Eukaristien i den tidlege kyrkja

I dag kom eg over ein diskusjon om eukaristien (nattverden) på verdidebatt. Eg skal ikkje ta for meg heile debatten, berre ein kort kommentar frå Ruben Solvang. Han byrjar innlegget sitt slik:

Jeg kan ikke finne noen bibelske argument for at nattverden / kjærlighetsmåltidet er et rituale (sakrament) som forutsetter kirkebygg og formidling ved en prest” skriv Solvang, før han kjem med ein feilaktig påstand: “Dette ble ikke noen praksis før 150 år etter Jesu’ død, over fire generasjoner senere.

Eg er usikker på kva Solvang meiner med ein generasjon (ein generasjon no er vel ca. 25 år. På Kristi tid var den nok nærare 20). Men tilbake til påstanden hans. Dersom Kristus døydde ca. år 30 vil Solvang då seie at forrettinga av eukaristien ikkje var ei presteleg/episkopal oppgåve før år 180? For det fyrste; kvar har han det årstalet frå? For det andre, kva med denne utsegna frå biskop Ignatius av Antiokia, skrive ein stad mellom 107-110?

Ingen må utan samtykket åt biskopen ta seg noko føre i dei tinga som vedkjem kyrkjelyden. Den nattverd som vert leia av biskopen eller av den han sjølv har gjeve fullmakt, skal ein halda for gyldig. Der kor biskopen viser seg, må kyrkjelyden vera, liksom den katolske kyrkja er der kor Kristus Jesus er. Det er ikkje tillate verken å døypa eller å ha kjærleiksmåltid utan biskopen.^[1]

Her ser vi, lenge før år 180, at eukaristien skal forrettast av biskopen eller ein med fullmakt frå han; ein han har ordinert/sett inn i den tenesta.

La oss sjå på ein vidare påstand frå Solvang:

Brødet og vinen var en naturlig del av måltidene de hadde når Jesu etterfølgere samlet seg i hjemmene. Det var ingen prest, det var ingen ritualer.

Dette er ei lang rekke påstandar som heng i lause lufta. Ingenting i Skrifta seier klart fram at nattverden berre var eit vanleg måltid, dette er noko ein les inn i teksten. Dette kallar vi eisegese, og det er — som ordet tyder på — dårleg eksegese. Vi kan ikkje lese ut frå NT at det ikkje var prest eller rituale. Det siste — rituala — er faktisk heilt motsett av det Skrifta fortel oss. Paulus legg ut om nattverdsritualet i 1Kor 11,23ff. Dette er kanskje ikkje heile ritualet. Men poenget mitt er at ein ikkje kan lese det eine eller andre ut av Bibelen. Men kva så?

Kven har sagt at alt må stå i Bibelen? Dette er eit premiss som berre vert lagt fram som eit gitt utgangspunkt, utan argument. Det er eit aksiom. Men dette aksiomet er galt. For det fyrste; kyrkja var til før Skrifta. Skrifta er laga av kyrkja, i kyrkja og for kyrkja. For det andre seier jo Paulus sjølv — i Skrifta, i 1Tim 3,15 — at Kyrkja er “søyle og grunnvoll for sanninga.” Vi kan kanskje samanlikne forholdet mellom Bibelen og kyrkja som forholdet mellom grunnlov og stat. Den fyrstnemnde er autoritativ norm; sistnemnde har autoritet til å handheva og tolka fyrstnemnde.

Og ser vi på kyrkjehistoria ser vi jo at de fyrste påstanden om at ein ikkje hadde prestar — som vi (kanskje) ikkje kan finna direkte i Skrifta — er direkte feilaktig. Vi ser det mellom anna hjå biskop Ignatius.

Solvang spør (retorisk) vidare:

Hvorfor har vi så mange upersonlige og felleskapsfientlige ritualer i dagens kirker og menigheter? Hvorfor har vi beveget oss milevis unna de verdiene vi finner i NT, som krystallklart definerer at ingen står over andre, hverken i posisjon eller tittel.

