Rettferd til menneska

1. sundag i advent

I dag vel eg å bruke tekstane til Den katolske kyrja. (Tekstane til Den norske kyrkja finn du her.) Eg tek i dag utgangspunkt i lekteteksten; teksten frå Det gamle testamentet. (Eg har valt å omsetja teksten sjølv, men med språkleg bakgrunn i Bibelselskapet si omsetjing av 1978/85.)

Det står skrive hjå profeten Jeremia i det 33. kapitlet:

14 Sjå; dagane skal koma, seier Herren, då eg let oppfylla den gode lovnaden^[1] eg gav til husa åt Israel og Juda. 15 I dei dagane, og på den tida, let eg ei rettferdig grein veksa fram i Davids-ætta; han skal gjera rett^[2] og rettferd i landet. 16 I dei dagane skal Juda verta frelst og Jerusalem liggja trygt. Og dette skal byen kallast: “Herren er vår rettferd.”

Slik lyder Herrens ord. Gud vere lova.

I dag vil eg fyrst bruka tida på å gje ein slags eksegese av desse orda; supplert med orda frå evangelieteksten. Det fyrste vil møter er lovnaden om at Gud skal la oppfylla den lovnaden han gav til Israel og Juda. Kva var denne lovnaden? Av vers 15 kjem det fram at dei hadde vorte lova ein rettferdig person; ein som skulle ”gjera rett og rettferd i landet.” I jødisk tankeliv tenker eg at dette vert sett på som ein messiansk profeti; ein profeti om ein rettferdig mann som skal redda Israel, om nødvendig med vald. Den jødiske Messias kan kanskje – med fare for å vere litt anakronistisk – samanliknast med Neo i The Matrix. Han er, for å bruke Fredrik Wandrup sine ord, ein ’Messias med maskingevær.’ Og slik var også tanken bak Messias for mange jødar. Men, som vi såg førre søndagen – då vi feira Kristi kongefest – var ikkje dette Kristi misjon; Han kom med eit nytt rike. Han kom med Guds rike. Eit rike som så og seie ’flyt’ inn i vårt; eit rike fylt av rettferd og fred. Som det heiter i songen frå Taizé, omsett til nynorsk:

Guds rike er fylt av rettferd og fred og glede i Heilaganden.
Kom, Gud, og opne i oss ei dør til Guds rike.^[3]

Denne songen har utgangspunkt i Rom 14,17. ”For Guds rike er ikkje mat og drikke,” skriv Paulus, ”men rettferd, fred og glede i Den heilage ande.” Dette er det Messias skal gjere; Han skal komma med rettferd og med fred. Og ved Han skal Juda verta frelst og Jerusalem liggja trygt. Men kva betyr det? Betyr det, som sikkert mange før Kristi tid trudde; at berre Israel har del i frelsa? Nei, det trur eg ikkje. Kanskje er det einskilde som reagerer på dette; men eg trur at Israel no er Kyrkja. Eller sagt på ein annan måte; heidningane har no vorte poda inn i Israel.

Israel er ikkje berre dei som er så ’heldige’ å ha vorte fødd som jødar. (Ein liten avsporing er på sin plass; eg bruker ’heldig’ litt ironisk. Eg trur ikkje at vår – vesten – si behandling av jødar oppetter historia akkurat er noko vi treng å vere stolt over. Men la oss gå vidare.) Vi trur at Kristus er Messias; vi trur at Han er den som Gud let ”veksa fram i Davids-ætta”; Han som Gud, for å bruke Jesaja sine ord, let veksa fram or let Isai-stuven. (Jes 11,1) Han skal gjera rett og rettferd i landet, i Heilaganden. (Jes 11,2ff) Men på kva måte skal denne rettferden gestaltast; korleis får vi del i den? For å få eit svar på det, må vi sjå på dei andre tekstane i dag; 1Tess 3,12-4,2 og Luk 21,25-28.34-36.^[4]

De står skrive i Paulus sitt fyrste brev til tessalonikarane i det tredje og fjerde kapitlet:

3,12 Og måtte Herren la dykkar kjærleik til kvarandre, og til alle menneske, få veksa og bli overstrøymande rik, slik som vår kjærleik til dykk! 13 Slik skal han styrkja hjarta dykkar, så de skal stå ulastelege og heilage for Gud, vår Far, når vår Herre Jesus kjem med alle sine heilage. [Amen.] 4,1 Elles, sysken, bed vi dykk og legg dykk på hjartet i Herren Jesus: De har teke imot og lært av oss korleis de skal leva og vera til glede for Gud, og slik lever de alt no. Men de må gjera endå større framsteg i dette! 2 For de veit kva bod vi gav dykk frå Herren Jesus.

Slik lyder Herrens ord. Gud vere lova.

De står skrive hjå evangelisten Lukas i det 21. kapitlet. Ære, vere deg, Herre.

25 “Det skal syna seg teikn i sol og måne og stjerner, og på jorda skal folka bli gripne av redsle og rådløyse i larmen frå hav og brotsjøar. 26 Folk skal forgå av redsle og gru for det som kjem over jorda. For kreftene i himmelrommet skal bli rokka. 27 Då skal dei sjå Menneskesonen koma i sky med stor makt og herlegdom. 28 Men når dette tek til å henda, skal de retta dykk opp og lyfta hovudet! For då skal de snart setjast fri. 34 Ta dykk i vare og lat ikkje hjartet dykkar tyngjast av svir og drikk og sorgene i dagleglivet, så den dagen kjem like uventa på dykk 35 som ei snare. For den dagen skal koma over alle som bur på jorda. 36 Vak kvar tid og stund og be om styrke til å koma velberga frå alt det som skal henda, og bli ståande framfor Menneskesonen.”

Slik lyder det heilage evangeliet. Lova vere du, Kristus.
Heilage Far, helga oss i sanninga, ditt ord er sanning. Amen.

Som de ser er dagens fokus på dom; på at vi må sjå til at vi lever rettferdige, rettvise liv. Profetien i Jeremia fortel oss at ein mann skal koma; ein som ”skal gjera rett og rettferd i landet.” Ordet som er omsett med rett er misjpat (bloggen klarar ikkje hebraiske bokstavar). Ordet kan også tyda ’dom.’ For kva er vel rettferd utan dom – utan at urettferden får ’sitt pass påskrive’? Vi får håpe at denne domen også er nådig. Som reven, i C.S. Lewis historie Till We Have Faces svarar Orual på hennar spørsmål om gudane ikkje er rettferdige: “Oh no, child. What would become of us if they were?” Ja, kva ville skje med oss dersom Gud ikkje hadde vore nådig, men berre rettferdig? Her trur eg at Jens Bjørneboe har eit særs god poeng når han, i diktet Mea Maxima Culpa (lat. ‘mi største skuld’), seier (i sjuande og siste verset):

Akk, vi må bøye oss i skam og si:
Rettferdigheten, Gud, den frykter vi!
Hvem er et menneske som ikke vet:
Vi trenger nåde og barmhjertighet!

Jeg vet ikke hvor jeg har hørt det sist:
Hvem er et menneske og ikke skyldbevisst?

Ja, som menneske bør vi vera medvitne vår eige skuld. Vi er ikkje små uskuldige born. Det 20. hundreåret har vore meir krigsherja enn noko anna tid før den. Og det ser ikkje ut som det 21. vert noko betre. Er det ikkje på tide at vi set oss ned og tenker over kva vi gjer? Eg får ofte høyre at kristne, eller kristendommen i seg sølv, har eit ’usunt forhold til synd’ – og då spesielt såkalla ’kjøtlege synder.’ Ein tenker seg ofte at syndvedkjenninga ikkje er til for å læka oss, men for å trykke oss ned i driten. I Mea Maxima Culpa bruker Bjørneboe den latinske liturgien, der ein nettopp skal vedkjenne synda; den største synda. Han beskriv synd med store, grusomme ord, men likevel sit eg ikkje igjen med ei kjensle av at han fordømmer, men heller at han kallar til ansvar og solidaritet. Jan Schumacher seier litt om dette til Vårt Land:

Å bekjenne synder er en form for solidaritet. Det handler ikke bare om å renvaske seg. Enhver syndsbekjennelse burde romme en dyp erkjennelse av fellesskap med alle.

Eg trur at nettopp denne form for syndserkjenning er eit godt grunnlag for empati. For, når ein set seg sjølv til sides, og tar omsyn til ’den andre,’ så forstår ein kva det vil seie å leve i fellesskap. Men for å fungere i fellesskap, må ein også ta omsyn til seg sjølv. Mannen bak den katolsk bloggen Disputations tolker, i innlegget ”Per se cruelty,” St. Katarina av Siena slik:

First, sin is essentially cruel. Each and every sinful act is an act of cruelty. There is no such thing as a harmless little sin.Second, the sinner is primarily cruel to himself. Sin is always an offense against oneself, and therefore can never be an act of self-love, properly speaking. True self-love is the desire of the true good for oneself. Sin is, though, often (always?) an act of selfish love (or self-love-ish, improperly speaking). Selfishness and self-love are incompatible.

Kristus snakkar om dette i Matt 16,26, der han spør kva det gagnar ”eit menneske om det vinn heile verda, men taper si sjel?” Her prøver ein å få det ’godt’ – ofte på andre sin kostnad – men skadar eigentleg berre seg sjølv. Dette kan vidare tolkast inn i den kristne ambisjonen om å vere ”heil i di ferd” (1Mos 17,1), og det å ha Kristi sinnelag. (Fil 2,5)

I Shakespeares velkjende klassikar Hamlet funderar hovudkarakteren Hamlet om han skal ende livet sitt eller ikkje. Han seier det slik: ”Å vere eller ikkje vere – det er spørsmålet!” Dette kan, med litt omtolking, brukast om kristenlivet; om å vere eit heilt menneske eller ikkje. Vi skal vere heile menneske, og vi skal vere oss sjølv, men ikkje ’oss sjølv nok,’ for å stele eit poeng frå Ibsen. Dette er ein prosess som krev kjærleik, nåde og forsoning. Jan Schumacher seier vidare:

Vår store skyld er vår nestes blod. Slik omtrent lød Bjørneboes liturgiske overdrivelse. Vi er skyldige alle, fordi vi er skyldige på elske hverandre, og på det punktet er vi alle skyldnere. Det er på dette punktet syndsbekjennelsen i dagens høymesse kommer til kort. Den opererer ensidig innenfor forholdet Gud – menneske, i stedet for å føre oss inn i livets store trekantdrama: Gud – meg selv – min neste. På dette punktet er Bjørneboes diktning en kraftig påminnelse. I stedet for å snakke om «syndsbekjennelse», foretrekker nyere liturgikere å anvende ordet «forsoning». Vårt møte med Gud, er også et møte med vår neste. Et slikt perspektiv er langt mer i pakt med hva vi finner i evangeliet.

Syndsvedkjenning/erkjenning er ikkje noko som er til primært for at Gud skal få straffe oss/la vere å straffe oss, det er eit konsept ein finn i mange ’heidenske religionar,’ der alt som skjedde anten var straff eller signing frå gudane. Synd er den urett ein gjer, og ja, ein kan kalle det å bomme på målet. For kva er målet? Jo, etter mitt syn er målet dette: ”Alt det de vil at andre skal gjera mot dykk, det skal de òg gjera mot dei.” (Matt 7,12)

Å vedkjenne si synd er altså positivt. Det er ikkje for å unnga straff, men for å få eit sunnare forhold til seg sjølv, sine eigne grenser, til andre – og til Gud. Og det hjelper også til å forstå at mennesket – sjølv om det også er godt, ikkje berre vondt, som enkelte meiner – ikkje kan frelse seg sjølv. Dette meiner eg vi ser best hjå dei gamle ørkenfedrane, mellom anna Antonius, som kyrkjefaderen Athanasius skreiv om – midt oppi den arianske strida. Dette skriv Peter Halldorf om:

Kampen mot Arius’ kristologi og skildringen av Antonius’ vei, bort fra verden og ut i ørkenen, motiveres av en sterk overbevisning om at mennesket ikke klarer å være sin egen frelser. Bare den som ikke har møtt sine egne grenser kan falle for illusjonen om sin egen guddommelighet. Hver og en som har sett inn i seg selv og blitt forskrekket, vet at redningen må komme fra noen som er av en helt annen art.^[5]

Vi må altså vedkjenne oss våre feil, for dersom vi ikkje gjer det, dersom vi stenger desse inne, vil vi berre få leve halvliv, innsstengd med våre eigne feiltak. Sjå heller ut til Den andre; lev eit rettvist liv til ære for Faderen og Sonen og Den Heilage Ande, som var, er og vera skal, éin sann Gud frå æve og til æve. Amen.

Noter:

[1] For ‘hebraisk-geeks’: direkte omsett (med tanke på norsk gramatikk) står det “…då eg let stå det gode ordet…” Verbet står i hifil; det er altså kausativt, med ei aktiv stemme.

[2] Eller ‘dom.’

