Nokre tankar omkring konfirmasjonen

Sidan 1920(!) har konfirmasjonen i Den norske kyrkja primært vore ei velsignings- og forbønshandling, og ikkje primært ei vedkjenningshandling og ein teologi- og bibelkunnskapspresentasjon. Nokre eg har snakka med synst dette verkar rart. Men når eg har snakka med utanlandske vener, spesielt frå England eller USA, vert ein ofte overraska over at vi i Noreg i det heile (spesielt blant folk) ser på konfirmasjonen som ein slangs kristen Bar/Bat Mitzwa. For kva er eigentleg ein konfirmasjon? På nettsidene til Den norske kyrkja står det at konfirmasjonen er «en forbønnshandling,» at «alle konfirmantene kneler ved alterringen» i konfirmasjonsgudstenesta, og at «[p]resten eller konfirmantlæreren din ber for deg.» Dette er det nok ikkje alle som har fått med seg, og eg har fått spørsmål om kvifor ein ikkje lenger må stå å demonstrere bibelkunnskap og vedkjenning. Vel, det siste er ikkje heilt korrekt. Vedkjenninga og forsakinga er ein del av konfirmasjonsgudstenesta, for alle i kyrkjelyden, men det er korrekt at sjølve konfirmasjonshandlinga ikkje lenger er ei vedkjennigshandling og ein presentasjon av teologi- og bibelkunnskap. Men det har det som sagt ikkje formelt vore sidan 1920! Då vart konfirmasjonen definert som ei velsignings- og forbønshandling. Men interessant nok er det jo dette som er den klassiske definisjonen av konfirmasjon, slik det vert praktisert i, t.d. Den romersk-katolske kyrkje og i Church of England.

I sistnemnde går konfirmanten fram til biskopen, og biskopen seier: «(name), God has called you by name and made you his own,» før han legg hendene på hovudet til konfirmanten, og seier: «Confirm, O Lord, your servant with your Holy Spirit.» Dette er faktisk den klassiske definisjonen av konfirmasjonshandlinga. Gud konfirmerer, stadfester, konfirmanten i den kristne trua.

Mange har lært at konfirmasjon tyder stadfesting eller bekrefting, og det er heilt korrekt, men mi erfaring er at mange har blitt fortald at det er konfirmanten som stadfester at han vil halda fram i den trua som vart gjeve han i dåpen. Eg har sjølv tenkt dette. Men etter å ha lest bønene som vi faktisk ber i Den norske kyrkja, og bønene vi ser i den anglikanske konfirmasjonshandlinga, så er det vorte klart at det er Gud som stadfester konfirmanten i dåpsløftene. Det er Gud som styrker konfirmanten; det er Gud som gjev uttrykk for at løftene står ved lag. Det betyr sjølvsagt ikkje at vi ikkje skal handle på desse løftene, eller at ein ikkje også stadfester trua, t.d. gjennom lesing av credo, men det understrekar at Gud er den som primært stadfester/konfirmerer. Det er altså meir korrekt, slik eg ser det, å seie at ‘eg vart konfirmert då og då’ enn ‘eg konfirmerte meg då og då.’ Akkurat som at det heiter at eg vart døypt, ikkje at eg døypte meg.

Den norske kyrkja har altså gått tilbake til det klassiske utgangspunktet, der konfirmasjonshandlinga er ei forbønshandling der Gud konfirmerer konfirmanten, dvs. at Gud stadfester konfirmanten i dåpsløftene, og utustar han. Eg har teke tak i dette, og i kvar bøn eg ber når eg konfirmerer konfirmantane ‘mine,’ seier eg: «… styrk han/henne ved din Heilage Ande…,» då confirmare kjem frå firmare, som betyr å ‘styrke.’ Dette må vi understreke igjen og igjen. Dette handlar ikkje om vårt strev, men om at Gud stadfester at dåpsløftene står ved lag.

Preike 5. søndag i påsketida 2015

Her er preika eg hadde i Veitastrond kapell, i går, 3. mai. Teksten her er nok ikkje heilt identisk med den eg framførde, men det er sjeldan slik. Fotnotane vart ikkje nemnt i preikesituasjonen, men er teke med her for at folk skal kunne sjekke referansane mine om dei ynskjer det.