Til det vel eg å spørje; kvifor skal vi anta at Solvang har rett i dette? Eg ha gått i ei rekkje ‘ritualistiske’ kyrkjer i Dnk og andre lutherske kyrkjesamfunn. Og eg slit med å kjenne igjen desse ‘upersonlige’ og ‘felleskapsfientlege’ rituala. Og ut frå kyrkjehistoria ser eg at desse ikkje er milevis frå urkyrkja; dei er særs nære. Og den siste kommentaren hans er berre ein raud sild innkapsla i hersketeknikkar. For det fyrste; kvar og på kva måte definerer NT at “ingen står over andre, hverken i posisjon eller tittel”? Kva meiner Solvang med ‘posisjon’ og ‘tittel.’ Vi kan gripe tilbake til analogien mellom Skrifta/kyrkja og grunnlov/stat. I denne samanhengen vert prestane og biskopane utøvande makt, lekfolket vert folket. Alle desse står likt for lova; for Skrifta — og for Han som grunnla Skrifta; Gud. Men det betyr ikkje at det ikkje er rangordningar. I alle samfunn finst det folk av forskjellig posisjonar og titlar. Det betyr ikkje at dei er betre enn andre eller meir verd enn andre, eller at dei kan gjere det dei vil. Det betyr rett og slett at dei har andre oppgåver enn andre.

Opposisjonen til dette argumentet er gjennomsyra av maktretorikk. Og det må vi slutte med. Presteembetet handlar ikkje om å få makt eller at ein får ‘eksklusive rettar.’ Prestetenesta handlar ikkje om rettar og om makt, men om plikt og teneste. Maktretorikken, som gjennomsyrer store delar av debatten rundt prestedømet, misforstår heile poenget med kva det spesielle prestedømet er for noko. Det er ikkje innført for at presten skal utøve si makt overfor kyrkjelyden — sjølv om det sikkert er nok av prestar som har misbrukt embetet sitt på ein slik måte — men at presten, ved sitt kall og sin ordinasjon, er sett til å gjeta sauene og verne om Guds folk — i Kristi stad.^[2] Presten er ikkje der for å styre, men for å tene. Slik Kristus sa det i Mark 10:42-44:

De veit at dei som blir rekna for å vera fyrstar over folka, undertrykkjer dei, og stormennene deira styrer med hard hand. Men slik er det ikkje blant dykk. Den som vil bli stor blant dykk, skal vera tenaren dykkar. Og den som vil vera først blant dykk, skal vera slave for alle.

Det viktige i så måte, er at sidan dette handlar om teneste, så må ein sjå til den som kallar tenestefolka ut. Dette er Gud. Og den kristne tradisjonen tilseier at einskilde er kalla til dette embetet, medan andre er kalla til andre tenester. Gud kallar også til å vera lærar, politi, student, lækjar, barnehageassistent, etc. Dette handlar ikkje om makt.

Solvang heldt fram:

Et hjertens sukk fra meg, dette her. Jesu Kropp på jorden idag er delt og upersonlig – hva kan vi gjøre med det?Mennesker forblir små (åndelige) barn, der de sitter i benkeradene og blir servert prekener, nattverd og innimellom en velment pekefinger. Klart det finnes unntak, men de gjør en god jobb med å bekrefte regelen.

Og Solvang gjer ein god jobb med å bekrefta regelen at lågkyrkjelege folk ikkje veit kva som skjer i høgkyrkjelege samanhengar sjølv om dei likar å ha mange meiningar om det som skjer der. Eg klarar ikkje å sjå på dette som meir enn eit einaste stort stråmannsargument. Eg tvilar no på at Solvang nokon gong har vore i ei ‘ritualistisk kyrkje.’ Han kan godt komma på besøk i Sandvikskyrkja i Bergen.

Noter:[1] 1. Ernst Baasland & Reidar Hvalvik (red.), De apostoliske fedre. I norsk oversettelse med innledninger og noter. Oslo: Luther 1984; 1997, s. 67. Omsett til nynorsk.

[2] Sjå m.a. Matt 16:18-19, 18:18, Joh 20:15-19, Rom 15:16, Fil 2:17, 2Kor 5:20.