[3] Sanger fra Taizé (nr. 30). Oslo: Verbum 2003, s. 32

[4] Eg kan ikkje gresk; difor held eg meg til NT05 her.

[5] Peter Halldorf, 21 kirkefedre. Oslo: Luther 2001, s. 95

Domssundagen : Kristi kongefest

I Den norske kyrkja (Dnk) er siste sundag i kyrkjeåret alltid domssundagen. I forslaget for ny tekstbok i Dnk har ein ikkje teke med namnet, men ein har innhaldet med seg. Siste sundagen skal ein bruke på å ’samle saman trådane’ og hugse på den domen som står framføre oss. Den katolske kyrkja (Dkk), derimot, brukar siste sundagen i kyrkjeåret til å feire Kristi kongefest. (Sjå meir her.) Sjølv meiner eg at begge delar høyrer saman. Dette ser vi kanskje best av evangelieteksten i Den katolske kyrkja (Dkk) på onsdag som var; Luk 19,11-28. Her møter vi historia om kongen som reiser bort, og gjev tre av tenarane sine eitt pund. To av dei investerte pundet, og sat igjen med høvesvis ti og fem pund. Den tredje, derimot, hadde gøymd bort det eine pundet i frykt for Herren. ”Herre, sjå her er pundet ditt!” sa tenaren. ”Eg har hatt det liggjande i ein klut. Eg var redd deg, for du er ein streng mann, som tek ut det du ikkje har sett inn, og haustar det du ikkje har sått.” (Luk 19,20f) Til dette svara kongen:

”Etter dine eigne ord dømer eg deg, du låke tenar! Du visste at eg er ein streng mann, som tek ut det eg ikkje har sett inn, og haustar det eg ikkje har sått. Kvifor gav du ikkje pengane til ein som driv med utlån, så eg kunne få dei att med renter når eg kom heim?” (Luk 19,22f)

Poenget med denne teksten er ikkje at kongen var grisk. Det ein må spørja seg er: kva var dette pundet? I innleiinga til likninga (Luk 19,11) står det: ”Medan dei høyrde på dette, fortalde Jesus endå ei likning; for han var nær Jerusalem, og mange meinte at Guds rike snart skulle koma til syne.” Likninga handlar altså om Guds rike. La oss difor lesa evangelieteksten for Dkk:

Dette heilage evangeliet står skrive hjå evangelisten Johannes i det sjette kapitlet. Ære vere deg, Herre.

33b ”Er du kongen over jødane?” 34 Jesus svara: ”Seier du dette av deg sjølv, eller har andre sagt dette om meg?” 35 ”Er vel eg jøde?” sa Pilatus. ”Ditt eige folk og overprestane har gjeve deg over til meg. Kva har du gjort?” 36 Då sa Jesus: ”Mi kongsmakt er ikkje av denne verda. Var mi kongsmakt av denne verda, hadde mennene mine stridd for meg, så eg ikkje skulle bli overgjeven i hendene på jødane. Men mi kongsmakt er ikkje av denne verda.” 37 ”Du er altså konge?” sa Pilatus. ”Du seier at eg er konge,” svara Jesus. ”Til dette er eg fødd, og til dette er eg komen til verda, at eg skal vitna om sanninga. Kvar den som er av sanninga, høyrer mi røyst.”

Slik lyder det heilage evangeliet. Lova vere du, Kristus.
Heilage Far, helga oss i sanninga, ditt ord er sanning. Amen.

Kongefesten, står det i denne artikkelen, har ei direkte kjelde i 1880-talet, då mange var bekymra for sekulariseringa i verda, og kanskje spesielt Europa. Poenget eg prøver å få fram ved å ’kombinere’ denne og Dnk si feiring av domssundagen er nettopp at domen har sin bakgrunn i Kristi kongsmakt, som ikkje er av denne verda.

Men la oss sjå litt tilbake på teksten om dei tre tenarane. For det eg har lyst til å dra fram i dag er ikkje berre Kristi kongsmakt, men kva konsekvensar dette får for våre liv, og det ansvaret som fylgjer med dette. Som det heiter i Spider Man: ”With great power comes great responsibility.” Dette kan ein kanskje ikkje overføre direkte til oss, då vi ikkje nødvendigvis har makt. Men vi kan kanskje seie det slik: Dersom du har fått Guds gåve har du eit ansvar til å investere den. Det handlar ikkje om å vere grisk, men å overlevere det vi har fått, dele det med andre. For å skjøna dette, må vi sjå på forskjellen mellom det materielle og det åndelege. Det fyrste vi må seie er at vi ikkje er gnostikarar. Det er ikkje nødvendigvis ein motsetnad mellom desse to. Men dei er ikkje heilt like. Dersom du delar eit brød i to, vert brødet du sit igjen med mindre. Kvar gong ein deler noko materielt vert det mindre. Det åndelege, derimot, vert multiplisert ved deling. Ein åndeleg sanning vert ikkje mindre av at ein delar det med andre. Du får ikkje mindre del i himmelen ved å dele evangeliet med andre.

Dei to fyrste tenarane tok imot gåva si, og delte den med andre. Dei investerte Guds rike i verda. Den tredje tenaren, derimot, heldt fast på dette, og nekta å dele den. Men Gud ynskjer ikkje ei lang rekke frelste einskildsindivid. Han ynskjer eit folk. Dette folket består sjølvsagt av einskildsindivid, men desse individa skal ikkje vera skilde frå dei andre. Ingen i Guds rike er seg sjølv nok. Vi må dela det vi har, både det åndelege — og det materielle. For, som sagt er det ikkje noko motsetnad. Spørsmålet er om vi som kristne ser på oss sjølve som ’spirituelle materialistar’ eller ’materialistiske spiritualistar.’ (Med ’spirituell’ meiner eg ikkje New Age…) I den fyrstnemnde gruppa menneske er materialist substantivet og spirituell adjektivet. Desse er kanskje folk som bruker religionen som eit shoppingsenter, der ein kjøper mest mogeleg til seg sjølv. Religiøs-kristen konsumkitch. Den andre type menneske er dei som — sjølvsagt ikkje perfekt — er åndelege fyrst, men ikkje ser på det materielle som ein motsetnad til det åndelege. Poenget er at dei set Kristus i førarsetet. Vi må hugse på kven som er ’sjefen’ — kven som sit i dommarsetet. Men husk; Kristi kongsmakt handlar det ikkje berre om tvang og rå makt. ”Til dette er eg fødd, og til dette er eg komen til verda,” seier Han, ”at eg skal vitna om sanninga. Kvar den som er av sanninga, høyrer mi røyst.” (Joh 18,37)

Det vi då kan dra fram, er at Kristi kongsmakt ikkje berre er knytt til makt, slik det ofte har vore i jordlege makter oppetter historien, men den er knytt til sanninga. I ”Men Without Chests,” det fyrste kapitlet i boka The Abolition of Man, bruker C.S. Lewis ein metafor om mennesket som var lånt av Platon: ”As the king governs by his executive, so Reason in man must rule the mere appetites by means of the ’spirited element’. The head rules the belly through the chest.”^[1] Fornufta, rasjonaliteten er hovudet, kongen — det styrande prinsipp i mennesket. Men ein kan som kjent ikkje stole fullt og heilt på sitt eige hovud, på sin eigen intuisjon utan Gud. For som det står i Salomos ordtøke: ”Age for Herren er opphav til visdom, å kjenna Den Heilage er vit.” (Ord 9,10) Som Geoffrey Chaucer sa det i ”The Parson’s Tale” frå Canterbury Tales, I. 262: ”God sholde have lordschipe over reson, and reson over sensualite, and sensualite over the body of man.”^[2]

Og med dette i sinnet bør vi gå ut i verda, dele evangeliet med folk og leve til ære for Faderen og Sonen og Den Heilage Ande som var, er og vera skal éin sann Gud, frå æve og til æve. Amen.

Noter:

[1] C.S. Lewis, The Abolition of Man. San Francisco: HarperCollins 2001, s. 24

[2] Sitert i: C.S. Lewis, The Discarded Image. Cambridge University Press 1964, s. 154

Kva vil det seie å bestemme seg?

I dag vil eg leggje ut nokre korte refleksjonar omkring det viktige ved å bestemme seg i høve til tru og livssyn; og spørsmålet er: kva vil det seie å bestemme seg? Kva betyr det engelske ordet decide?

På engelsk snakkar ein om homicide — drap. Og om suicide — sjølvmord. Begge desse orda har felles rot i det latinske ordet caedere (cidia, cide). Det ordet betyr ’drap’ eller ’kutte.’ Dei to nemnte omgrepa vil då høvesvis bety ’drap på eit medmenneske’/’kutting av eit medmenneske’ (av lat. homo, ’menneske’ + caedere) og ’sjølvmord,’/’mord på/kutting av seg sjølv’ (av lat. sui, ’av seg sjølv’ + caedere). Men det er eit tredje ord som også deler rot i ordet caedere. Det er ordet decide, ’bestemme seg.’ Det var Paul Otto Brunstad som (munnleg) gjorde meg merksam på dette, og det seier oss noko viktig om kva det vil seie å bestemme seg. Reint direkte betyr dette ordet ’å kutte av.’ (Av lat. de, ’av’ + caedere.) Men sett at caedere/cide i dei to fyrste substantiva vert omsett med drap — av andre eller av seg sjølv — kan det jo vere interessant å sjå på om dette også kan brukast på verbet decide.^[1]

Dette tok Brunstad opp og spekulerte, utan direkte grunnlag i latin, i om at ’å bestemme seg’ faktisk betyr at ein tek livet av noko — nemleg tvilen. Og i høve til tru er dette viktig. Å tru er noko ein bestemmer seg for, sjølvsagt i kraft av Den heilage Anden. Og når ein trur, då tek ein livet av tvilen, ein kuttar den av. Det er ein av grunnane til at eg ikkje trur det går an å vere verkeleg agnostikar. For ein eller annan stad vil det verta kutta av, anten av deg sjølv — ved at du bestemmer deg — eller av livet, ved at du vert kutta av i døden. Vi må bestemma oss før døden. Som Josva sa det:

Så frykt då Herren og ten han heilhjarta og trufast! Skil dykk av med dei gudane som fedrane dykkar dyrka på den andre sida av Eufrat og i Egypt, og ten Herren! Men dersom det byr dykk imot å tena Herren, så vel i dag kven de vil tena: dei gudane som fedrane dykkar dyrka bortanfor elva, eller gudane til amorittane, i det landet de no bur i. Men eg og mitt hus, vi vil tena Herren. (Josva 24,14f. Etter den nye omsetjinga, 2010)

Noter:

[1] Både homicide og suicide er substantiv, men dei er det vi kan kalle for ’substantierte verb.’ Eit ’substantiert verb’ vert brukt som ein rask måte å beskrive ein verbal handling. Eit godt døme er ’bilkøyring’ som er ein substantiert kortform av verbet ’å køyre bil.’

Jarle Kallestad, Den katolske kyrkja og Halloween

Jarle Kallestad har skrive i Vårt Land at ‘Den katolske kyrkja’ er imot Halloween. “Den katolske kirke retter stadig sterkere advarsler mot barnas Halloween-feiring” heiter det i ingressen. Men dersom han faktisk hadde sjekka kjeldene sine, ville han vist at dette berre var noko ein einsleg spansk prest har sagt. Eg seier ikkje at Den katolske kyrkja er kjempeglad i feiringa — spesielt hennar meir kommersielle sider — men dette er rett og slett dårleg journalistisk handtverk.

Så vil eg anbefale å lese denne; “Hoax – Pope Condemns Halloween” på The Catholic Key Blog.

“Og Gud skoda alt det han hadde gjort, og sjå, det var overlag godt.” Gen 1, 31a

Helgemessedag

Når vi les Bibelen sine tekstar, kanskje spesielt i GT med alle sine forteljingar, er det noko som ser ut til å stå fram som radikalt annleis enn det vi finn i andre religionar og kulturar — før, no og (sannsynlegvis) i fram tida: at det skapte er, nettopp, skapt — og ikkje ’guddomleg’ — men at det likevel ikkje er dårleg, vondt, mindreverdig, forkasteleg. Nei, seier Skrifta: etter at Gud hadde skapt verda les vi at han ”skoda alt det han hadde gjort, og sjå, det var overlag godt.” (Gen 1, 31a)

Men kva har så dette med helgemessedagen å gjere? Eg trur at vi ser det same i Guds nyskaping — i kyrkja — som vi ser vi skapinga i verda. Det kunne stått slik: ”Og Gud skoda den kyrkja Han hadde gjort, og sjå, ho var overlag god.”