Tekstar: Apg 2,42-47; Rom 12,1-3; og Luk 13,18-21.

______________________________

«Kva skal eg samanlikna Guds rike med?» spør Jesus, og så gjev han to liningar: «Det er likt eit sennepsfrø som ein mann tok og sådde i hagen sin. Det voks og vart til eit tre, og fuglane under himmelen bygde reir i greinene på det.» Og vidare: «Det er likt ein surdeig som ei kvinne la inn i tre mål mjøl til alt var gjennomsyra.»

Fellesnemnaren i desse to likningane er at noko lite kan ha stor kraft, og kan styre utviklinga av noko større. Eg vil her ta utgangspunkt i det andre biletet: om surdeigen. Eg veit ikkje om de har bakt surdeig før. Eg har det ikkje, men eg har tilgang til internett, og har der funne ut at det er ytterst lite som skal til for at surdeigen, eller surdeigskulturen, gjennomsyrer brødet.[1] Den står faktisk for ca. 4-5 prosent av innhaldet, men den gjennomsyrer heile deigen.

Det er altså dette Jesus samanliknar Guds rike med. Men kva meiner han med det? Her trur eg vi må sjå på nytt på dei andre tekstane vi las, fyrst frå Apostelgjerningane, kap. 2. Her les vi om dei fyrste kristne, og det levesettet dei hadde. Det står:

42 Dei heldt seg trufast til læra frå apostlane, til fellesskapet, brødsbrytinga og bønene. 43 Kvar og ein vart gripen av ærefrykt, og mange var dei under og teikn apostlane gjorde. 44 Alle som var komne til tru, heldt saman og hadde alt i lag. 45 Dei selde eigedomane sine og anna gods og delte ut til alle etter som kvar trong det. 46 Med eitt sinn samla dei seg kvar dag på tempelplassen, og i heimane braut dei brødet og åt i lag med ekte og inderleg glede. 47 Dei song og lova Gud og var godt lika av alt folket. Og kvar dag la Herren til nye som lét seg frelsa.

Her ser vi at Guds rike – Guds nærver i den kristne, med Jesus som Herre – fekk prega dei fyrste kristne på ein slik måte at dei levde eit radikalt liv. Ordet ‘radikal’ kan misforståast, og ofte trur folk at det betyr kaos. Men ordet ‘radikal’ kjem av det latinske ordet radix, som tyder ‘rot.’ Å vere ‘radikal’ betyr altså å gå til rota, å søkje sentrum. Ein radikal kristen blir då ein som søkjer Kristus, og let han prege livet sitt. Jesus skal gjennomsyre våre liv. Vi skal leve i lys av oppstoda, og la dette prege oss i liv, og i død. Og her kjem vi til den andre teksten, frå Romarbrevet: «Og innrett dykk ikkje etter denne verda, men lat dykk omskapa ved at de får eit nytt sinn og kan dømma om kva som er Guds vilje: det gode, det som er til glede for Gud, det fullkomne.»[2] Her ser vi at den kristne radikaliteten handlar om å vende om til Gud. Ein slik radikalitet kan få mange uttrykk, og det har ikkje noko direkte å gjere med politikk, hverken det liberale eller det konservative.

Men dette biletet er ikkje utelukkande positivt. I Bibelen har surdeigen to biletlege funksjonar; den er eit bilete på Guds nærver, Jesu nærver, i den kristne, men den kan også vere eit bilete på synda som ei gjennomsyrande kraft. Litt synd kan korrumpere ein person. Det vert som med korrupsjon. Sjølv om ein person berre tar litt pengar, og er litt korrupt, så kan dette over tid gjennomsyre personen. Difor treng vi å la Jesus gjennomsyre oss, og renske ut den vonde surdeigen, synda. Vi må søkje sentrum, søkje oss til rota, vende om til Gud.