Biskopar og «prestar» — finn vi dette i Bibelen?

Eg hadde for ei tid tilbake ein tekst om presteskapet, og for ikkje langt tid sidan skreiv eg om pavedømet.

På grunn av dette vil eg no skrive litt om bruken av biskopar og «prestar» i Dei nytestamentlege tekstane, dvs. i Apostelgjerningane og epistlane. Eg vil basere den rundt nokre spørsmål eg har fått i forskjellige diskusjonar, spesielt rundt ordinasjon av kvinner.

Prest eller presbytar?

I ein diskusjon vart det spurt om kva bibelord som vart brukt for å legitimere kvinnelege prestar. Dette var ein ny vrid, dei fleste spør kva grunnlag ein har for ikkje å gjere det. Personen nemnte Gal 3:28 («Her er ikkje jøde eller grekar, her er ikkje slave eller fri, her er ikkje mann og kvinne. De er alle ein i Kristus Jesus.»), men la til at dette måtte jo vere meir. Då var det ein som sa at det kanskje er fordi «vi alle er prestefolk i den nye pakta». Ja, dette er rett, vi er alle prestar i den nye pakta — kvinner som menn — men her ligg feilen i argumentasjonen. For det står nemleg ikkje «prest» i NT om dei som er tilsynsfolk og hyrdar. Det står «episkopos», tilsynsmann, som er omsett til biskop (sjå her og her), «presbyteros», eldste (eller rett og slett presbytar) og «diakonos», diakon. Men det står altså ikkje «prest».

I moderne tid har det altså skjedd ei samanblanding av uttrykka «presbytar» og «prest», men Den ortodokse og katolske kyrkja bruker framleis presbytar som tittelen på desse «prestane».

Biskop

Så, over til noko meir interessant. Eg får ofte — spesielt frå dei såkalla «frikyrkjelege» — om det i det heile tatt finst noko argument for at vi skal ha biskopar som «står over andre truande». Dette siste er sjølvsagt formulert negativt, og vitnar om 1) skepsis mot autoritetar og 2) at desse biskopane meiner seg «åndeleg overlegne». Men før eg kommenterer dette, la oss sjå på dei stadene i NT der biskopane, episkopatet, er klart uttrykt.

Vi finn fire stader i NT der det greske uttrykket episkopos er brukt eksplisitt (altså «rett fram»):

Ta vare på dykk sjølve og på heile den flokken som Den heilage ande har sett dykk til å vera tilsynsmenn for! Ver hyrdingar for Guds forsamling, som han vann med sitt eige blod. (Apg 20:28)Paulus og Timoteus, Kristi Jesu tenarar, helsar alle dei heilage i Kristus Jesus som bur i Filippi, med tilsynsmenn og tenarar [diakonos] i forsamlinga: Nåde vere med dykk og fred frå Gud, vår Far, og Herren Jesus Kristus! (Fil 1:1)

Om nokon gjerne vil ha ei tilsynsteneste, er det ei verdfull oppgåve han ønskjer seg. Difor må ein tilsynsmann ikkje kunna skuldast for noko. Han må vera mann til éi kvinne, edrueleg, forstandig, høfleg, gjestfri, god til å undervisa… (1Tim 3:1f)

Her må eg presisere at eg ikkje trur at ein biskop må vere gift, Paulus anbefalte det motsette, men at han ikkje skal ha fleire koner. Dette blir jo også påpeikt ved at det er lagt trykk på («éi kvinne», og ikkje berre «ei kvinne»).

For ein tilsynsmann er Guds hushaldar, og det må ikkje vera noko å seia på han. Han må ikkje vera eigenrådig, bråsint, drikkfeldig eller hardhendt og ikkje ute etter skammeleg vinning. (Tit 1:7)

De var som bortkomne sauer, men no har de vendt om til han som er hyrding og tilsynsmann for sjelene dykkar. (1Pet 2:25)

Det siste verset viser til Kristus, men eg meiner at dette berre styrkjer posisjonen, og viser at biskopane gjer dette som ei teneste frå Kristus. Så over til det eg har opplevd i diskusjonar, at folk trur at autoritet er dårleg uansett, og at biskopane meiner seg «åndeleg overlegne».