Men kva er godt i kyrkja? Det fyrste vi må spørje oss i den samanhengen er: kva er kyrkja? I fylgje Nikenum vedkjenner vi trua på ”éi heilag, katolsk og apostolisk kyrkje.” La oss sjå litt på desse, i litt feil rekkefylgje. Vi seier at kyrkja er eitt. Vi trur ikkje på fleire kyrkjer. Vi trur på éi kyrkje. Vidare seier vi at ho er katolsk — ‘ålmenn,’ om du vil. Denne katolisiteten kan ikkje berre vere at ho er verdsvid eller ålmenn i reint ålmenndemokratisk forstand. Det katolske er ein del av kyrkja sitt vesen; hennar vere (esse) og ikkje berre hennar betre vere (bene esse). Kyrkja var like mykje katolsk i år 40 som ho er i 2009. Eg trur at Msgr. Roald Flemestad, generalvikar/biskop elect. i Den nordisk-katolske kyrkja har rett når han her poengterer at nemninga ‘katolsk’ ikkje er brukt om kyrkja fordi ho er ”alminnelig i betydning alment forekommende blant alle mennesker.” Nei, ein bruker denne nemninga, poengterer han, ”fordi hun til alle tider og steder er forpliktet til å forkynne det samme evangelium.”

Vidare ser vi at kyrkja er apostolisk. Det betyr at ho kan sporast tilbake til apostlane — og til Herren sjølv. Eg skal ikkje skrive meir om dette, men viser til basisdokumentet til Carissimi og Dag Øivind Østereng sine refleksjonar omkring kyrkjeleg einskap.

Så er vi då komne til det viktigaste i denne samanhengen; at kyrkja er heilag. Og her trur eg at det er viktig å påpeike på kva måte ho er heilag. Ein seier ikkje at kyrkja er heilag fordi ho har mange vakre kyrkjebygg, eller mykje vakker musikk, eller mykje vakker liturgi, etc. Nei, ho er heilag fordi ho er helga og reinsa av Herren sjølv. Med CA 7 vedkjenner vi at ”det alltid vil verta verande éi heilag kyrkje. Men kyrkja er forsamlinga av dei heilage, der evangeliet vert lært reint og sakramenta forvalta rett.”^[1] Vi vedkjenner altså ikkje at kyrkja er heilag på ein abstrakt måte. Nei, kyrkja er konstituert av kyrkja sine lemmer. Ho er Kristi lekam — og det er medlemmane hennar som er heilage. Som Paulus seier det:

Menn, elsk konene dykkar, liksom Kristus elska kyrkja og gav seg sjølv for henne, så han kunne gjera henne heilag og reinsa henne med badet i vatn, i kraft av eit ord. På den måten ville han stella henne fram for seg i herlegdom utan den minste flekk eller rynke. Heilag og lytefri skulle ho vera. (Ef 5, 25-27)

Kva var det som gjorde kyrkja ’heilag,’ ’full av herlegdom’ og ’utan den minste flekk eller rynke’? Jo; dåpen — ”badet i vatn, i kraft av eit ord.” La meg sitere litt frå ei oppgåve eg skreiv om dåpen:

Den katolske kyrkja si katekisme seier at dåpen er «er grunnvollen i hele det kristne liv; den er porten inn til livet i Ånden (…), og døren inn til de andre sakramentene.»^[2] (…) [Dåpen er] eit sakrament, eit nådemiddel. Men det er også viktig å poengtere at nåden er Guds eige liv, og ikkje ein ting eller ein ’substans’ som vert gjeve til oss. I CA 5 står det at «med Ordet og sakramenta som middel vert Den Heilage Ande gjeven, han som verkar trua, kvar helst og når Gud tykkjer om det.»^[3] Å få del i nåden ved ord og sakrament er altså, i fylgje luthersk (og ortodoks) tradisjon å få del i Guds eige liv, i Heilaganden. Vi vert ikkje lik Gud er i seg sjølv, men får «del i guddomleg natur,»^[4] del i Guds liv.^[5] (…)

Men kvifor handlar Gud med oss på ein slik konkret måte, og med konkrete middel? Her ser ein heilt konkret skilnaden mellom den lågkyrkjelege protestantismen og den høgkyrkjelege katolisismen. Fyrstenemnde har alltid hatt ein slags intellektualisme og rasjonalisme i botn, kombinert med ei mistru til at Gud (t.d. i dåpen) vil handla gjennom det konkrete. Slik står det på nettsidene til frelsesarmeen: «Vi tror at dåp ikke er avgjørende for frelse og at Gud ikke har gjort seg avhengig symboler for å handle med mennesket.»^[6] Ja, Gud har ikkje gjort seg sjølv avhengig av symbol, men Han har gjort oss avhengige av dei,^[7] av di vi er konkrete, kroppslege vesen.^[8]

Helgemessedag handlar nettopp om at Gud helgar oss — heilag og reinsar sitt eige skaparverk. For vi er ikkje gnostikarar. Vi trur, med Paulus, at ”alt det Gud har skapt, er godt, og ikkje noko skal forkastast når det blir motteke med takk, for det blir helga med Guds ord og bøn.” (1Tim 4, 4f) Og dette stemmer også i høve til dei menneska som ’befolkar’ kyrkja. Utan desse er ikkje kyrkja heilag. For utan desse finst det inga kyrkje. Inga heilag forsamling. Ikkje noko Guds folk. La oss be:

Må Gud som er så rik på herlegdom, styrkja vårt indre menneske med kraft ved sin Ande. Må Kristus ta bustad i hjarta våre ved trua, og vi stå rotfeste og grunnfeste i kjærleik. Må vi saman med alle dei heilage få styrke til å fatta breidd og lengd, høgd og djupn, ja, kjenna Kristi kjærleik som er større enn nokon kan forstå. Må vi bli oppfylte med heile Guds fylde! Han som verkar i oss med si kraft og kan gjera så uendeleg mykje meir enn alt det vi bed om og skjønar, Han — Faderen, Sonen og Den Heilage Ande — vere ære i forsamlinga og gjennom alle ætter og i alle æver! Amen.^[9]

Noter:

[1] Arve Brunvoll, Vedkjenningsskriftene åt Den norske kyrkja. Ny omsetjing med innleiingar og notar. Oslo: Lunde 1979, s. 48. (Her finn de ei engelsk utgåve) Denne definisjonen vart kritisert i Den romerske konfutasjonen av CA. in seier at ein ikkje tek omsyn til at det finst vonde i kyrkja, med tilvising til døyparen Johannes sine ord i Matt 3, 12. Men eg trur at dette vert litt feilplassert kritikk. For i CA 8 ser vi jo nettopp at ein innrømmer at kyrkja også er ’befolka’ vonde.

[2] Her viser eg til §1213 i Den katolske kyrkja si katekisme.

[3] Brunvoll, op.cit., s. 49. Mi utheving.

[4] 2Pet 1, 4

[5] Her viser eg til den austleg-ortodokse distinksjonen mellom Guds vesen, som vi ikkje kan kjenna, og Guds energiar (gr. energeia, ’verksemd’) som vi kan ha del i. Ta sola: vi kan ikkje få del i hennar natur, men vi kan ha del i solstrålane hennar.

[6] Her siterer eg frå denne artikkelen. [Henta: 01.11.2009]

[7] Her viser eg til §1257 i Den katolske kyrkja si katekisme. Der står det at ”Gud har bundet frelsen til dåpens sakrament, men selv er Han ikke bundet av sine sakramenter.”

[8] Kjetil Kringlebotten, Dåpen sin plass i kyrkja sitt liv. Heimeoppgåve i kristendom (KRL102), NLA Høgskulen Bergen, våren 2009, s. 5-7. Lenke til pdf-fil av oppgåva. [Henta: 01.11.2009]

[9] Fritt etter Ef 3, 16-21

Anglikanske katolikkar — og norske katolikkar?

Via ei rekke kjelder^[1]

Som mange sikkert har fått med seg, har det no vorte utvikla eit system som gjev anglikanske kristne lov til å konvertere i store mengder til Den katolske kyrkja medan dei får lov til å halde fast på anglikansk skikk — deriblant liturgi, andaktsliv, etc. Det som har vorte utvikla er eit såkalla ‘personleg ordinat’ eller ein ‘personleg dekret’ omlag som det som vart gjeve til nokre orientalske kyrkjer som ville inn i kommunion med Den katolske kyrkja, samstundes som dei heldt fast på orientalsk, austleg liturgi.^[2]

Den anglikanske kyrkja har alltid hatt ein særs vakker liturgi, tru mot dei anglo-katolske liturgiske røtene. (Altså; engelsk katolsk tradisjon.) Dette gleder meg. Om eg skulle finne på å konvertere til Den katolske kyrkja ville eg ikkje nølt med å gå i ei katolsk kyrkje med anglikansk liturgi om det var mogeleg. Kanskje er det min engelske dragnad som spelar inn.^[3]

Nedanfor finn de ein video om det høve paven no har gjeve dei anglikanske (eller anglo-katolske):

Spesielt interessant fann eg det biskop John Broadhurst sa om saka. Han er biskopen av Fulham og formann for Foreward in Faith International. Han kommenterte, i denne talen, at han hadde ein lidskapleg kjærleik for the Church of England. Akkurat slik eg kjenner det for Den norske kyrkja, som teologi- og liturgihistorisk er særs lik den engelske.^[4] Men som biskopen seier; på eit punkt vert panna for varm og vi vert kokt i hel. Vi håpar no på at vi kan få ei ordning gjennom Carissimi, men eg trur ikkje vi skal venta for mykje. Vidare er det viktig, seier biskopen, å poengtere at det no er snakk om anglikanske i kommunion med Rom, ikkje anglikanske som sluttar å vere anglikanske. Akkurat som at dei austleg-katolske ikkje slutta å vere austlege. Dei anglikanske som no kanskje vel å gå inn i kommunionen med Rom vert då det dei kanskje allereie er; anglo-katolske. Ikkje romersk-katolske.^[5] Biskopen poengterer også kor viktig denne nye personlege ordinatet er; for problemet i Church of England er — som i Den norske kyrkja — av ekklesiologisk art. Det er ikkje nok at personar går inn i kommunion med Den katolske kyrkja, men at ein ordnar for at alle kan bli med. Som vi (nesten) syng i ein song: “Alle, alle vil vi ha med Vil vi ha med til kyrkja.” Det er også dette Dag Øivind Østereng tek opp i sin tale om kyrkjespørsmålet på Fjellhaug, 14.02.2007.^[6]

Han skriv:

Temaet som er gitt meg er Kirkelig fellesskap – med hvem – om hva? Men bak dette praktisk-teologiske spørsmålet om hvem og hva, så ligger det et mer grunnleggende teologisk spørsmål, nemlig spørsmålet etter; hvilket grunnlag det kirkelige fellesskapet er bygget på, hva som binder det sammen, hva som er Kirkens orden, og hva som er i stand til å føre Kirken videre. Det er ikke mulig å si noe prinsipielt om kirkelig fellesskap med hvem og om hva, uten også å si noen om selve grunnlaget for dette fellesskapet. Men nettopp gjennom å si noe om grunnlaget, er det også mulig å si noe om hvem og hva.

Jeg vil nå innledningsvis få definere kirkelig fellesskap som et spørsmål etter et synlig åndelig fellesskap, som et spørsmål etter kristen enhet og nattverdfellesskap, kommunion. Dypest sett et spørsmål etter Kirken selv. Det er ikke et kart over hvem vi kan samarbeide med det spørres etter, alliansepartnere eller noe slikt, men etter hvem vi hører sammen med, og må dele kommunionen med.

Som en helt grunnleggende forutsetning for hvordan vi tenker om kirkelig fellesskap, må vi ta innover oss dette at kirkelig fellesskap er en obligatio, en skyldighet, en plikt, en livsform vi ikke har anledning til å frigjøre oss fra. Og denne obligatio, dette som gjør kirkelig fellesskap obligatorisk, det praktiseres i svært dårlig grad i vår kirkelige kultur, og vi har liten bevissthet i kristenfolket om denne skyldigheten. Men vi har ikke lov til å stille oss utenfor eller uforpliktende til den som kristne. Uten at vi legger denne forutsetningen til grunn, forpliktelsen på det kirkelig fellesskap, vil vi ikke snakke samme språk i forhold til det som er tema, kirkelig fellesskap.^[7]

Og avsluttingsvis formana han oss til aksjon:

Min røst i denne debatten er; vi må alle kjenne kallet til å bryte opp og søke en kirkelig enhet for en ny tid, og jeg tror vi må gjøre det i en eller annen protestantisk samlet dialog med den Kirken som hadde den kirkelige jurisdiksjonen her i landet fra kristningen til reformasjonen. Ikke mindre enn det. Hvor mange som vil gå den veien er for meg uinteressant, så lenge jeg ser det som vårt kall.^[8]

Dette kan vi knyta til noko av viktigaste biskopen tek opp: pavespørsmålet. han seier:

There was a time I would have considered myself quite anti-papal. I would have stood before you … thirty five years ago as an orthodox non-papal anglican, believing very strongly in non-papal catholicism. I have to say I don’t think there is any such creature. (Ca. 17.18-17.44)

Med dette vil eg no avslutte med ei bøn om einskap frå Herren sjølv, Joh 17, 20-26:

Eg bed ikkje berre for desse, men for alle dei som gjennom deira ord kjem til å tru på meg. Eg bed at dei alle må vera eitt, slik du, Far, er i meg og eg i deg. Slik skal dei òg vera i oss, så verda skal tru at du har sendt meg. Den herlegdomen som du har gjeve meg, har eg gjeve dei, så dei skal vera eitt slik som vi er eitt: eg i dei og du i meg, så dei heilt og fullt kan vera eitt. Då skal verda skjøna at du har sendt meg, og at du har elska dei slik du har elska meg. Far, eg vil at dei du har gjeve meg, skal vera hos meg der eg er, så dei får sjå min herlegdom, den du har gjeve meg fordi du elska meg før verda vart grunnlagd. Rettferdige Far, verda kjenner deg ikkje, men eg kjenner deg, og desse veit at det er du som har sendt meg. Eg har kunngjort namnet ditt for dei og skal kunngjera det, så den kjærleiken du har hatt til meg, kan vera i dei, og eg sjølv kan vera i dei. Amen!