Ein som for meg så og seie kroppsleggjorde denne form for radikalitet var den no avdøde katolske presten Arnfinn Haram. Han levde eit radikalt liv, i fattigdom, som munk. Han var også djupt konservativ, idet han heldt seg trufast til læra, til det kristne og kyrkjelege fellesskapet, med dei reglar og skikkar som gjeld der, til brødsbrytinga, nattverdfeiringa, og til bønene. Han var ikkje ute etter å vere nokon reformator. Han søkte rota, han søkte sentrum, han søkte opphavet, han søkte Kristus. Men dette var ikkje noko nytt eller spesielt. Dette er vi alle kalla til.

Vi må, som det står i Hebrearbrevet, ha «blikket fest på Jesus, trua sin opphavsmann og fullendar.» Dette inneber fyrst og framst at vi innser at dette ikkje er noko vi kan koke ihop av eiga kraft. Jesus er både opphavsmann og fullendar. Det er han som er verksam. Han er surdeigen som vi fekk i dåpen. Og gradvis skal denne surdeigen få prege oss meir og meir. Men akkurat som ein kan øydeleggje ein surdeig, eller ein surdeigskultur, så kan vi hindre at Jesus får prege livet vårt. Og dette er grunnen til at eg her vil slå eit slag for ein genuin kristen praksis, eit genuint åndeleg liv. Men då må vi jo spørje: Kva er det som gjer ein praksis spesifikt kristen? Alle kan dele eit måltid saman, alle kan be ei bøn. Kva er det med ein praksis som gjer den kristen? Jo, det er Jesu nærver i praksisen, og i den praktiserande, og Heilagandens virke. Kristus virkar i oss, i og ved Den Heilage Ande.[3]

Når alt kjem til alt handlar det om praktisk religionsutøving, om det gjensidig avhengige forholdet mellom lære og liv. Det handlar om at vi heile tida minner oss om den grunnleggjande sanninga i tilværet: At vi høyer Gud til, at han gir, og at vi tek imot.[4] Det kristne livet er fyrst og framst gitt oss som ei gåve. Som kristne er vi læresveinar, og ein læresvein er ein som fylgjer ein meister, som høyrer denne meisteren til, og som er i ein læreprosess, eller ein gjennomsyringsprosess. Men felles for alle læresveinar, uansett kva stadium ein er på i livet, er at ein må ha «blikket fest på Jesus.» Vi er ikkje utlærte, men vi vandrar saman med Jesus, saman med Gud. Dette handlar ikkje fyrst og framst om å ha så og så mykje kunnskap, men om å ha del i Guds liv, «del i guddomleg natur,» som apostelen Peter seier.[5] Vi har del i det Bibelen kallar for løyndomen eller mysteriet; vår relasjon til Gud. Det er noko vi ikkje heilt kan forklare, men som må erfarast. Vi kan ikkje be-gripa det fullt og heilt i dette livet, men vi kan gripa det, mellom anna i Bibelen, i det kristne og kyrkjelege fellesskapet, i nattverden, i bøna. Det sentrale er vår praksis, det livet vi lever som kristne.

Men det er igjen viktig å påpeike at dette ikkje handlar om vårt eige strev, men nettopp om det fellesskapet vi har til Gud, der han alltid er større. Når vi lovsyng, så er det fordi Gud fyrst har lagt lovsongen ned i oss.[6] Når vi samlar oss saman til gudsteneste, så er det fordi Gud i dåpen fyrst har kalla oss og samla oss saman som éi kyrkje.[7] Når vi gjer gode gjerningar, så er det fordi Gud på førehand «har lagt [dei] ferdige så vi skulle vandra i dei.»[8] Alt saman er forankra i Guds gåve, i Guds nåde. Gud gir, vi tek imot, og så får vi lov til å gi dette tilbake – i bøn, lovsong, misjon, kjærleiksgjerningar, osv. – ikkje av eiga kraft, men gjennom Gud, ut frå det han har gjeve oss.