Eg meiner — som eg også påpeika i teksten om paven — at Kristus ikkje sa at vi ikkje skal ha leirarar, men han la føringar for korleis desse skal vere. I Mark 10:42-44 seier Han:

De veit at dei som blir rekna for å vera fyrstar over folka, undertrykkjer dei, og stormennene deira styrer med hard hand. Men slik er det ikkje blant dykk. Den som vil bli stor blant dykk, skal vera tenaren dykkar. Og den som vil vera først blant dykk, skal vera slave for alle. (Mine uthevingar)

Det finst sjølvsagt både biskopar og pavar som har vore «svinaktig dårlege», mellom anna pave Johannes XII. Men dette øydelegg sjølvsagt ikkje biskopembetet. Eg trur Gud heldt si hand over det. Ein kan samanlikne det med Israelsfolket. Til trass for dei mange filtrinna deira, så haldt Gud fast med dei. Det er berre å slå opp GT, som er full av vald, hor, folkemord og incest. Men den beskriv jo berre menneskeslekta som den er. Systemet med biskopar har haldt sidan 30-talet etter Kristus. Dette meiner eg viser at det er slitesterkt — og at Gud passer på det. Dersom vi ser etter, så ser vi i Pauli brev (og i Apostelgjerningane) konturane av ein kyrkjeleg organisasjon, med strukturar, diakoni og kyrkjerett. La meg sitere Bernt T. Oftestad, tidl. Luthersk teolog, no i Den katolske kyrkja:

Det momentane, individualistiske og åndeliggjorte ved den lavkirkelige kristendomsform, gjør at kirkeordning blir et adiaforon i absolutt forstand, for egentlig er kirken som sådan et sekundært tema. Har du hørt og trodd, så har du spist. Du trenger intet fellesskap for å høre eller lese i Bibelen, du kan tro din lesning, og du har — helt for deg selv — fellesskap med Jesus. Men her foretar man en drastisk reduksjon av det bibelske. For i Skriften er det faktisk en kirke, konkret nærværende i lokalmiljøet, og i sin verdensvide helhet gjennom apostolatet.Den trer fram ved sitt sakramentale liv som et sosialt fellesskap, med liturgi, moral innad og utad, som i sin kjerne rommer en kirkerett, her er diakoni og ytre ordninger. Og denne kirken vier og sender mennesker til tjeneste. Det later ikke til at apostlene anser de spørsmål som har med slikt, som uvesentlige. Apostelen Paulus fòr ikke ustoppelig rundt og utbasunerte bare et kerygma eller et personlig vitnesbyrd. Han erklærer heller ikke kirken som usynlig eller utydelig. Men han veileder både om lære og fromhetsliv og liturgi — med apostolisk autoritet.

— Kjetil Kringlebotten

Pavedømet — og kyrkjeleg eining

Til trass for at denne bloggen handlar om katolske emner, så har eg ikkje skrive så mykje om pavespørsmålet. Eg nemnde det i denne posten om ufeilbarleiken og Den kyrkjelege Tradisjon, heilt kort i denne posten om sterke, karismatiske leiarar, og litt i denne posten om presteskapet.

På grunn av dette vil eg no skrive litt om pavedømet, med utgangspunkt i ein dikusjon mellom Johannes Hvaal Solberg og Ståle Johannes Kristiansen i siste nummer (1/2006) av Lære og Liv, organet for Kirkelig Fornyelse (KF).