Noter:

[1] Mellom anna her, her, her, her og her.

[2] Dette vil i all hovudsak bety at ein heldt fast på den guddomlege liturgien åt Hl. Johannes Chrysostomos (eller Jon Gullmunn som Ola Breivega kallar han).

[3] Eg er særs glad i England og britisk kultur.

[4] Ein del anglikansk teologi er prega av reformert/kalvinsk tru, medan Den norske kyrkja er meir luthersk. Men i liturgi og andaktsliv har båe to vore særs katolske.

[5] Romersk-katolsk er jo også opphavleg ei skjelsord. Men som skjelsord flest vert det ofte (retteleg) brukt som eit heidersmerke av dei som vert skjelt ut.

[6] Dag Øyvind Østereng, “Kirkelig fellesskap – med hvem – om hva?” Foredrag på seminar om Morgendagens kirke – visjon og veivalg, Fjellhaug 14.02.2007. [Henta: 25.10.2009]

[7] Østereng, op.cit., s. 1-2

[8] Ibid., s. 11

Å elske med heile seg

19. sundag etter pinse

I dagen evangelietekst lærer vi kor viktig det er å elska fullkomme; å elske med heile seg. La oss difor no lese denne.

Dette heilage evangeliet står skrive hjå evangelisten Markus i det tolvte kapitlet. Ære vere deg, Herre.

28 Ein av dei skriftlærde som hadde høyrt på dette ordskiftet, skjøna at Jesus hadde svara dei godt. No kom han bort til han og spurde: ”Kva for eit bod er det første av alle?” 29 Jesus svara: ”Dette er det første bodet: ‘Høyr, Israel! Herren vår Gud, Herren er éin. 30 Du skal elska Herren din Gud av heile ditt hjarte og av heile di sjel og av alt ditt vit og av all di makt.’ 31 Det andre er dette: ‘Du skal elska nesten din som deg sjølv.’ Noko større bod enn desse finst ikkje.” 32 Den skriftlærde sa til han: ”Du svarar godt, meister! Det er sant som du seier: Herren er éin, og det finst ingen annan enn han. 33 Å elska han av heile sitt hjarte og av alt sitt vit og av all si makt og å elska nesten sin som seg sjølv, det er meir verdt enn alle brennoffer og slaktoffer.” 34 Då Jesus høyrde kor klokt han svara, sa han til den skriftlærde: ”Du er ikkje langt borte frå Guds rike.” Og ingen våga å spørja han meir.

Slik lyder Herrens ord. Lova vere du, Kristus.
Heilage Far, helga oss i sanning, ditt ord er sanning. Amen.

Å elska Gud heilhjarta — med heile seg — og å elska nesten, medmenneska, som deg sjølv. Det er det vi er kalla til. Det er større og meir verdt enn alle brennoffer og slaktoffer. Men kva er det å elska? I Brørne Karamasov skriv den russiske forfattaren Dostojevskij om eit møte med ei skeptisk kvinne og presten Fr. Zossima. Ho mista trua si gjennom studiene, og ber om hjelp for å få den tilbake. Fr. Zossima kjem ikkje med bevis, men ber ho om å praktisere trua:

[You can be convinced of the faith by] the experience of active love. Strive to love your neighbour actively and indefatigably. In as far as you advance in love you will grow surer of the reality of God and of the immortality of your soul. If you attain to perfect self-forgetfulness in the love of your neighbour, then you will believe without doubt, and no doubt can possibly enter your soul. This has been tried. This is certain.^[1]

Men dette kan ikkje vere abstrakt og konturlaust. ”Du skal elska Herren din Gud.” ”Du skal elska nesten din som deg sjølv.” Å elska er, for å høyrast litt teknisk ut, eit verb. Det fortel oss at å elska ikkje er ein fjern abstraksjon; det er ein konkret viljeshandling. Det er noko vi gjer. ”Mennnesket er eit erotisk vesen, eit lengtande vesen,” skriv Fr. Arnfinn Haram. ”Det vi lengtar etter, er ikkje abstraksjonar. Kroppen lar oss ta i mot alt som er godt som noko verkeleg. Mennesket er kropp og må elske kroppsleg.” Å elska er ikkje å tenke fina tankar. Å elska er å handla!

Dersom kjærleiken vår berre vert ein indre abstraksjon; ein intellektuell øving i korrekt tru, så vil vi dø innvendig. For denne type tru er det ein på engelsk kallar for ‘lip service’ — at ein snakkar Gud etter munnen utan å meine det; altså eit slags åndeleg hykleri. Og, som Jakob påpeiker, så er dette åndeleg død. Han skriv:

Set at ein bror eller ei syster ikkje har klede og manglar mat for dagen, kva hjelper det då om ein av dykk seier til dei: ”Gå med fred, varm dykk og et dykk mette!” utan å gje dei det kroppen treng? På same måten er det med trua: Har ho ikkje gjerningar, er ho beintfram død. (Jak 2,15-17. Les v. 14-26)

Paulus seier det meir kort og konsist: ”For i Kristus Jesus gjeld det verken å vera omskoren eller å vera uomskoren; her gjeld berre tru, verksam i kjærleik.” Dersom trua skal vera verksam i kjærleik må ho vere konkret, handfast — aktiv! Om du berre hugsar ein ting frå det eg har lagt fram her, la det vere dette: utan den konkrete, verksame kjærleiken er vi åndeleg sett døde. La oss be:

Eg takkar deg alltid, min Gud for den nåde som du har gjeve oss i Kristus Jesus. I Han har vi vorte rike på alt, på all lære og all kunnskap. Grunnfest vitnemålet om Kristus mellom oss, så vi ikkje manglar noko nådegåve medan vi ventar på at vår Herre Jesus Kristus skal openberra seg. La Han grunnfesta oss til enden kjem, så vi — fullkomne i kjærleik — kan stå ulastelege på vår Herre Jesu Kristi dag. Takk for at du er trufast, som har kalla oss til fellesskap med Son din, Jesus Kristus, vår Herre, som med deg og Den Heilage Ande lever og råder, éin sann Gud, frå æve og til æve! Amen.^[2]

Noter:

[1] Fyodor Dostoevsky, The Brothers Karamazov. New York: Barnes & Noble 2004, s. 60

[2] Fritt etter dagens episteltekst; 1Kor 1,4-9

Luther sin kritikk av aristoteliske prinsipp i teologien

Også publisert på Tro og fornuft.no

Er det ikkje plass til Aristoteles i teologien? I fylgje Ivar Asheim meiner Luther at det er det ikkje. Det meiner eg er feil.

For ei tid tilbake kom eg over noko av den kritikken Luther hadde av den teologiske bruken av Aristoteles i mellomalderens skolastiske system. Eit døme som ofte vert teke fram i så høve, er Aristoteles sine tankar omkring etikk og rettferdiggjering. Han skriv, i Den Nikomakiske etikk, at “eit menneske vert rettferdig ved rettferdige gjerningar.” (Bok 3,4; 1105b9)^[1] Dette meinte Luther stod i motsetnad til kristen etikk, og difor var han særs kritisk til den posisjonen Aristoteles fekk i den kristne mellomalderfilosofien. Ivar Asheim skriv:

Mot denne tilknytningen til Aristoteles retter Martin Luther en nådeløs kritikk. Ingen modifikasjoner (de var mer eller mindre dyptgående blant de førende mellomalderske teologene) kan ifølge Luther redde den fundamentale skjevheten i selve ansatsen; ansatsen må oppgis. For det forholder seg nettopp ikke slik at vi blir rettferdige ved å handle rettferdig, heller ikke ved handlinger med nådens hjelp. Forholdet er nøyaktig motsatt: Forutsetningen for å gjøre rettferdige gjerninger er at vi først er blitt gjort rettferdige selv. Bare et godt tre kan bære gode frukter (Matt 7:17).^[2]

Men eg trur Luther misforstår skolastikarane. Olav Müller skriv:

Den eldre Luther skriver at han den gang [som teologistudent] var Occamist. Thomas Aquinas har han bare kjent overfladisk. Det var Duns Scotus’ voluntarisme og Occams nominalisme han ble kjent med. Når han senere som reformator skjeller ut skolastikken, er det denne filosofiske og teologiske skoleretning han uavbrutt har for øye.^[3]

Og her ligg problemet. Luther kritiserer noko han ikkje har spesiell kjennskap til. Av den grunn trur eg Luther sin kritikk bommar på to klare område. For det fyrste, så er det ikkje noko i vegen med Aristoteles sin dygdsetikk^[4] på eit reint naturleg, mellommenneskeleg plan. Denne etikken hentar impulsar frå Sokrates og Platon, men er samstundes kritisk til dei. (Han er mykje meir praktisk enn båe to.) På dette planet har vi fire ‘kardinaldygder’; fire dygder som på kvar sin måte er med å forma mennesket på best mogeleg måte. Desse er:

1. Visdom/klokskap, som formar intellektet/fornufta
2. Mannsmotet, som formar viljen/handlingssenteret (hjå Platon: ‘kjenslene’)
3. Måtehaldet, som formar instinkt, drifter og lidskapane (hjå Platon: ‘attråa’)
4. Rettferda, som skapar harmoni mellom desse. På eit reint (mellom-)menneskeleg plan.

Asheim skriv at Luther eigentleg ikkje er imot Aristoteles sin etikk i seg sjølv, men den skolastiske bruken av den:

I sin rette sammanheng, for eksempel innen samfunnsfilosofi, mente han det saktens kunne være verdifulle ting å finne hos Aristoteles også, men når man trakk ham over i teologien, måtte alt bli galt. Luther vil ha Aristoteles ut av teologien fordi de aristoteliske tankemønstrene etter hans mening ikke var egnet til klargjøring av det som var blitt etikkens sentrale problem etter den fordypning av identitetsproblematikken som hadde foregått fra nytestamentlig tid av. Det selvransakende spørsmål “hvem er jeg egenlig? er jeg rettferdig?” må besvares ut fra en annen antropologi og virkelighetsforståelse enn den aristoteliske.^[5]

Her ligg den andre feilen. Det er korrekt at Aristoteles sin etikk er antroposentrisk, at den set mennesket i hovudsetet, men det er ikkje sant at den aristotelisk-inspirerte thomistiske filosofien gjer det same. Den er klart teosentrisk, den set Gud i hovudsetet.

Luther prøver å skape ein ‘ny dygdsetikk,’ basert på NT. Men han er ikkje den fyrste. Aquinas meinte ikkje at det menneskeleg arbeid var nok i seg sjølv, og at mennesket kunne ‘realisere seg sjølv’ utelukkande ved dei menneskelege (kardinal-)dygdene. Nei, for å verta realisert — ein bør her styre unna omgrepet ‘realisere seg sjølv’ — måtte mennesket, ved Guds nåde, få del i dei guddomlege dygdene; tru, håp og kjærleik. (jmf. 1Kor 13:13) Spørsmålet er sjølvsagt: Er dette dygder? Ja, det vil eg seie at dei er. For dygd handlar om kva karakter ein har, korleis ein er.

Asheim skriv at Luther meinte at dei nytestamentlege dygdene ikkje har “som funksjon å bidra til gradvis oppbygging av en moralsk personlighet, men går ut på å leve ut det liv som Ånden gir (Gal 5:22-25).”^[6] Dette meiner eg er ein falsk dikotomi; ein distinksjon som ikkje er der. For livet i Anden handlar nettopp om at vi vert transformerte i Han (2Kor 3,18) og at vi skal leva ut det livet som er gjeve oss. Luther siterte sjølv Matt 7:17, eit vers som nettopp indikerer det viktige tilhøvet mellom karakter og handling.