Kjernen i dagens evangelium er dette: At noko som kan sjå lite ut, nemleg den spira til tru som vert gitt deg i dåpen, kan veksa å bli noko stort, dersom du lét det skje, dersom du heldt deg nær til Jesus, og lét han gjennomsyre deg, ditt liv, din praksis på ein slik måte at han er Herre. Då kan du, som Jesus seier, leve eit liv der du elskar Gud «av heile ditt hjarte og av heile di sjel og av alt ditt vit og av all di makt,» og der du elskar «nesten din,» medmenneska dine, «som deg sjølv.» For du leve i det, seier Jesus, er du «ikkje langt borte frå Guds rike.»[9]

Lat oss be:[10]

Herre Gud, himmelske Far, du har ved Son din, Jesus Kristus, oppretta ditt rike her på jord, blant oss og i oss. Vi bed deg: Vara oss i din kjærleik, så vi kan bera rik frukt, som greiner på det same vintreet, og leve til ære for deg, Far, for Son din, Jesus Kristus, vår Herre, og for Den Heilage Ande, som var, er og vera skal, éin sann Gud frå æve og til æve. Amen.

Noter:

[1] Sjå Surdeig.no.

[2] Rom 12,2

[3] Sjå denne artikkelen av Bård Norheim, samt boka hans Practicing Baptism: Christian Practices and the Presence of Christ.

[4] Sjå Knut Alfsvåg sin artikkel «Luthersk spiritualitet: Om lære og liv i den éne, kristne kirke» (Dansk tidsskrift for teologi og kirke 40:1, 2013): 42-56.

[5] 2Pet 1,4

[6] Jf. Salme 40,4.

[7] Jf. Matt 16,13-20; Apg 9,31; Apg 20,28; 1Kor 1,2; Ef 1,15-23; Ef 5,23-32, etc.

[8] Jf. Ef 2,10.

[9] Mark 12,28-34.

[10] Denne bøna er dels basert på bøna for 5. søndag i påsketida i forslaga for dagens bøn i Den norske kyrkja sin liturgirevisjon.

Preike på Maria bodskapsdag

Denne preika heldt eg på sundag, 22. mars, men eg postar den her i kveld, då Maria bodskapsdag er 25. mars. (Litt bakgrunn: Det var fire dåp i gudstenesta.)

Tekstar (Dnk, andre tekstrekke): Jer 33,14-17; Ef 1,3-6; Luk 1,46-55 (Magnifikat).

______________________________

Det står skrive i evangeliet etter Lukas:

«Mi sjel høglovar Herren,
og mi ånd frydar seg i Gud, min frelsar.
For han har sett til si tenestekvinne i hennar fattigdom.
Og sjå, frå no av skal alle slekter prisa meg sæl,
for store ting har han gjort mot meg,
han, den mektige; heilagt er hans namn.
Frå slekt til slekt varer hans miskunn
over dei som ottast han.
Han gjorde storverk med sin sterke arm;
han spreidde dei som bar hovmodstankar i hjartet.
Han støytte stormenn ned frå trona
og lyfte opp dei låge.
Han metta dei svoltne med gode gåver,
men sende dei rike tomhendte frå seg.
Han tok seg av Israel, sin tenar,
og kom i hug si miskunn
slik han lova våre fedrar,
Abraham og hans ætt, til evig tid.»

Slik lyder det heilage evangeliet.
Gud vere lova!

I dag feirar vi Maria bodskapsdag; at engelen Gabril kom til Maria for å kunngjera for henne at ho var utvalt av Gud for å bere fram frelsaren, Jesus.

Ver ikkje redd, Maria! For du har funne nåde hjå Gud.
Høyr! Du skal bli med barn og få ein son,
og du skal gje han namnet Jesus.
Han skal vera stor og kallast Son til Den høgste.
Herren Gud skal gje han kongsstolen til David, far hans.
Han skal vera konge over Jakobs hus til evig tid,
og det skal ikkje vera ende på kongedømet hans.

Å vere gravid, og å få born, kan vere fantastisk. Som vi song: «Det skjer et under når barnet møter oss hud mot hud.»[1] Men det er ikkje alltid like fint. Maria hadde nok ikkje planlagt dette. Her var det ikkje snakk om å vente til nyåret for å få barnet på seinsommaren og sikra seg barnehageplass. Og heller var det ikkje planlagt på andre måtar. Ho var trulova med Josef, og det passa nok ikkje spesielt godt å få dette oppdraget. «Korleis skal dette gå til når eg ikkje har vore saman med nokon mann?» Engelen svara:[2]

«Den heilage ande skal koma over deg,
og krafta frå Den høgste skal skyggja over deg.
Difor skal òg barnet som blir fødd,
vera heilagt og kallast Guds Son.