Fyrstnemnde, Hvaal Solberg, stilte seg negativ til pavedømet som teikn på kyrkjeleg eining, og påsto at eininga låg i bispedømma, ikkje i «Vatikanet». Utgangspunktet hans var avdøde pave Johannes Paul II sine ord i Ut unum sint («at dei må vera eitt») frå 1995. Hvaal Solberg påpeiker at paven framhaldt at «dei enkelte kyrkjers kommunion med Romas biskop, er — i Guds plan — ein essensiell nødvendigleik for fullstendig og synleg kommunion.» Dette sette han opp mot Kristi einingstanke i Joh 17 og seier at Kyrkja — som består av menneske skapt i Guds bilete — må formast etter det trinitariske prinsipp. I Joh 17:21-23 (jmf. v.11) seier Kristus:

Eg bed at dei alle må vera eitt, liksom du, Far, er i meg og eg i deg. Slik skal dei òg vera i oss, så verda skal tru at du har sendt meg. Eg har gjeve dei den herlegdomen du har gjeve meg, så dei skal vera eitt liksom vi er eitt: eg i dei og du i meg, så dei heilt og fullt kan vera eitt…

Problemet — som Ståle Johannes Kristiansen tar opp i sitt motsvar — ligg i Solberg si oppfatning av det trinitariske, og hans neglisjering av Kristi kallingsord, mellom anna til Peter. La oss sjå på desse:

Det trinitariske prinsippet

Solberg påstår at den indre eininga i Treeininga skal forståast heilt flatt, og at dette viser oss at Kyrkja — fellesskapsmessig, men ikkje nødvendigvis organisasjonsmessig — skal ha ein flat struktur, slik som mange kyrkjesamfunn har. Han seier i konklusjonen sin at:

Enhet i Gud manifesteres i forskjelligheten mellom personene Fader, Sønn og Hellig Ånd. Så lenge enheten i kirken sammenholdes med enheten i Gud [jmf. Joh 17, mi anm.], betyr det at kirken må være organisert etter dette trinitariske prinsipp. Dette vil si at de enkelte biskoper i kommunion med hverandre uttrykker denne enhet. Dette er på samme måte som personene i Gud ikke er guddommelige på grunn av fellesskap med noe “over” dem, men på grunnlag av opphav og relasjon. Slik er lokalkirkens katolisitet også ivaretatt gjennom biskopens opphav (apostolisk suksesjon) og relasjon (kommunion).

Eg trur Solberg tar feil på eit sentralt punkt, noko også Kristiansen belyser i sitt svar. Han [Kristiansen] skriv at Solberg er «heilt katolsk» når han seier at Kyrkja skal styrast etter eit trinitarisk prinsipp (jmf. Lumen Gentium 23), men at han bommer i si karakteristikk av dette prinsippet. Pavens primat (ikkje pavens person) har sitt opphav i Peter — som eg skal sjå på litt seinare i teksten — og paven blir kalla for primo inter pares — «den fremste blant likemenn». Kristiansen påpeiker nokre problem med Solberg:

1. Han legg altfor mykje vekt på det partikulære, og seier at den Universelle kyrkja som Kristi lekam er «…uttrykt alene gjennom dem [parikulærkyrkjene]». Dette ordet «åleine» set eit unaturleg skilje mellom det individuelle og det universelle. Sa ikkje Kristus at Guds rike var både inni oss og iblant oss? (Luk 17:21)
2. Han har ei gal oppfatning av det indretrinitariske. Kyrkjefedrane snakka om «Faderens monarki», og sa at det var ei funksjonell underordning innad i Treeininga. Faderen vart kalla Treeiningas Kjelde og Opphav, og på den måten er han «den fremste blant likemenn» — utan at vi skal dra det biletet for langt.

Peters oppgåve

Så er vi over til Peters oppgåve i Kyrkja. Her skal eg stort sett forlate diskusjonen mellom Solberg og Kristiansen, men vil berre sitere sistnemnde før eg gjer det:

Man kommer også lengre [i diskusjonen, mi anm.] om man legger merke til den sterke intensjon om skrifttroskap hos Johannes Paul og katolske teologer, når de ikke vil (kan) sette en strek over det særlige kall Jesus gav Peter.