Dersom vi teosentrerer dygdsetikken, så er det fint plass til Aristoteles i teologien. For dermed er det ikkje snakk om vårt eige strev, men Guds verk i oss. Her kan det vere eit problem at mange på luthersk og protestantisk side ser på Gud som ‘åleinevirkande.’ Eg vil heller sjå på han som ‘allvirkande.’ Altså; at Gud er den som gjer ‘jobben,’ men at Han gjer den gjennom oss. “[Arbeid] på dykkar frelse, skjelvande av ærefrykt,” skriv Paulus (Fil 2,12). Dette kan virka særs rart, sett i høve til det andre han skriv. Men det er fordi ein gløymer neste vers, v. 13: “For det er Gud som er verksam i dykk, så de både vil og gjer det som er etter Guds gode vilje.” (Mi utheving)

Forstått slik vert det ikkje vanskeleg å ‘kristne’ Aristoteles sin etikk. Han seier som sagt at “eit menneske vert rettferdig ved rettferdige gjerningar.” Forskjellen er at desse gjerningane vert gjort av Gud i oss. Dette er ikkje antroposentrisk. Dette er i alle høgste grad teosentrisk.

Noter:

[1] Aristotle, The Nicomachean Ethics. Translated by J.A.K. Thomson. Revised with Notes and Appendices by Hugh Tredennick. Introduction and Further Reading by Jonathan Barnes. London: Penguin Books 2004, s. 38. Omsett til norsk.

[2] Ivar Asheim, Øyet og horisonten. Grunnproblemer i aktuell etikkdebatt. Oslo: Universitetsforlaget 1991, s. 107

[3] P. Olav Müller SS.CC., “Luther sett med en katolikks øyne.” Foredrag i Ilen menighet, Trondheim, under Lutherjubileet i 1983. [Henta: 03.10.2009]

[4] Eg bruker ordet ‘dygd’ fordi det (1) er betre nynorsk enn ‘dyd’ og (2) ‘dyd’ har fått uheldige ‘besteborgarlege’ konnotasjonar ved seg.

[5] Asheim, Øyet og horisonten, op. cit., s. 109

[6] Ibid., s. 110

Fredsprisen?!

Skal Obama ha fredspisen no? Kva grauthovud bestemte det? Har denne mannen i det heile teke gjort noko spesielt etter at han kom til makta? Eg trur eg er einig med britane; gje den til Miss World neste gong. (Sjå her også.) Peace and love…..

Mennesket i Dnk si liturgireform

“Liturgiforslaget har det sterke og navlebeskuende mennesket for øye, ikke mennesket som sådan — og i alle fall ikke de mer og mindre skrøpelige, men av Gud elskede, menighetene i Den norske kirke. Når det gjelder menneskesynet har liturgiforslaget, i all sin varme og velmenthet, dypest sett noe nådeløst over seg.” — dr.theol. Ådne Njå^[1]

Ådne Hjå, som er sokneprest i Brønnøysund, skreiv dette i mandagens utgåve av Vårt Land. Og eg trur han har rett. Liturgireforma, poengterer han, tek ikkje utgangspunkt i “det mottakende menneske, somk først i passiv mottakelse av livet eventuelt finner sin tjenende aktivitet.” Nei, her skal ein — som ein kva som helst annan ‘coach’ eller sjølvhjelpsguru — ta utgangspunkt i det ein kallar for ‘kjerneverdiar’; ‘fleksibilitet,’ ’stadeigengjering’ og ‘involvering.’^[2]

Når eg les desse orda tenker eg på eit ord; navleskoding. For det virkar som at det er den vesle lokale forsamlinga, inkrøkt i seg sjølv, som skal vere norma. Det virkar som ein trur at “ei heilag, ålmenn kyrkje” betyr: “ei heilag, ålmennreligiøs gjer-det-sjølv kyrkje.” Kanskje det er på tide å innføre ‘katolsk’ i vedkjenninga igjen. Ein valte å bruke catholicam og catholicus i dei latinske omsetjingane, sjølv om dette er låneord frå gresk. “Det latinske uttrykk alminnelig (universalis),” skriv Msgr. Roald Flemestad, “kunne altså ikke sakssvarende gjengi meningen med ordet katolsk. Kirken er ikke alminnelig i betydning alment forekommende blant alle mennesker, men katolsk fordi hun til alle tider og steder er forpliktet til å forkynne det samme evangelium.”

Vi må hugse på at overfor Gud er ikkje mennesket seg sjølv nok. Det er ikkje sin eigen lukkes smed. Overfor Gud er vi som små born. Vi tek imot. Og det vi tek imot kan vi gje vidare. “[Det] sted vi snakker om”, skriv Ådne Hjå, “er ikke mitt partikulære sted isolert — som om evangeliet slår loddrett ned i min egen brødboks, men Gud universelle sted — hvor mitt liv flettes sammen med skapningen og den altommfattande kirken for øvrig.” I gudstenesta står vi for Gud som kyrkjelyd, som forsamling. Ikkje som sterke, navleskodande einskildsindivid. Difor vil eg her seie at ein bør gå bort frå forslaget om å ha eit sentralt altar der presten heile tida står vend mot kyrkjelyden. Vi bør halde fram med dagens praksis, der presten vekslar mellom å stå vend mot kyrkjelyden og vend mot altaret. Som ungdomstinget i Bjørgvin bispedøme sa det i vår:

Det er heilt naturleg at presten vender seg bort frå kyrkjelyden når han vender seg til Gud i bøn. Dette vil på den eine sida understreke at kyrkjelyden ikkje er sentrert rundt seg sjølv, men del av den verdsvide kyrkja. Og på den andre sida understreker dette at bøna er kyrkjelydens felles bøn til Gud, der presten står som representant for Guds folk.^[3] Under eukaristibøna bør presten også veksle mellom desse to retningane, då delar av den er retta mot Gud (Fader) og andre delar er retta mot kyrkjelyden, mellom anna Kristi ord til læresveinane. (“Dette er min lekam…” “Dette er mitt blod…”)^[4]

Gudstenesta må ikkje verta omskapt til ein slags plass der vi kjem for å hevde oss sjølv. Nei, den skal vere ein plass der vi får ta imot. Ein plass der det ikkje er vårt ego — men Gud — som står i fokus. Der skal vi gå for å få påfyll før vi går ut med det glade bodskapen. Før vi går ut og tener Herren med glede.

Noter:

[1] Ådne Hjå, “Kirke uten nåde.” Kronikk i Vårt Land, 05.10.2009, s. 24

[2] Informasjonsside om forslag til ny ordning for hovedgudstenesta I Den norske kyrkja. [Henta: 07.10.2009]

[3] Her refererer Ungdomstinget til Rom 15,16 og Fil 2,7.

[4] Sak 04/09 Gudstenestereforma. Vedlegg 2. Protokoll for Ungdomsting 2009. Dyrkolbotn 13.03.-15.03.2009. Bjørgvin bispedøme 2009, s. 8.

Litt om fokuset i lovsongen

Kva er lovsong? Slår ein opp i ordboka kan ein lesa at ein lovsong er ein “song til å lovprise med.” Og dersom ein tek turen inn i Wikipedia kan ein finne ut at lovsongen “oppstår som en naturlig følge av respekt og kjærlighet til Jesus og Gud. Den synges som en bønn i takknemlighet for alt som Gud har gjort for menneskene. Gud har behag i at mennesker gir sitt hjerte til Jesus og takker ham. I lovsangen kommer Gud nær menneskene.” Og vidare lærer vi at lovsong ikkje er “noe som karismatiske menigheter har funnet opp, men har eksistert siden Kong Davids tid.” Det var då godt å få vita det , då.

Men dette seier oss eigentleg ikkje så mykje, gjer det vel? Vel, det eg har tenkt å ta for meg her, er kva funksjon lovsongen har — og etter mitt skjøn bør ha — i kristne forsamlingar.

Når ein spør kva lovsong er, bør ein fyrst ha klart for seg kva tilbedinga og gudstenesta er for noko. Når ein feirar gudsteneste bør fokuset ta utgangspunkt i Kyrkja si kjelde og toppunkt: Kristus; sant, reelt, substansielt nærverande i eukaristien. Ein bør alltid syngje til den som er reelt nærverande der. Vidare er det viktig, slik eg ser det i alle fall, at lovsongen i kyrkjelyden vert kyrkjelyden sin lovsong — og ikkje det einskilde medlem si ‘åleinetid’ med Gud. Og der trur eg vi finn den største forskjellen mellom moderne lovsong og klassisk lovsong. For å ta nokre klassiske dømer på moderne lovsong, som alle er å finna i det nye forslaget til salmebok:

1. “Alt for Jesu fot jeg legger”
2. “Amazing grace”
3. “Lord, I lift your name on high”

Desse tre er alle fine songar, men eg trur ikkje dei passar inn som gudstenesta sin lovssong. Og kvifor det? Jo, fordi dei nærast utelukkande handlar om vårt individuelle liv. (Dette gjeld kanskje spesielt nr. 2.) Men i gudstenesta skal vi lovsyngja som folk.

Her fylgjer tre dømer på klassisk lovsong, som også alle er å finna i det nye forslaget til salmebok:

1. “Folkefrelsar, til oss kom” (Nos 1)
2. “Lat kvar jordisk skapning teia” (Nos 634. Denne er faktisk frå St. Jakobsliturgien frå 300-talet)
3. “Vårt altarbord er duka” (Nos 659)

Det som kjenneteiknar desse tre — og mange andre i Norsk salmebok og i salmetradisjonen elles — er eit fokus på at i gudstenesta lovsyng vi Herren som eit folk, ikkje berre som einskildsindivid. Med det let eg Trond Kverno få avslutte med nokre tankar omkring det nye forslaget til salmebok:

Ein del av tekstane i forslaget understrekar problemet Den norske kyrkja har i dag, at ein erstattar «oss saman framfor Guds og Lammets trone» med «eg-du-relasjonen»

Litt meir om dåpsdebatten

I dag tenkte eg å skrive litt meir om dåpsdebatten som i det siste har gått mellom Ingeborg Midttømme og ein del bedehusrepresententar. Ein ting som har slått meg er problemet med den argumentasjonen som ligg til grunn for ‘bedehusposisjonen’ i debatten. For det virkar nærast som ein seier: ‘døypt’ = ‘medlem i Den norske kyrkja (Dnk).’

Men problemet med dette er at det finst folk som døyper sine born i desse bedehusforsamlingane utan å noko ynskje om at desse borna skal verta medlemmar i Dnk. Ergo er det noko meir enn dåpen som gjer deg til medlem i Dnk. Elles ville alle døypte katolikkar, ortodokse, pinsevennar, etc. vore medlemmar i Dnk.

Mest interessant er kanskje Arild Ove Halås sitt utsegn. Han er krinsleiar i Nordmøre og Romsdal Indremisjon, og sa dette til Romsdals Budstikke (gjengjeve i Vårt Land, 10.09.09): “Vi vil aldri bøye oss. Vi utfører barnedåp på bedehus utan biskopens tilsyn eller løyve.”

Her seier jo Halås eigentleg dette; vi vil ikkje vera medlemmar av Den norske kyrkja. Og så kan ein jo spørje; er det kristent å nekta at biskopen har tilsyn? Slik eg ser det, er det ikkje noko grunnlag for eit slikt syn. Som Hl. ignatius av Antiokia sa det i brevet til Smyrnerane, kap 8:

Ingen må utan samtykket åt biskopen ta seg noko føre i dei tinga som vedkjem kyrkjelyden. Den nattverd som vert leia av biskopen eller av den han sjølv har gjeve fullmakt, skal ein halda for gyldig. Der kor biskopen viser seg, må kyrkjelyden vera, liksom den katolske kyrkja er der kor Kristus Jesus er. Det er ikkje tillate verken å døypa eller å ha kjærleiksmåltid utan biskopen.^[1]

Dette er ikkje noko nymotens doktrine. Dette er frå ca. år 107. Halås set seg her utanfor den kristne kyrkja.

Som ein konklusjon vil eg sp seie at dette ikkje handlar frå Midttømme si side om dåpskandidaten sin status som døypt, men hans eller hennar status som medlem i Dnk. For konklusjonen av den argumentasjonen som vert gjeve av m.a. Halås er jo at alle dei som har vorte døypt er medlemmar i Dnk, sjølv om dei (eller foreldra deira) ikkje ynskjer dette. Viss han ikkje meiner det, bør han kanskje tenke seg om…

Noter:

[1] Ernst Baasland & Reidar Hvalvik (red.), De apostoliske fedre. I norsk oversettelse med innledninger og noter. Oslo: Luther 1984; 1997, s. 67. Omsett til nynorsk.

Frp og kultur

I dagens utgåve av Vårt Land (29.09.2009, s. 3) kom eg over eit sitat frå Mette Hanekamhaug, den yngste på stortinget. Der kjem ho med eit klassisk Frp-utsagn om kultur: “I dag gir staten støtte til kunstnere som ingen av oss har hørt om. 150.000 til ei som skal hekle lampeskjermer!”

