er, veit vi ikkje.) Det handlar ikkje om ei ‘moralsk bokføring’ der Gud ser på gjerningane dine og veg dei opp mot kvarandre. Nei, eg ser heller på frelse og fortaping som fullendinga av livet. Peter Kreeft skriv:
Suppose the bliss is not a reward tacked onto a good life, like a grade tacked onto a school course, but the good life itself in its consummation. And suppose the punsihment is also not external and tacked on but internal: the consummation of the evil itself.[10]
Enkelte ville nok sagt at dette ikkje er bibelsk, då Bibelen talar om gater av gull på den eine sida, og flammar, svovel og smerte på den andre. Men her trur eg Kreeft seier det best:
Their existence has to be taken literally, just as God’s existence does. But their nature can only be grasped by symbols, just as God’s nature can only be grasped by symbols.[11]
Eg vil seie at frelse eller fortapinga då handlar om kven vi er, ikkje nødvendigvis om kva vi ender opp. Ludwig Wittgenstein seier nokre interessante ord om bruken av løn og straff i etikken, og eg trur dei stemmer for frelsa og fortapinga også: “Det må vere ein form for etisk løn og etisk straff, men dette må ligge i sjølve handlinga.”[12] (Her er det på sin plass å nemne at Aristoteles såg på etiske handlingar som handlingar med egenverdi, og ikkje berre som middel mot eit mål.)
Dette er det klassiske synet på fortapinga. Enkelte vil kanskje seie at dette høyrest moderne ut, og at det berre er fint prat, men her vil eg igjen sitere Kreeft: “If you knew the writings of the saints and mystics, you would know that my interpretation is quite traditional. You modernists tend to dismiss tradition without much of a hearing for it, you know.”[13] Poenget er at frelse og fortaping ikkje handlar om ein grusom Gud som liker å torturere folk, men om at folk som vil vere utan Gud får viljen sin; dei vert overlate til seg sjølv. Eg trur C.S. Lewis seier det best, og let difor han avslutte innlegget:
People often think of Christian morality as a kind of bargain in which God says, ‘If you keep a lot of rules I’ll reward you, and if you don’t I’ll do the other thing.’ I do not think that is the best way of looking at it. I would much rather say that every time you make a choice you are turning the central part of you, the part of you that chooses, into something a little different from what it was before. And taking your life as a whole, with all your innumerable choices, all your life long you are slowly turning this central thing either into a heavenly creature or into a hellish creature: either into a creature that is in harmony with God, and with other creatures, and with itself, or else into one that is in a state of war and hatred with God, and with its fellow-creatures, and with itself. To be the one kind of creature is heaven: that is, it is joy and peace and knowledge and power. To be the other means madness, horror, idiocy, rage, impotence, and eternal loneliness. Each of us at each moment is progressing to the one state or the other.[14]
Noter:
[1] Terje Østigård & Hans Egil Offerdal, “Er Gud en kjempe-Hitler?” Dagbladet.no, 30.01.2008. [Henta: 13.04.2010]
[2] Dette er mi eiga omsetjing. Eg set om ut frå den vitskaplege utgåva av masoretteksten; Biblia Hebraica Stuttgartensia (Red. av K. Elliger & W. Rudolph. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft 1997). I omsetjinga held eg meg i tillegg til The Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon av av Francis Brown, Samuel Rolles Driver og Charles Augustus Briggs (Peabody, MA.: Hendrickson 1906. 12th Reprint, 2008). Og så har eg i tillegg konsulert med NO1930, NO1978/85 og NB1988/94.
[3] NO 1978/85 og NO2010 brukar ’gudlause’ og ’rettferdige.’ Dette er implisert i teksten, men rota åt ordet som er omsett med ’gudlause’ (rasja/ret-shin-ayin) tyder ’vond, kriminell.’ Eg vel å omsetje det med urettvis, då ordet, i v. 5 og 6, er kontrastert med ’dei rettvise,’ hebr., tzaddikim.
[4] I den hebraiske teksten er lova (tårah) eit hokjønnsord, det same gjeld på nynorsk. Vi kan kanskje seie at ho står i forhold til Herren (adonai/JHVH) som er eit hankjønnsord.
[5] På hebraisk står det beitå, ’i tida hans.’ Eg vel her å bruke den vanlege norske omsetjnga, jf. NO78/85; NO11; NB88.
[6] Her ser vi ein overgang frå eintal til fleirtal.