Og kva kall var det? Kristus starta Kyrkja ved apostlane, og gav dei — med Peter i spissen — nøkkelmakta. Til Peter sa Han: «Sæl er du, Simon, Jonason. For dette (vedkjenninga) har ikkje kjøt og blod openberra for deg, men Far min i himmelen. Og det seier eg deg: Du er Peter, og på dette berget vil eg byggja mi kyrkje, og dødsrikeportane skal ikkje få makt over henne. Eg vil gje deg nyklane til himmelriket; det du bind på jorda, skal vera bunde i himmelen, og det du løyser på jorda, skal vera løyst i himmelen.» (Matt 16:18f) Denne teksten blir sett på som ein av hovudtekstane når det gjeld pavedømet og Peters primat, saman med Luk 22:31f:

Simon, Simon! Satan kravde å få sikta dykk som kveite. Men eg bad for deg at trua di ikkje måtte svikta. Og når du ein gong vender om, så styrk brørne dine. (Mi utheving)

Peter var den fremste av apostlane, men likevel deira likemann. Paulus seier jo at i Kyrkja er det «ikkje jøde eller grekar, her er ikkje træl eller fri, her er ikkje mann eller kvinne; de er alle ein i Kristus Jesus.» (Gal 3:28) Men likevel får Peter ein «framskutt posisjon», han blir primo inter pares — den fremste blant likemenn.

Han skal ta seg av fåra og sauane åt den Gode Hyrden (Joh 21:15-18). I namnelister over apostlane blir Peter alltid nemnt fyrst, og slike ting er aldri tilfeldig, spesielt ikkje i den historiske og geografiske konteksten kristendommen har sitt opphav i. Bibelen omtalar på eit tidspunkt dei tre «hovudapostlane» (Peter, Jakob og Johannes) som «Peter og dei andre» (Luk 9:32). Peter taler ofte på vegne av apostlane (Matt 18:21, Mark 8:29, Luk 12:41, Joh 6:68-69). Det var han som tala på pinsedagen, han skulle styrke brørne sine (Luk 22:32). Han leida møtet som valte Mattias som erstatning for Judas (Apg 1:13-26) og han opptok dei fyrste konvertittane i Kyrkja (Apg 2:41). Han kom med den første kyrkjelege straff (Apg 5:1-11) og ekskommuniserte den fyrste vranglærar (Apg 8:18-23). Han leia det fyrste konsil i Jerusalem (Apg 15) og kom med den fyrste dogmatiske avgjernad (Apg 15-11). Det var Peter som mottok openberringa om at også ikkje-jødar skulle døypes og aksepterast som kristne (Apg 10:46-48).

No vil dei fleste innvende, og seie at dette berre gjeld Peter. Då spør eg tilbake: kvifor det? Treng ikkje folket å bli «fora» og «gjæta» lenger? Klarar vi oss sjølv no? Vidare er det viktig å påpeike at Bibelen ikkje er skrive i eit historisk vakuum, men inn i ein Tradisjon og ein historisk kontekst. Difor skal vi ikkje halde oss til «Bibelen åleine» — eit absurd om ubibelsk(!) påfunn — men vi må lese den inn i konteksten. Og der ser vi at Peter vart rekna som leiar, og at det vart utnemnd etterfylgjarar.

Paveembedet er der for å «fø lamma»/«gjæta sauene» åt den Gode Hyrden. Dette tolker eg både bokstavleg og læremessig. Kyrkja driv med humanitært arbeid, og har mange sjukehus og andre tiltak der dei «før lamma». Vidare kan dett også handle om læremessige ting, om kva skrifter som skal vere i Bibelen og om korleis vi skal tolke desse, og korleis vi ser på enkelte aspekt ved trua (Gud, Kristus, sakramenta, etikk/moral, etc.) I utsagn om dette er paven ufeilbarleg, ikkje på grunn av seg sjølv, men på grunn av Heilaganden. I det fyrste dogmatiske konsildokumentet (Apg 15:28) stod det fyrst: «Den Heilage Ande og vi har vedteke at det ikkje skal leggjast på dykk andre bører enn det som er naudsynt…» Vidare er det viktig å lese kyrkjehistorie. Der ser vi klart at apostlane valte ut etterfylgjarar, som igjen gjorde det same.