Men kva seier eigentleg dette om Frp sitt kultursyn? For Hanekamhaug er ikkje den einaste som har sagt slike ting i det partiet. Eg trur at Frp meiner at kultur berre handlar om underhaldning og kommers. Men kultur handlar i alle høgste grad – eller betre; i aller djupaste grad – om identitet. Kultur handlar ikkje om kjøp og sal. Og vidare ligg det jo eit anna paradoks i utsegnet til Hanekamhaug — og andre liknande utsegn frå Frp: at det er dei som er kommersielle og som tenar pengar på musikken som skal ha støtte! Kva meining gjev det? Vert det ikkje som å seie at folk med jobb skal ha sosialstøtte?

Å anta meiningar hjå andre

I dag fekk eg litt lyst til å søke litt rundt på nettsidene til Morgenbladet, og bestemte meg for å gjere eit søk på Fr. Arnfinn Haram. Der fann eg ein god del interessant, inkludert denne. Det er eit lesarinnlegg frå I. K. Ramasov i 2005, i høve Fr. Arnfinn sin nekrolog over pave Johannes Paul II. Dette må kanskje vere eit krondøme på einskilde personar sin totale mangel på forståing over at alle ikkje er liberale. “Nekrologen bærer totalt preg av Harams ukritiske holdning til pave Johannes Paul II og hele hans pavedømme,” skriv Ramasov. Og han held fram: “Hvorfor kunne han ikke nevnt pavens kompromissløse maktutøvelse i alle saker som avviker fra hans eget syn? Hvorfor nevner han ikke pavens uheldige rolle i hiv/aids-problematikken i Afrika? Er han redd for Troskongregasjonen?”

Altså meiner Ramasov at Fr. Arnfinn faktisk ikkje står inne for det han har skrive. For alle er jo eigentleg liberale, ikkje sant? Dei som ikkje innrømmer det er berre “redd for Troskongregasjonen.”

Det minnar meg om ei som meinte det at i bunn og grunn er nok alle nordmenn eigentleg til venstre i det politiske landskapet. Til trass for at storparten av stemmene i valet gjekk til borgarlege parti – i sentrum eller til høgre. Var kanskje desse velgarane også redd for truskongregasjonen?

Mi sjel, lov Obama!

Eg er ikkje akkurat den som held mest med Obama, og mange av dei som stemte på han har no teke avstand frå han. Men no ser det ut til at det har utvikla seg ei sjuk — ja, ei SJUK — personkult rundt denne mannen. Sjå på den fylgjande filmen der skuleborn vert opplærte til å prisa han.

Her er teksten på songane.
Song 1:

Mm, mmm, mm!
Barack Hussein Obama

He said that all must lend a hand
To make this country strong again
Mmm, mmm, mm!
Barack Hussein Obama

He said we must be fair today
Equal work means equal pay
Mmm, mmm, mm!
Barack Hussein Obama

He said that we must take a stand
To make sure everyone gets a chance
Mmm, mmm, mm!
Barack Hussein Obama

He said red, yellow, black or white
All are equal in his sight
Mmm, mmm, mm!
Barack Hussein Obama

Yes!
Mmm, mmm, mm
Barack Hussein Obama

Song 2:

Hello, Mr. President we honor you today!
For all your great accomplishments, we all doth say “hooray!”

Hooray, Mr. President! You’re number one!
The first black American to lead this great nation!

Hooray, Mr. President we honor your great plans
To make this country’s economy number one again!

Hooray Mr. President, we’re really proud of you!
And we stand for all Americans under the great Red, White, and Blue!

So continue —- Mr. President we know you’ll do the trick
So here’s a hearty hip-hooray —-

Hip, hip hooray!
Hip, hip hooray!
Hip, hip hooray!

Eg har også høyrt frå ein kamerat at born og unge har fått beskjed om at dei må sjå på kva dei kan gjera for Obama. Akkurat som om han er den dei skal tena, og ikkje omvendt.

Sick! Sick! Sick!

(No vert eg vel stempla som rasist…)

Ingenting er umogeleg for Gud

I dag vil eg ta opp det at ingenting er umogeleg for Gud. Eg skal ikkje skrive så mykje, men eg vil sjå litt nytt på dette, som ein finn i Luk 1,36f (der engelen Gabriel snakka til Maria): “Og høyr: Elisabet, slektningen din, ventar ein son, ho òg, på sine gamle dagar. Ho som dei sa ikkje kunne få born, er alt i sjette månaden. For ingen ting er umogleg for Gud.”

Mange stussar over dette, og seier at Gud ikkje kan vere allmektig fordi Han ikkje kan laga raud gulmaling, runde firkantar eller ein stein som er så stor at Han sjølv ikkje klarar å løfta den.

Men dette er ei misforståing av allmakt. Allmakt betyr ikkje at Gud kan bryta logiske lover. Gulmaling har namnet sitt fordi den er gul. Er den raud, så er den raudmaling. Det vil difor vera meiningslaust å snakka om raud gulmaling. C.S. Lewis skriv:

The absolutely impossible may also be called the intrinsically impossible because it carries its impossibility within itself, it’s the borrowing it from other impossibilities which in turn depend upon others. It has no unless clause. It is impossible under all conditions and in all worlds and for all agents. “All agents” here include God himself. His omnipotence means power to do all that is intrinsically possible, not to do the intrinsically impossible. You may attribute miracles to him, but not nonsense. This is no limit to his power. If you choose to say “God can give a creature free will and at the same time withhold free will from it” you have not succeeded in saying anything about God: meaningless combinations of words do not suddenly acquire meaning simply because we prefix to them the two other words “God can”. It remains true that all things are possible with God: the intrinsic impossibilities are not things but nonentities. It is no more possible for God than for the weakest of his creatures to carry out both of two mutually exclusive alternatives; not because his power meets an obstacle, but because nonsense remains nonsense even though we talk it about God.^[1]

Sagt på ein annan måte: ‘raud gulmaling,’ ‘gift ungkar’ og ’sirkulær firkant’ er ikkje-eksisterande entitetar; dei er ingenting. Og ergo er dei umogelege å skapa for Gud. For, som Skrifta seier: “Ingenting er umogeleg for Gud.”

Noter:

[1] C.S. Lewis, The Problem of Pain. New York: HarperCollins 1996, s. 18

Svein Magne Pedersen igjen…

For ei tid tilbake skreiv eg litt om Svein Magne Pedersen; mellom anna her og her. No er mannen ute på ferde igjen. Vårt Land melder no at manne krever 200 kr. i inngangsbillett til sine møter under “Mirakelhelg” i Vennesla.

“Konferanser og konserter koster ellers i samfunnet,” seier Pedersen, “og vi må ha penger til drift. Jeg har 16-17 personer på lønningslista.” Han bruker alltid dette argumentet. Men kvifor er det berre han som tek slike absurde prisar? Eg trur ikkje han har noko betalingsproblem. I den nemnte artikkelen melder Vårt Land at

…helbredelsespredikant Pedersen hadde 2,3 millioner i overskudd i fjor, men fortsetter pengeinnsamlingen med samme intensitet som før. Pedersen tjener en formue på å ta imot «helbredelsestelefoner».

Her er det mellom anna snakk om det såkalla ‘Telekirken.‘ Der kan vi lese: “Lytt til forkynnelse og motta forbønn sammen med andre som har ringt TeleKirken. Svein-Magne Pedersen ber for helse og frelse over telefonen.” Og kva kostar dette? Jo, 100 kroner! Og  no har han som kjent tatt steget heilt ut, og krev til og med inngangspengar på møtene sine. Eg trur mammon er viktigare enn Gud i den gården. Han prøver, i fylgje Vårt Land, å dekkje over dette ved å påpeike at “pengene ikke [skal] betales for helbredelse, fordi den er allerede betalt av Jesus for 2.000 å siden.” Er han verkeleg så arrogant!?

Til slutt vil eg seie at Pedersen sitt dårleg skjulte angrep på tradisjonell medisin er totalt skivebom. “Har du råd til å gå til lege, må du også ha råd til 200 kroner for å bli helbredet.” Ja, men forskjellen er at her er det folk som har tatt ei lang utdanning, som er godkjente i sitt fag. Pedersen er ein sjølvutnemd “mirakelmann.” (Eller sjarlatan, som det heiter.) “Han mener at folk sparer tusenvis av kroner ved på medisin og legeutgifter, dersom de blir helbredet av ham.” Ja, kan han seie det til dei som har brukt tusenvis av kroner på han utan at noko har skjedd?

Liturgien og folket

Steve Cavanaugh skriv:

For years we’ve heard the rather ideologically slanted translation of “leitourgia” as “the work of the people”. Actually, a liturgy is a work on behalf of the people. So Christ’s Sacrifice on the Cross is the great Liturgy; all of our individual liturgies, whether at Mass or the Divine Office are participations in that one Liturgy.

Ein interessant ting i denne samanhengen er at ein ‘liturg’ i det gamle Hellas — ein som hadde eit arbeid på vegne av folket — faktisk var ein del av folket. Grunnen til at vi er frelst ved Kristi verk, er at Han er ein av oss, dvs. ein person med menneskeleg natur. (Han har også guddomleg natur.) For det er svært viktig, meiner eg i alle fall, å påpeike at sjølv om presten arbeider på vegne av folket, så er det nettopp fordi Han er ein av folket.

I Den augsburgske truvedkjenninga/Confessio Augustana (CA) 7 les vi at “det alltid vil verta verande éi heilag kyrkje. Men kyrkja er forsamlinga av dei heilage, der evangeliet vert lært reint og sakramenta forvalta rett.”^[1] Og vi CA 14 les vi (om kyrkjeordninga) at “i kyrkja bør ingen læra offentleg eller forvalta sakramenta utan at han er retteleg kalla.”^[2] Retteleg kalla vert ein alltid i kyrkja, og ein vert alltid kalla som ein del av Guds folk. Det er ikkje slik at når presten står for Gud og har ‘altarteneste’ og ‘ber fram trua vår som offer’ (jf. Fil 2:17), så er Han vesentleg ulik oss. Men det stemmer ikkje heilt. Han er ein av oss, og representerer oss. Han er in persona ecclesia, og ber fram kyrkjelyden som offer. (Jmf. Fil 2:17, Rom 15:16) Men han er også in persona Christi — og gjev oss del i Guds mysterium (jmf. 1Kor 10:16f, 1Kor 4:1).

Liturgien er altså eit møte med den heilage, formidla ved presten, ved embetsberaren. Og dét er godt å tenke på. For her i gudstenesta, og spesielt i nattverden, vert Kristus nerverande for oss frå np og til evig tid.

Noter:

[1] Arve Brunvoll, Vedkjenningsskriftene åt Den norske kyrkja. Ny omsetjing med innleiingar og notar. Oslo: Lunde 1979, s. 48

[2] Ibid., s. 52

Oppdatering

Litt seinare i dag vert det kanskje litt romstering med designet på bloggen min. Det vert ikkje mykje, men det kan vere at sida vil endre seg meir enn ein gong medan du er innom. Berre til opplysing.

Opphøgjinga av krossen

I dag feirar ein opphøgjinga av krossen i Den katolske kyrkja (Dkk). I denne artikkelen på nettsidene til Dkk i Noreg står det:

Hovedtemaene for messen den 14. september er Kristi død på korset og den frelse han vant for oss gjennom den. Antifonen for introitus gir oss Leitmotiv for feiringen: «I vår Herres Jesu Kristi kors er all vår ros. / I ham er vår frelse, vårt liv og vår oppstandelse. / Ved ham er vi frelst og fridd ut» (Jf Gal 6,14). Den spesielle prefasjonen («Korsets seier») ser korset som antitesen av Kunnskapens tre i Edens hage: «Etter din vilje ble menneskeslektens frelse fullbyrdet på korsets tre, så livet kunne gjenoppstå fra dødens utspring, og han som vant over oss ved treet, selv kunne overvinnes ved treet, ved Kristus, vår Herre.»

Evangeliet (Joh 3,13-17) og lesningen fra Det gamle Testamente (4.Mos 21,4-9) ser på kobberslangen som Moses satte på en stang slik at den som blir bitt av en slange, kan se på den og berge livet, som et forvarsel om og likhet med Herren som ble løftet opp på korset. Andre lesning (Fil 2,6-11) er den klassiske teksten om Kristi ydmykelse gjennom hans lydighet «til døden på et kors» og om hans etterfølgende herliggjørelse. Til denne lesningen svarer menigheten med tilbedelse og lovprisning i Hallelujaverset: «Vi tilber deg, Kristus, og lovpriser deg, * for ved ditt kors har du forløst verden». Med dette sentrale trosmysteriet for øye taler bønnene om del i frukten av Kristi gjenløsningsverk (kollektbønnen), om tilgivelse av synder (offergavebønnen) og om oppstandelsens herlighet (slutningsbønnen). Temaene for denne festen er dermed grunnleggende de samme som for Langfredagsliturgien.

Med denne innleiinga, lat oss høyra Herrens ord.
Dette heilage evangeliet står skrive hjå evangelisten Johannes i det tredje kapitlet.
Ære vere deg, Herre.