[7] Hebr.; jada, ’kjenne.’ Eg nyttar meg av NO78/85-omsetjinga av dette ordet i Sal 144,3. (Sjå K. Myhre; J.O. Mæland & K. Valen, Salmenes bok. Bind I. Bibelverket. Oslo: Luther 1985, s. 68.) I NRSV har ein omsett det med ’the Lord watches over…’ Denne omsetjinga meiner eg er litt for idiomatisk, og kanskje også for snever. I KJV omsett ein det med ’the Lord knows the way.’ Men denne kan vere for vag.
[8] NO78/85: ’fører til undergang’; NO10: ’fører vill.’
[9] Sjå mellom anna Ord 11,18; 22,4; Luk 6,22-23; Joh 4,36; Rom 6,23; Op 22,12; etc.
[10] Peter Kreeft, Between Heaven and Hell: A Dialog Somewhere Beyond Death wtih John F. Kennedy, C.S. Lewis & Aldous Huxley. Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press, 1982, s. 19-20
[12] Ludwig Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosophicus. German text with an English translation en regard by C.K. Ogden. With an introduction by Bertrand Russell. London: Routledge 1922, s. 182.184. På tysk står det: “Es muss zwar eine Art von ethischem Lohn und ethischer Strafe geben, aber diese müssen in der Handlung selbst liegen.”
[13] Peter Kreeft, Between Heaven and Hell, op.cit, s. 20
[14] C.S. Lewis, Mere Christianity. London: HarperCollins 2001, s. 92
Aposteldagen
July 4, 2010 at 12:49 pm | Posted in Ekklesiologi, Høgtider, Kyrkjeåret/andaktar | Comments OffI dag, i Den norske kyrkja, feirar vi aposteldagen; dagen der vi minnast Kristi kalling av apostlane og hans stifting av apostelembetet. Det eg vil i dag er å reflektere litt over embetet i kyrkja, med utgangspunkt i dagens tekst — og i lys av kristen paktstenking. Men fyrst; preiketeksten.
Dette heilage evangeliet står skrive hjå evangelisten Matteus i det 16. kapitlet.
Ære vere deg, Herre.
13 Då Jesus kom til bygdene ved Cæsarea Filippi, spurde han disiplane sine: “Kven seier folk at Menneskesonen er?” 14 Dei svara: “Somme seier døyparen Johannes, andre Elia, og atter andre Jeremia eller ein annan av profetane.” 15 “Og de,” spurde han, “kven seier de at eg er?” 16 Då svara Simon Peter: “Du er Messias, den levande Guds Son.” 17 Jesus tok til orde og sa: “Sæl er du, Simon, son av Jona. For dette har ikkje kjøt og blod openberra for deg, men Far min i himmelen. 18 Og det seier eg deg: Du er Peter, og på dette fjellet vil eg byggja mi kyrkje, og dødsrikeportane skal ikkje få makt over henne. 19 Eg vil gje deg nøklane til himmelriket; det du bind på jorda, skal vera bunde i himmelen, og det du løyser på jorda, skal vera løyst i himmelen.” 20 Så forbaud han disiplane strengt å seia til nokon at han var Messias.
Slik lyder det heilage evangeliet.
Lova vere du, Kristus.
Heilage Far, helga oss i sanninga, ditt ord er sanning. Amen.
I dag skal eg stoppa opp med v. 17-19. Etter at Peter (v. 16) vedkjenner at Kristus er “Messias, den levande Guds Son,” seier Kristus: “Sæl er du, Simon, son av Jona. For dette har ikkje kjøt og blod openberra for deg, men Far min i himmelen. Og det seier eg deg: Du er Peter, og på dette fjellet vil eg byggja mi kyrkje, og dødsrikeportane skal ikkje få makt over henne. Eg vil gje deg nøklane til himmelriket; det du bind på jorda, skal vera bunde i himmelen, og det du løyser på jorda, skal vera løyst i himmelen.” Eg vil i dag forkusere på tre viktige punkt i teksten:
- Vedkjenninga sitt innhald er openberra av Faderen
- Peter er fjellet som Kristus byggjer si kyrkje på
- Peter får nøklane og nøklemakta
1. Vedkjenninga sitt innhald er openberra av Faderen
Eit særs viktig poeng er at Peter ikkje har rasjonalisert seg fram til at Kristus er den han er; dette er noko som er opemberra for han av Faderen. Dette er ei vedkjenning; noko ein ikkje finn på sjølv. Det greske substantivet som er omsett med ‘vedkjenning’ (eller t.d. ‘kjennest ved’ dersom ein bruker verb-form i omsetjinga) er ὁμολογία (homología). Det betyr eigentleg å seie det same som, av gr. ὁμός (homós; ‘lik, same’) + λέγω (légå; ‘å snakke, seie, prate’). Når Peter vedkjenner at Kristus er “Messias, den levande Guds Son,” seier han djpast sett ‘berre’ det same som Faderen; han overgjev oss det som har vorte openberra for han.