Paven er også «Vicarius Christi», og det betyr ikkje Jesu Kristi Vikar (etter vår moderne bruk av ordet). Ordet Vicarius kan omsetjast på to måtar, 1; «den som kjem i staden for» og 2; «slaven åt slaven», evt. «tenaren åt tenaren». Den første måten har eg ingen problem med. Seier ikkje Paulus at vi skal be «i staden for Kristus, lat dykk forsona med Gud!» (2Kor 5:21). Den andre omsetjinga har eg heller ingen problem med. Då blir Vicarius Christi altså «tenaren åt Kristi tenarar». Eller som ein av pavens titlar er: «Tenaren åt Guds tenarar».

Problemet er at mange protestantar trur at «leiar» eller «sjef» er synonymt med «ugudeleg. Men Kristus anerkjenner at folk skal vere leiarar, Peter skulle jo «fø lamma» og «gjæta sauane». Det Kristus gjorde — og som paven utfører — er at Han avgrensa leiarskapet til å omhandle kjærleik og omsorg. Jesus sa: «De veit at dei som gjeld for fyrstar over folka, er herrar over dei, og stormennene styrer med hard hand. Men såleis er det ikkje hjå dykk. Den som vil vera stor mellom dykk, skal tena dei andre. Og den som vil vera den fyrste av dykk, skal vera træl for alle.» (Mark 10:42-44)

— Kjetil Kringlebotten

Referansar:

Kristiansen, Ståle Johannes (2006), «Trinitarisk og evangelisk struktur – Svar til fr. Johannes Hvaal Solberg». Lære og liv, Vol. 33:1, s. 36-40

Solberg, Johannes Hvaal (2006), «Pavedømmet og kirkens sakramentale enhet». Lære og liv, Vol. 33:1, s. 32-35

Lyser biskopar i bann

I dagens utgåve av Vårt Land kan vi lese om at Børre Knudsen lyser samlege biskopar i Den norske kyrkja i bann.

— Det kan synes som om biskopene har glemt ordet synd, og neppe forstår setningen ‘syndens lønn er døden’. I Lærenemnda har dere sluppet den gamle slange løs. Han visler i dag som i går: Har Gud virkelig sagt? Og dere har latt dere forføre som Eva, skriv Knudsen.

Her må eg spørje deg, Knudsen: veit du kva du driv på med? Kristus seier i Matt 18:18 at «alt det de bind på jorda, skal vera bunde i himmelen, og alt det de løyser på jorda, skal vera løyst i himmelen». I Joh 20:23 seier Han at «tilgjev de nokon syndene deira, er dei tilgjevne. Held de syndene fast for nokon, er dei fasthaldne.»

Sjølv har eg alltid tolke desse orda slik at dersom dette blir gjort på feil grunnlag, dersom ein mann — spesielt ein prest — set seg sjølv som dommar over andre (jmf Matt 7:1-5), og — som i dette tilfelle — dreg alle over ein kam, så vil dette slå tilbake. Vi ser det også i nattverden, der Paulus snakkar om at vi kan «ete og drikke oss sjølv til doms» (1Kor 11:27-19).

Her vil eg oppfordre deg til å trå varsomt. Biskopen her heime, Ole D. Hagesæther, har sagt at han — etter tida i lærenemnda — har blitt meir sikker i si sak omkring det (det konservative synet). Kvifor setje han i bann? Og kvifor oppføre deg som om du var Gud sjølv (og som om du faktisk har makt i Den norske kyrkja)?

— Kjetil Kringlebotten

– Unge ser ikkje forskjell på kyrkjer

Vårt Land melder at domprost Per Otto Gullaksen meiner at unge ikkje lenger ser forskjell på kyrkjesamfunna. Erkebiskop av Canterbury, Rowan Williams, er einig, og tilføyer:

Grupper som Taize og Iona trekker til seg unge uten å spørre etter konfesjon. Jeg sier ikke om det er bra eller dårlig, men konstaterer at slik er det…

Slik eg ser det, er dette litt uheldig. Unge forstår ikkje kvifor ein framleis held på forskjellige konfesjonar — luthersk, katolsk, anglikansk, etc. — og dette kan bli eit problem. Eg har sjølv — på diskusjonsforum — fått vite at eg er litt «dum», fordi eg føler ei dragning mot den katolske kyrkja. «Kva skal vi med kyrkjesamfunn når vi har Kristus»?, spør mange.