13 Ingen har stige opp til himmelen utan han som steig ned frå himmelen: Menneskesonen. 14 Og slik Moses lyfte opp ormen i øydemarka, slik må Menneskesonen lyftast opp, 15 så kvar den som trur på han, skal ha evig liv. 16 For så elska Gud verda at han gav Son sin, den einborne, så kvar den som trur på han, ikkje skal gå fortapt, men ha evig liv. 17 Gud sende ikkje Son sin til verda for at han skulle dømma verda, men for at verda skulle bli frelst ved han.

Slik lyder Herrens ord.
Lova vere du, Kristus.
Heilage Far, helga oss i sanninga, ditt ord er sanning. Amen.

I dagens tekst seier Kristus at Han skulle lyftast opp. Dette ordet har ein dobbel klang på gresk, det kan bety både ei fysisk opplyfting (at Kristus vart lyfta opp på krossen) og ei åndeleg opphøgjing (at Kristus vart opphøgja på krossen.) Kristus speler vidare på dette når Han i Joh 12,32: “Og når eg blir lyft opp frå jorda, skal eg dra alle til meg.” Han skal dra all ting seg på krossen. På ein mystisk måte så blir vi krossfest med Han, og seinare får vi del i oppstoda.

Krossen er det vi kan kalle kulminasjonen av Inkarnasjonen. Kristus kom for å dra til seg alt det menneskelege, på godt og vondt, og transformere det. Dette innebar alt frå fødsel til død. Krossen viser oss den ultimate kjærleiken. Anselm Grün skriv ned nokre tankar omkring dette:

Når jeg ser på Jesus, og ser hvordan han henger og dør, med armene strakt ut, da føler jeg meg betingelsesløst elsket. I dypet av hjertet vet jeg at Jesus døde for meg. Han sparte ikke seg selv. Han ga alt på korset. Der åpnet han seg for meg. De utstrakte armene hans er en invitasjon til meg. Jeg kan gjemme meg i kjærligheten hans. Når jeg kneler foran korset, behøver jeg ikke å anklage meg selv. Da er det stille i hjertet mitt. Jeg vet at alt er bra. Alt er omfattet av kjærligheten hans.^[1]

“O, Guds lam uskuldig, på krossen ihelslegen.” Slik syng vi det i ein gammal salme. Gud vart slått i hel av menneska. Han gjekk gjennom den menneskelege erfaring for å transformere den — for å gje oss del i det guddomlege, gje oss del i guddomleg natur — gjera oss til Guds born. Sjå opp på krossen for der ser vi verkeleg korleis Gud er. Der hang Gud — slått, piska, håna, audmjuka — utan å slå tilbake. Sjå opp mot krossen, og du vil sjå di frelse. La oss be:

Herre Gud, himmelske Far. Vi takkar deg i dag for den gåva du har gjeve oss i Kristus Jesus. Vi bed deg: La denne gåva styrke vår tru på deg, og lat oss få leva i ei sann tru til det evige livet. Sjå ikkje på vår synd og skuld, men sjå på det reine og lytelause offeret din kjære Son har brakt, og tak imot oss i nåde, til eit liv til di ære. Ved Son din, Jesus Kristus, vår Herre, som med deg og Den Heilage Ande lever og råder, éin sann Gud, frå æve og til æve! Amen.

Noter:

[1] Anselm Grün, Jesusbilder. Oversatt av Torun Nordgård. Oslo: Verbum 2004, s. 148

Eg vil lyfta frelseskalken og kalla på Herrens namn

15. sundag etter pinse

Dagens tekstar for Den norske kyrkja er å finna her. Dette året har ein valt ut lektien frå Det gamle testamentet som preiketekst.

Det står skrive i Salmane, Salme 116

12 Kva skal eg gje Herren att for alle hans velgjerningar mot meg? 13 Eg lyfter frelsesstaupet og kallar på Herrens namn. 14 Eg vil halda mine lovnader til Herren for augo på heile hans folk. 15 Det er dyrt i Herrens augo at hans trugne døyr. 16 Å, Herre, eg er din tenar, din tenar og son til di trælkvinne. Du har løyst mine lekkjer.

Slik lyder Herrens ord. Gud vere lova.
Heilage Far, helga oss i sanninga, ditt ord er sanning. Amen.

Den salmen vi tek for oss i dag er del av den salmesamlinga ein song under påskemåltidet. Meir spesifikt er dette, når ein velsigna den fjerde kalken. I påskemåltidet skulle ein velsigna fire beger. Det siste begeret er det begeret Kristus og apostlane drakk av under den fyrste eukaristifeiringa, og som Kristus brukte i innsetjinga av nattverden, eukaristien. Denne kalken skulle komma rett etter de tredje, og hadde utgangspunkt i den. Den tredje kalken, som ein kalla for velsigningskalken, skulle ikkje drikkast opp — i fylgje Jan Rantrud — men den skulle etterfylgjast, og velsignast på nytt. Då vart den til frelseskalken. ”Velsignings-kalken som vi velsignar,” spør Paulus, ”gjev han ikkje del i Kristi blod? Brødet som vi bryt, gjev det ikkje del i Kristi lekam? Fordi det er eitt brød, er vi alle éin lekam. For vi har alle del i det eine brødet.” (1Kor 10,16f)

Men her skal også vi lyfte fram oss sjølve, gje oss sjølve som levande og heilage offer, helga ved Den Heilage Ande.^[1] I denne samanhengen kan det vere på sin plass å sjå på kva slags salme denne Salme 116 er. I jødisk og kristen tradisjon vert denne salmen presentert som ein takkesalme; ein toda-salme.^[2] Og i ein viktig toda-tekst, Sal 50,14f står det:

Ber ditt takkoffer fram for Gud,
gjev Den Høgste det du har lova!
Kall på meg den dag du er i naud,
så vil eg fria deg ut, og du skal prisa meg.

Toda-offeret var eit offer som ein kunne ofra til Gud dersom Han hadde fria deg ut frå ei stor fare. (Sjå her.) I salmeverset står det at vi skal kalla på Gud når vi er i naud. Då vil han fria oss ut — og vi skal prisa Han, takka Han, påkalla Hans namn. Men denne praksisen døydde ikkje ut med Det gamle testamentet og Den gamle pakta.

I eit jødiske skrift om sabbatar og festdagar står dei ei interessant tekst; i Piska 9,12 — om ofra frå den gamle pakta:

And when ye sacrifice a sacrifice of thanksgiving unto the Lord—you will continue to offer it [even in the time-to-come] when you have all that delights you^[3] (Lev. 22:29). R. Phineas, R. Levi, and R. Johanan citing R. Menahem of Gallia said: In the time-to-come all offerings will cease,^[4] except the thank offering which will never cease. All prayers will cease, except the prayer of thanksgiving which will never cease. Hence it is written of the time-to-come The voice of joy and the voice of gladness, the voice of the bridegroom and the voice of the bride, the voice of them that say: “Give thanks to the Lord of Hosts, for He is good, for His mercy endureth for ever” (Jer. 33:11): these are prayers of thanksgiving; and of them that bring offerings of thanksgiving into the house of the Lord (ibid.): these are thank offerings. So, too, David said: Thy vows are upon me, O God (Ps. 56:13). He did not go on to say, “I will render a thank offering” but I will render thank offerings unto Thee (ibid.), a statement which intimates that both thanksgiving and thank offering will be rendered [in the time-to-come].^[5]

Vi ser her at i den messianske tidsalderen — som eg trur vi er inne i no — vil alle ofra og bønene opphøyra, men takkofferet og takkebønene vil aldri opphøyra. Todaen er ikkje eit offer ein ofrar for å verta frelst, eller for å rettferdiggjera seg sjølv; det er offeret for den som allereie er frelst, den som allereie er fria ut av farene. Den mest direkte linken til dette i NT finn vi i Hebr 13,15: ”Lat oss då ved han alltid bera fram for Gud vår lovprising som offer, det vil seia frukta av lepper som vedkjenner hans namn.” Og i Rom 12,1 skriv Paulus: ”Difor legg eg dykk på hjartet, sysken, ved Guds miskunn, at de må bera fram kroppen dykkar som eit levande og heilagt offer, til glede for Gud. Det skal vera dykkar åndelege gudsteneste.” Og Peter skriv: ”Ver de òg levande steinar. Bli oppbygde til eit åndeleg hus, til eit heilagt presteskap, og ber fram åndelege offer, som Gud tek imot med glede, ved Jesus Kristus… Men de er ei utvald ætt, eit kongeleg presteskap, eit heilagt folk, eit folk som Gud har vunne, så de skal forkynna hans storverk, han som kalla dykk frå mørkret og inn i sitt underfulle lys.” (1Pet 2,5.9)

Toda-offeret skulle ofrast i samband med tempelofra. ”The lamb would be sacrificed in the Temple,” skriv Tim Gray, ”and the bread for the meal would be consecrated the moment the lamb was sacrificed. The bread and meat, along with wine, would constitute the elements of the sacred todah meal, which would be accompanied by prayers and songs of thanksgiving, such as Psalm 116.” Og når vi ofrar våre takkoffer ofrar vi dei saman med Kristi offer, i gudstenesta. Når ein tar del i ein gudsteneste i Den norske kyrkja — eller tilsvarande liturgiske kyrkjer — ser ein at det er ein plass i liturgien som vert kalla for offertoriet; der kyrkjelyden ber fram sitt offer. Der ber vi fram brød og vin til altaret, ofte saman med andre (diakonale) gåver, t.d. pengar. I denne delen representerer desse elementa oss sjølve. ”Tankegangen bak offertoriet,” skriv Terje Tønnessen, ”er at vi bærer førstegrøden av alt det skapte til Herren. … Gavene som bæres fram under offertoriet representerer oss selv. Det er vi som bæres fram, legges på alteret, løftes opp i nådens stråleglans — ved Kristus og med Kristus og i Kristus. Offertoriet er et selvoffer, et offer av, med, for, fra oss selv. Alt som er vårt har vi fått.”^[6]

Vi kan illustrere dette ved den offertoriebøna som vert beden i Sandvikskyrkja i Bergen. (Eg har sett den om til nynorsk):

Herre Gud, himmelske Far, Di er jorda og det som fyller henne. Av ditt eige gjev vi deg attende. Velsigna vere du, Herre, all skapnings Gud. Av din rikdom har vi motteke det brødet og den vinen vi ber fram for deg, frukter av jorda og vintreet og av menneska sitt arbeid, som for oss vert livsens brød og frelseskalken. Ta imot oss og gåvene våre for Jesu Kristi skuld. Amen.^[7]

Her, i offertoriet, ber vi fram våre offer, oss sjølve, i forventing og håp om at dei skal verta omlaga, transformerte og, i Tønnessen sine ord, lyfta opp i nåden si stråleglans. I offertoriet ber vi fram våre offergåver; oss sjølve. Og der vert vi konsekrerte, lyfta opp med Kristus og vert omskapte til Kristi lekam. Og ut frå gudstenesta går vi med eit oppdrag; å tena Herren med glede. La oss be:

Herre Gud, Himmelske Far, Du som opnar di hand og mettar alt som lever med hugnad, langt meir enn alt det vi bed om eller skjønar, vi bed deg: Tak i nåde imot vår tilbeding, takk og kjærleik. Vi ber fram oss sjølve, vår ånd, sjel og lekam som eit levande og heilag offer. Høyr våre bøner og lat oss bli forma etter biletet av Han, få del i guddomleg natur, og vise lydnad mot det kall du har gjeve oss i tankar, ord og gjerningar. Ved Son din, Jesus Kristus, vår Herre, som med deg og Den Heilage Ande lever og råder, éin sann Gud, frå æve og til æve! Amen.^[8]

Noter:

[1] tekst; 1Pet 2,5 og Rom 15,16.

[2] På hebraisk er ‘takk’ toda; תדה. (Elle ‏תוֹדַה med vokalteikn.)

[3] I ei fotnote (nr. 57) til dette står det:

JV: Ye shall sacrifice it that ye may be accepted. But liresonkem, “that ye may be accepted,” may also be rendered “when you have all that delights you.” Inasmuch as the sacrifice of thanksgiving had already been ordained in Lev. 7:12, the commentator contrues its repetition in Lev. 22:29 as intimating that the sacrifice of thanksgiving will continue in the time-to-com. See also Yefeh to’ar on Lev. Rabbah 9:7.

[4] I ei fotnote (nr. 59) til dette står det:

Offerings to atone for sins, which in time-to-come will not be commited.

[5] Pesikta De-Rab Kahana. R. Kahana’s Compilation of Discourses for Sabbaths and Festal Days. Translated from Hebrew and Arameic by William G. Braude and Israel J. Kapstein. London: Routledge & Kegan Paul 1975, s. 183-184. (ISBN: 0710082215)

[6] Terje Tønnessen, Kristus blant dere — Håpet om herligheten. Eukaristisk spiritualitet i en såret og splittet verden. Saeculum 2004, s. ??

[7] Takk til Svenn Martinsen som indirekte har hjelpt meg ved sin nynorskliturgi; ”Den store lovsongen.”