Dette er også viktig i forhold til embetet. I eit foredrag om kyrkjeleg fellesskap skriv Dag Øivind Østereng at “Kirkens Herre har ikke grunnlagt kirken på kvaliteten av presteskapet, men på det store depositum han har betrodd kirken, og dermed også presteskapet.”[1] I Confessio Agustana (CA) 5 les vi at det “er skipa ei teneste med å læra evangeliet og gje sakramenta”[2] for at vi skal kunna komma til den rettferdigjerande trua. (jf. CA 4). Ordet ‘teneste’ er ei omsetjing av det latinske ministerium. Men i den tyske teksten har dette vorte meir spissa, ved at ein har valt uttrykket predigtamt; ‘preikeembete.’ Her ser vi det Østereng snakka om; at presten er sett med eit forvaltar ansvar for ‘det store depositum‘ — det Herren har overlate oss ved apostlane. Vi les i Apg 2,42 at dei fyrste kristne mellom anna “heldt seg trufast til læra åt apostlane.” Dette betyr ikkje at ordet har sitt opphav i apostlane, men at dei overleverte det dei fekk frå Kristus. Dei overleverte, traderte, Kristi lære.
Men det er viktig at vi ikkje let dette verta forstått reduksjonistisk. Bjarne Weider skriv:
Selve uttrykket Predigtamt kan kanskje være noe misvisende. Det må ikke tas i altfor snever betydning. Embetet omfatter mer en ordets forkynnelse. Det ligger heller ikke i det noen gradering av forholdet mellom prekenen og sakramentene, enn si noen tilsidesettelse av sakramentene. Ordets forkynnelse og sakramentenes forvaltning er uttrykk som står parallelt i Bekjennelsen. Innholdet i Predigtamt bestemmes ved disse ord: lære, preke og forkynne Guds ord, døpe, konsekrere og forrette nattverden, binde og løse i synder, be for andre, helliggjøre og dømme i alles læresyn og ånder (fra De instituendis ministris Ecclesiae). Her er, som en ser, foruten sakramentforvaltningen også sjelesorgen med.[3]
Eg skal her konsentrere meg om dei fire hovudmomenta: (1) å læra, preika og forkynna Guds ord; (2) å døypa; (3) å vigsla og forretta nattverden; og (4) å binda og løysa i synder. Desse fire har alltid vore ein del av presteembetet, og eg trur vi ser det hjå Paulus. I Rom 15,15-16 skriv han om “den nåden som er gjeven meg av Gud, at eg skal vere Jesu Kristi tenar[4] for folkeslaga medan eg gjer presteteneste med Guds evengelium, slik at folkeslaga kan verta eit offer som han har hugnad i, helga ved den Heilage Ande.” Paulus gjer presteteneste med evangeliet. Og det må vere meir enn å berre forkynne det, for presteomgrepet er vidare enn det. Det må, som Weider påpeiker, ikkje forståast reduksjonistisk, men det må forståast i sin fullnad.
Men poenget, som Palus så fint uttrykkjer det, er at dette ikkje er noko han eller andre apostlar, biskopar eller prestar har kokt i hop sjølv, men det skjer på grnn av Guds nåde, og det er openberra av Gud. Apostlane er postmenn, ikkje avsendarar. Med det går vi vidare til neste punkt.
2. Peter er fjellet som Kristus byggjer si kyrkje på
Det gjer ingen språkleg meining å skulle tolka dette verset til at Peter ikkje er fjellet (berget/klippa). Mange påstår at Πέτρος (Pétros) betyr ‘del av ei klippe,’ medan πέτρᾳ (pétra) betyr klippe. Jesus sa nemleg: “Og det seier eg deg: Du er Peter [Πέτρος], og på dette fjellet [τῇ πέτρα] vil eg byggja mi kyrkje, og dødsrikeportane skal ikkje få makt over henne.” Men i Koiné-gresk er det ingen distinksjon mellom Πέτρος og πέτρᾳ. Det er meir nærliggande å seie at Kristus brukte Πέτρος som namn, då dette er hannkjønnsform. Ein ville ikkje kalla Peter for πέτρᾳ.