Ja, kva skal vi med Kyrkja? Jo, Kyrkja vart stifta av Kristus — og det er gjennom den vi har fått Bibelen, dogmene (som dei fleste, uansett konfesjon, held seg til), etc.

Når eg får spørsmål om kvifor eg søkjer ei Kyrkje, og ikkje berre er «personleg kristen» (sic) — så tenker eg at det faktisk er Kyrkja som er «sannings støtte og grunnvoll», ikkje eg, eller mine subjektive meiningar.

– Kjetil Kringlebotten

Religionsfridom — så lenge ein ikkje støyter nokon?

I følgje Vårt Land har høgsterett i Danmark no bestemt at orda «eikvar blir sæl i si tru» skal vere ein del av folkekyrkjas vedkjenning. Kva seier dette om religionsfridomen? Gjeld den berre for dei som meiner at «eikvar blir sæl i si tru»?

Det står vidare i artikkelen at «flere politikere varsler at de er parat til å endre den kirkelige lovgivning som tillater Høyesterett å gripe inn overfor kirken på denne måten».

Ja, det bør dei. Så langt har eg berre høyrt om at slikt er gjort — i USA — av sjuandedagsadventistane og scientologien, men det måtte vel skje med ei luthersk folkekyrkje også.

Kva då med ateistane? Skal dei — i ei kyrkje som vedkjenner seg til trua på Gud — få ha med si tru også?

– Kjetil Kringlebotten

Dogmer?

Inspirert av artikkelen How does a dogma mean? av Alvin Kimel (på bloggen Pontifications), skal eg no sjå på korleis ein må forstå dogmene — spesielt konsila som «slo dei fast» — og korleis desse dogmene har utvikla seg oppetter historia.

Kimel skriv:

“The Church’s teaching lives forward,” writes Richard John Neuhaus writes, “and no definition, including that of councils, is entirely adequate to the whole of the truth.” I very much like the way that Neuhaus here states both the reliability and provisionality of Church dogmas. Neuhaus recognizes that all dogmatic assertions are uttered within a specific historical, theological, and political context.

Og dette er veldig viktig å ha fokus på. Store deler av kritikken mot den katolske, lutherske og ortodokse lære [+++] er at den endrar seg. Folk meiner at læra skal stå stille — vere statisk — men slik eg ser det, skal den ikkje vere det. Viss vi les i GT, ser vi at det er mange — og ofte [tilsyndelatande] motstridande — bilete av Gud. Dette fører til at mange kritiserer oss kristne — og til dels jødane . Men problemet med denne kritikken ligg nemleg i det at den tar utgangspunkt i ei bokstavleg lesing av Bibelen — i alle fall der det passer den som les.

Viss vi les den som ei gradvis utvikling, som får si openberring i Kristus, så blir det enklare å forstå. Og det er på den måten vi må forstå dogmene. Dei vart «slått fast» i ein spesiell kontekst — som oftast for å avgrense kristendommen i forhold til vranglære. Eit godt døme på dette er konsila i Nikea (325) og Konstantinopel (381), som resulterte i Den niksenske truvedkjenninga. Dette vart gjort for å avgrense seg mot arianismen, som meinte at Kristus ikkje var sann Gud — «av same vesen som Faderen». Problemet — som vart «løyst» ved konsilet av Khalkedon (451) — var at ein ikkje gjorde det klart nok at Kristus også var «av same vesen som oss».

Kritikarane ser dette som eit «bevis» for at kristendommen ikkje er Sanninga [noko dei sjølvsagt er i sin fulle rett til å meine], medan eg — og mange med meg — heller ser på dette som ei naturleg utvikling, og eit «bevis» for at kristendommen ikkje er fastklemt, men i stadig utvikling. Då avslutter eg med å siterer eit sentralt vers, som omhandlar Heilagandens oppgåve i danninga av dogmer, Joh 16:13:

Men når han kjem, Sanningsanden, skal han leia dykk fram til heile sanninga. For han skal ikkje tala av sitt eige, men tala det han høyrer, og kunngjera for dykk det som skal koma.

– Kjetil Kringlebotten