[8] Forma etter ein gammal offertorieliturgi. Sjå lenka i førre fotnote.

Litt om embetssyn

I det siste har det gått ein diskusjon om dåpssyn i media, etter at biskop i Møre, Ingebort Midttømme, gjekk ut å sa at ho helst ville ha slutt på lekmannsdåp (og lekmannsnattverd?), men at dersom det skjedde måtte to vitner frå dåpen stadfeste dåpen i ei gudsteneste. Dette dersom dåpskandidaten skal innlemmast i Den norske kyrkja (Dnk). Ikkje uventa har det komme ei rekke reaksjonar på dette, mellom anna i DagenMagazinet 09. september frå Kåre Johan Lid og Karl Arne Austnes som er høvesvis krinsleiar for NLM Sunnmøre og Romsdal krins og krinsleiar i Sunnmøre Indremisjon. Eg skal ikkje her kommentere dei reint juridiske sidene ved denne saka, som er at Midttømme sine innstrammingar, i fylgje Lid og Austnes er “eit brot på fungerande praksis landet over etter muntlege avtalar.” Men det eg vil sjå på, er embetssynet. Eg vil her bite tak i nokre ting som dei skriv:

På bakgrunn av både Bibelen, og vedkjenningsskriftene til Dnk, er vi sterkt usamde i at ordinasjonen/embetet i Dnk gjev noko anna enn når lekfolk vert dett til teneste i den kristne fellesskapen. (…) Embetssynet biskopen står for er vi i ImF sterkt usamd i, noko som har med synet på kva Guds kyrkje er. Guds kyrkje er ikkje organisasjonar eller Dnk, men den er der Guds Ord og sakramenta vert forvalta rett. Jfr Augustana art VII, som er eit av vedkjenningsskriftene til Dnk.

For å vere heilt ærleg, så meiner ag at denne argumentasjonen er lettare simplifisert og rett og slett gal. For kor står det i Bibelen at det ikkje er ein forskjell mellom ordinert og lek? Slik eg ser det, seier Bibelen det stikk motsette, mellom anna i dei fylgjande versa:

Den som høyrer dykk [apostlane], høyrer meg [Jesus], og den som vrakar dykk, vrakar meg. Men den som vrakar meg, vrakar han som har sendt meg. (Luk 10:16)

Dei [kristne] heldt seg trufast til læra frå apostlane, til fellesskapet, brødsbrytinga og bønene. (Apg 2:42, mi utheving)

Igjen sa [Kristus] til dei: “Fred vere med dykk! Som Far har sendt meg, sender eg dykk.” Med desse orda anda han på dei og sa: “Ta imot Den heilage ande! Tilgjev de nokon syndene deira, er dei tilgjevne. Held de syndene fast for nokon, er dei fasthaldne.” (Joh 20:21-23)

Her ser det, slik eg ser det at det er ein rell distinksjon mellom dei som har fått prestekall og dei som er leke. Vi ser også i Apostelgjerningane og i epistlane at det er ei firedeling; (1) Apostel. Seinare brukte ein biskop om etterfylgjarane til desse. Kanskje på grunn av ein viss ærefrykt for apostlane. (2) Biskop/prest. Seinare vart desse skild frå kvarandre, og biskopnemninga vart brukt på apostlane sine etterfylgjarar. (3) Diakonar. (4) Lekfolk. Men spørsmålet er eigentleg; kvifor vil ikkje folk i Imf og NLM ha eit slikt embetssyn? Eg ser faktisk ingen grunn til ikkje å ha det, når vi ser at dei fyrste kristne hadde det. Er ImF og NLM meir ‘originale’ enn kyrkjefedrane? Då vil eg overlate resten til debatt med nokre frå. Hl. Ignatius av Antiokia, skrive omlag år 107, rett etter Johannesevangeliet. Dei som meiner at kristentrua datt saman på desse åra må få lov til det. Personleg ser eg på det som lettare absurd. Vel, Hl. Ignatius skriv slik i sitt brev til Smyrnerane:

De må alle fylgja biskopen slik Jesus Kristus fylgjer Faderen, og de må fylgja presbyteriet liksom apostlane. Diakonane på de gje akt på som eit Guds bod. Ingen må utan samtykket åt biskopen ta seg noko føre i dei tinga som vedkjem kyrkjelyden. Den nattverd som vert leia av biskopen eller av den han sjølv har gjeve fullmakt, skal ein halda for gyldig. Der kor biskopen viser seg, må kyrkjelyden vera, liksom den katolske kyrkja er der kor Kristus Jesus er. Det er ikkje tillate verken å døypa eller å ha kjærleiksmåltid utan biskopen. Men det som han godkjennar er også til hugnad for Gud, slik at alt de gjer kan vera påliteleg og gyldig. (IgnSmyr 8. Mi utheving.)^[1]

Noter:

[1] Ernst Baasland & Reidar Hvalvik (red.), De apostoliske fedre. I norsk oversettelse med innledninger og noter. Oslo: Luther 1984; 1997, s. 67. Omsett til nynorsk.

Kyrkjevel! 09

Kva slags kyrkje vil du ha? Slik stod det å lese på TV-skjermen min i dag, då ein kanal reklamerte for årets kyrkjeval (sjå nedanfor).

Filmen i seg sjølv er totalt meiningslaus og bortkasta; pompøse bilete av kyrkjebygg og kaffi- eller tedrikking, presentert så konfliktlaust som mogeleg. Audun Oppland skriv litt om denne reklamefilmen:

“Filmen forteller ingenting om hva det skal velges til, hvem som skal velges dit og hvorfor man skal gidde å stemme. Til slutt stilles spørsmålet: Hva slags kirke vil du ha? Alternativene synes å være: steinkirke, trekirke, arbeidskirke, langkirke… Filmen består nemlig bare av opptak av en rekke vakre kirkebygninger, akkompagnert av svært pompøs musikk og en prest som tydeligvis også er dirigent for det lokale filharmoniorkesteret (0:28).”

Etter å ha sett denne reklamen, tok eg meg ein tur inn på nettsidene til Den norske kyrkja. Der kom eg over ein del interessant valstoff, mellom anna her, her og — ikkje minst — her; ein pinleg ‘kul’ og ‘ungdomleg’ informasjonsfilm for veljarar frå 15-18 år.^[1] (Eg tviler på at så mange der i det heile tekk tar turen inn på nettsidene til Dnk.^[2])

Men det eg synst er det største problemet er nettopp det spørsmålet som brettar seg over skjermen: Kva slags kyrkje vil du ha? Kva betyr det kva kyrkje eg vil ha? Eg er ikkje kristen fordi kyrkja er eit demokrati, men fordi eg trur kristendommen — også den frå før 1500 — er sann. Eg synst vi no må få perspektivet på rett plass. Spør heller: Kva slags kyrkje vil Gud ha?

Og då kan vi jo kanskje la debatten rulle……

Noter:

[1] Ein irriterande ting med denne filmen er den vanlege påstanden om at Dnk har vore i Noreg i nærare tusen år. Men det er ei halvsanning. Dei fyrste 500 åra var ho katolsk.

[2] Som ein liten digresjon må eg seie meg heilt einig i Audun Opland sine tankar omkring desse nettsidene. Det som møter deg der er ikkje Kristus eller livet i kyrkjelydane, men nyhende om Kyrkjene sitt verdsråd, ledige stillingar og vedtaksføre organ. Audun skriv: “La oss be til Gud om at ingen, ingen søkende mennesker må finne på å klikke seg inn på kirken.no. La oss håpe at de går til menighetene istedet, de som ganske enkelt samler seg rundt ord og sakrament istedet for å reise verden rundt på konferanser eller ta glassheisen opp og ned i “Kirkens hus”.”

Ta del i fellesskapet

I går kom vi til den 20. sundagen i det alminnelege kyrkjeåret i fylgje Den katolske kyrkja, men eg fekk ikkje tid til å poste dette. Difor vil eg gjere det no, med bakgrunn i Den katolske kyrkja si tekstrekke. Eg byrjar med å sitere GT-teksten. (Eg siterer ikkje evangelieteksten i dag.)

Det står skrive i Salomos ordtøke i det 9. kapitlet:

Visdomsmøya har bygt seg hus og hogge til sine sju søyler. Ho har slakta fe, blanda vin og duka bordet. Ho har sendt ut sine jenter og ropar oppe frå byens høgder: “Hit kan den urøynde venda seg.” Og til den tankelause seier ho: “Kom og et av min mat og drikk av den vin eg har blanda. Lat tankeløysa fara, så skal de leva, gå fram på den vegen vitet viser!”

Slik lyder Herrens ord. Gud vere lova.
Heilage Far, helga oss i sanninga, ditt ord er sanning. Amen.

Gårsdagens evangelietekst var Joh 6,51-58. Det er kanskje ein av dei sterkaste nattverdstekstane vi har i Bibelen, som ikkje direkte viser til nattverdskulten eller nattverdsliturgien, slik vi ser i Matteus, Markus, Lukas og hjå Paulus i 1. Korintarbrev. Nei, teksten i Johannes tek for seg røyndomen som ligg bak; at vi får del i Kristus sjølv. Men kva kan vi få der? Vel, i fylgje Matteus vert syndene våre tilgjevne fordi vi tek del i Herrens blod, ”paktblodet, som vert utrent for mange til forlating for syndene.” (Matt 26,28) Men vi får også del i noko anna; innsikt og visdom. ”Kom og et av min mat og drikk av den vin eg har blanda,” seier visdomsmøya til den tankelause. ”Lat tankeløysa fara, så skal de leva, gå fram på den vegen vitet viser!” (Ord 9,6) Visdomen ber oss å eta han sjølv, eta frukta av greinene. Kristus sjølv kallar seg vintreet, og i nattverden drikk vi av vintreets frukt; av Kristus sjølv. For å forstå betre, trur eg vi må sjå på skapingssoga og syndefallet.

Når mennesket åt av frukta av treet som gjev kunnskap om godt og vondt, så fekk det nettopp kunnskap om godt og vondt, men ikkje visdomen til å skilja mellom dei. Til dette treng ein visdom, og det får vi i Kristus, visdomen. Visdomen, skriv Salomo, ”er eit livsens tre for alle som grip han, sæle er dei som held fast på han.” (Ord 3,18) Kristus er visdomen, og dersom vi held fast på han vil vi ”gå fram på den vegen vitet viser.” Og når vi tek del i nattverden, eukaristien, vil vi — heilt konkret — få del i Visdomen, i Kristus. Der får vi kommunion, koinonia, samfunn med Gud. ” Ja, alt vi treng for å leva i gudsfrykt,” skriv Hl. Peter, ”har hans guddomlege makt gjeve oss i gåve ved at vi kjenner han som kalla oss ved sin eigen herlegdom og styrke. Dermed har han gjeve oss dei største og mest dyrebare lovnader. Ved dei skulle de få del i guddomleg natur.” (2Pet 1,3-4a) La oss be ei bøn mellom anna forma etter St. Ursula-liturgien:

Herre Gud, Himmelske Far, Du som opnar di hand og mettar alt som lever med hugnad, langt meir enn alt det vi bed om eller skjønar, vi bed deg: Tak i nåde imot vår tilbeding, takk og kjærleik. Vi ber fram oss sjølve, vår ånd, sjel og lekam som eit levande og heilag offer. Audmjukt ber vi deg: Sjå ikkje på vår synd og skuld, men sjå på det reine og lytelause offeret din kjære Son har brakt, og tak imot oss i nåde. Høyr våre bøner og lat oss bli forma etter biletet av Han, få del i guddomleg natur, og vise lydnad mot det kall du har gjeve oss i tankar, ord og gjerningar. Ved Son din, Jesus Kristus, vår Herre, som med deg og Den Heilage Ande lever og råder, éin sann Gud, frå æve og til æve! Amen.

Nominalisme og ‘f-ordet’

For ei tid tilbake kom eg i snakk med ein person om banning, og han kom med ein interessant kommentar, som eg trur set lys på den nominalismen som pregar mykje av moderne vestleg tankeliv. Han sa; “Kva er det om er så gale med [f-ordet]? Det er jo berre ein lyd, kvifor seier vi at akkurat den lyden er støytrande, og ikkje ein annan?”

Denne haldninga vi ser her, er resultatet av den utviklinga som (historisk sett) byrja med sofistane på Sokrates si tid, og som fekk eit sterkt grep om vestleg tankeliv etter William av Ockham. Som ein bekjent av meg sa det; “When in doubt, blame Ockham.”

Poenget med nominalismen er at ord ikkje viser til noko utanfor seg sjølv. Men problemet med denne er at ingen verkeleg lever etter — eller i det heile tatt trur på — dette. Ingen vil seie at “Eg elskar deg” og “Eg hatar deg” er nøytrale ord, eller at dei ikkje viser til noko spesielt. Den haldninga som den omtala personen har til banning vil også, i eit nominalistisk system, ramme all språkbruk. Så spørsmålet er vel; kvifor halda fast på eit filosofisk system ein sjølv ikkje trur på?