Men det betyr ikkje at han var perfekt eller feilfri, for Gud vel ikkje ut sine utsendingar på bakgrunn av deira perfeksjon. Nei, han var sett til å vere Guds representant, og dette var han utelukkande på bakgrunn av Guds openerring — og den nåden han fekk. Her kjem den kristne paktforståinga inn. I fylgje den episkopale/anglikanske ‘hjelpebiskopen’ Ray Sutton[5] er det fem vikige punkt i kristen paktstenking som alle har sin plass:
- Sann transcendens
- Hierarki
- Etikk
- Sanksjonar
- Framhald
Kort forklart: (1) Gud er transcendent, og distinkt frå skaparverket. (2) Gud openberrar seg ved ein synleg autoritet, t.d. ved apostelkollegiet eller bispekollegiet. “They mediate His judgments,” skriv Sutton. “To reject them is to reject God’s judgment.”[6] (3) Ein skal fylgje Guds lover, halda ut i pakta. (4) Det finst sanksjonar for å bryte pakta. (5) Det er framhald i pakta, både generelt for dei som fylgjer pakta (alle kristne) og dei som er sett som leiarar (jf. pkt. 2). Mitt fokus i dag vil vere på punkt 2 og 5.
Punkt 2 set fokus på at vi treng autoritativ overlevering av Guds depositum. Enkelte innvender at Gud kunne gjeve dette til den einskilde kristne. Og det er sjølvsagt korrekt. Gud kunne gjeve dette til den einskilde. Men det er forskjell på å spekulere over kva Gud kunne gjort, og det Gud har gjort. Skrifta er klar: Apostlane vart sett til som autoritative leiarar, med Peter i spissen (Matt 16,18f; Luk 10,16; Apg 2,42, etc.) Og dette embetet held fram, det er ein kontinuitet, jf. pkt. 5. Men kva med innhaldet i Peters apostolat? Det ser vi i tredje, og siste punkt.
3. Peter får nøklane og nøklemakta
Nøklemakta er ein viktig del av den kristne overleveringa, i fylgje Luther.[7] Men kva er eigentleg nøklemakta? Før eg går direkte inn på det vil eg ta for meg ein tekst som har vorte brukt som ein profeti — eller i alle fall ein type — på det petrinske embetet; Jes 22:20-22:
Den dagen vil eg kalla på tenaren min, Eljakim, son til Hilkia. Eg skal lata han verta kledd i din kjortel, spenna beltet ditt om han og la han få den makt og mynd som du hadde. Han skal vera ein far for dei som bur i Jerusalem og for huset åt Juda. Eg legg nøkkelen til Davids hus på aksla hans. Når han lèt opp, skal det ikkje latast att; og når han har lèt att, skal det ikkje latast opp.[8]
David kan seiast å vera ein type på Kristus; han var konge i Israel, Kristus er verdsens konge. (Eller ‘kongane sin konge,’ for å bruke eit velkjent omgrep.) Difor kan også Eljakim vera ein type på Peter. Han var ‘slottshovdingen’ åt David; han hadde overoppsyn med slottet (2Kong 18,18).[9] Han ser også ut til å ha vore prest (Neh 12,41). Dette er interessant. For Peter er då i ei liknande situasjon; for det fyrste er han slottshovding for Kristus. For det andre er han prest. Ein skal sjølvsagt ikkje dra for mange parallellar mellom det gamaltestamentlege og det nytestamentlege presteembetet, men levittane hadde mange av dei oppgåvene som er vorte gjeve til apostlane og personar som dei ordinerte; dei som vart sette inn i tenesta som prestar, biskopar og diakonar.
Tilbake til saka. Som vi ser av Matt 16 fekk Peter nøklemakta; makta til å binda og løysa. Har denne makta noko ekvivalent i jødisk tankeliv (bortsett frå den eventuelle profetien/typen i Eljakim)? I the Jewish Encyclopedia sin artikkel om binding og løysing ser vi at det er det:
The power of binding and loosing was always claimed by the Pharisees. Under Queen Alexandra, the Pharisees, says Josephus (“B J.” i, 5, § 2), “became the administrators of all public affairs so as to be empowered to banish and readmit whom they pleased, as well as to loose and to bind.” This does not mean that, as the learned men, they merely decided what, according to the Law, was forbidden or allowed, but that they possessed and exercised the power of tying or untying a thing by the spell of their divine authority, just as they could, by the power vested in them, pronounce and revoke an anathema upon a person.
Det mest interessante i artikkelen kjem likevel seinare, når dei skriv om NT:
In this sense Jesus, when appointing his disciples to be his successors, used the familiar formula (Matt. xvi. 19, xviii. 18). By these words he virtually invested them with the same authority as that which he found belonging to the scribes and Pharisees who “bind heavy burdens and lay them on men’s shoulders, but will not move them with one of their fingers”; that is, “loose them,” as they have the power to do (Matt. xxiii. 2-4). In the same sense, in the second epistle of Clement to James II. (“Clementine Homilies,” Introduction), Peter is represented as having appointed Clement as his successor, saying: “I communicate to him the power of binding and loosing so that, with respect to everything which he shall ordain in the earth, it shall be decreed in the heavens; for he shall bind what ought to be bound and loose what ought to be loosed as knowing the rule of the church.”
Kyrkja har altså ikkje berre retten til å dogmatisere; til å seie kva som er sant og ikkje i religiøse, filosofiske og moralske spørsmål. Ho kan også seie kva som er rett i høve til høgtidsdagar. Dette kan også underbyggjast vidare, slik eg ser det, ved å argumentere for at Kyrkja — som ein verdsvid familie — kan binda sine familiemedlammar til einskilde høgtider. Ville nokon t.d. seie at det er ‘autoritativt’ (negativt sett) å binde borna til å feire fødselsdagen til mor (eller omvend) eller å binde foreldra til å ta del i ein forballkamp som borna speler? Alt dette er høgtid for familien.
Med det let eg tema ligge. Lat oss be:
Evige Gud, du som kan bruka veike og syndige menneske i di teneste, vi takkar deg fordi du kalla apostlane og grunnla di kyrkje på jorda. Hjelp oss alle å tena deg med dei nådegåver og evner du har gjeve oss, så vi saman kan byggja kyrkjelyden vår på den eine sanne grunnvollen, Jesus Kristus, din Son, vår Herre, som med deg og Den Heilage Ande, lever og råder, éin sann Gud frå æve og til æve. Amen.[10]
Noter:
[1] Dag Øivind Østereng, “Kirkelig fellesskap — med hvem — om hva?” Foredrag til innledning ved seminar på Fjellhaug, 14. februar 2007 [Henta: 03.07.2010]
[2] Arve Brunvoll, Vedkjenningsskriftene åt Den norske kyrkja. Ny omsetjing med innleiingar og notar. Oslo: Lunde 1979, s. 47
[3] Bjarne O. Weider, Kallet og tjenesten: Pastoralteologiske prinsippspørsmål. Oslo: Lutherstiftelsen 1969, s. 9-10. Mine uthevingar.
[4] Gr. λειτουργός, ‘liturg, tenar.’
[5] Ray R. Sutton, That you may prosper: Dominion By Covenant. Tyler, TX: Institute for Christian Economics 1987, s. 21-123, spes. s. 119-123
[6] Ibid., 120, jf. Luk 10,16.
[7] Sjå t.d. her
[8] Eg har omsett teksten sjølv, med utgangspunkt i språkføringa til Bibelselskapet si omsetjing av 1978/85.
[9] ‘Overoppsyn’ er det omgrepet som er brukt i omsetjinga av 2Kong 18,18 i Bibelen — Guds Ord (Nesbyen: Bibelforlaget 2007). Eg synst det er eit godt ord som ironisk nok passar godt til det petrinske embetet sett frå katolsk side. For den katolske kyrkja seier jo nettopp at paven har ‘overoppsyn’ i Guds hus; i kyrkja.
[10] Kollektøn for Aposteldagen, i: Gudstenestebok for Den norske kyrkja (del I). Oslo: Verbum 1996, s. 100
-
Forlagsblogg (Efrem/Lengt) -
Nye kommentarar
Siste nyhende (NRK)- VINTERSPORT PÅ NRK
- Johaug alene i tet
- Her utfører Horgmo det perfekte supertrikset
- – Staker opp bakken hvis jeg er pigg
- Kun 1/10 unna seieren
- Setter inn ekstra fly etter konkurs
- 16-åring tiltalt for uaktsomt drap av sin egen bror
- Jakter blond mann etter mulig voldtekt i Oslo
- Her er den indiske butikken Beatles-fans valfarter til
- Skal lage skjold mot asteroidar
Innlegg og kommentarar
Blog at WordPress.com. | Theme: Pool by Borja Fernandez.
Entries and comments feeds.