Men å skulla forklare dette for sin kommande ektemann, for familien, og kanskje spesielt for naboane, var nok ikkje enkelt. Kven ville tru ho? Eg er usikker på kva eg sjølv ville gjort i møte med ei liknande oppgåve. Ville eg sagt nei? Ville eg rømt? Her er Maria eit førebilete. Ho tok oppdraget. «Sjå, eg er Herrens tenestekvinne. Lat det gå meg som du har sagt.»

Etter dette reiste ho for å vitja slektningen sin Elisabet, som då var seks månadar på veg med han som seinare vart kjent som døyparen Johannes, kanskje for å få støtte i ei vanskeleg tid. Og der, under besøket, braut Maria ut i lovsong – den lovsongen som i dag er evangelietekst.

Mi sjel høglovar Herren,
og mi ånd frydar seg i Gud, min frelsar.
For han har sett til si tenestekvinne i hennar fattigdom.
Og sjå, frå no av skal alle slekter prisa meg sæl,
for store ting har han gjort mot meg,
han, den mektige; heilagt er hans namn.

Maria forkynner, proklamerer, Guds stordom. Ho understrekar at Gud er stor og mektig. Gud er større enn alt. Vi kan ikkje måla han. Det mest korrekte er faktisk å seie at Gud berre er, at han er eksistensen sjølv, at han er den som heldt alt oppe. Vi kan ikkje forstå dette. Gud er eit mysterium. Eit mysterium kan vi ikkje fullt ut forstå. Det er noko vi må oppleve, noko vi må delta i, fyrst ved Guds kall, som blir fullenda i dåpen, som gjennom ordet, forkynninga, bøna, nattverden, lovsongen, gjerningane, osv. Og her ser vi kjernen i dagens evangelium: Gud gir, vi tek imot. Gud kallar, så gir han oss kraft til å svara han.

Gud, den mektige, kalla Maria – og ho høyrde etter. Å høyra er meir enn å berre lytta. Når far min sa «høyr no her,» så visste eg at det var eit kall til ikkje berre å lytta, men til å lyda. Slik er det også med Gud, og vi ser at det er nettopp det Maria gjer. Ho stiller seg til disposisjon. «Sjå, eg er Herrens tenestekvinne. Lat det gå meg som du har sagt.»

Ho diskuterer og slåss ikkje med Gud, slik Jakob gjorde. Ho prøver ikkje å vri seg unna, slik Moses gjorde. Ho prøver ikkje å flykta, slik Jona gjorde. Ho var ikkje ulydig, slik Eva var, men stilte seg lydig til disposisjon. Og slik er ho eit førebilete for oss. Maria er så og seie den kristne prototypen.

For vi er også kalla til eit liv i teneste, takk og lovsong. Vi vart kalla til dette i dåpen. Eg vart sjølv døypt den 23. oktober 1983. Det er min kristne fødselsdag. Då tok Gud imot meg, og frelste meg frå synd og død. Då vart eg sameina med Jesus Kristus til eit nytt liv og innlema i den kristne kyrkja. Då vart eg merkt med det heilage krossmerket † til vitnemål om at eg skulle, og skal, høyra den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus til og tru på han. Vi må hugsa på dåpen vår. At Jesus kom til oss. At vi, gjennom Guds kjærleik, vart fødde på nytt til eit liv i tru og tillit.

Og poenget i dag er ikkje å fokusere på Maria, men han ho peiker på; Jesus Kristus. Han må vere i sentrum. Men det betyr ikkje at Maria er uviktig, eller at vi andre kristne er uviktige.

Jesus seier ein annan stad at han er vintreet, og at vi er greinene. Treet og røtene er sjølvsagt viktigare enn greinene, men det betyr ikkje at greinene er uviktige. Det er jo der frukta kjem. Når eple- eller vinbonden skal hausta frukta plukkar han jo ikkje direkte frå stammen.

Men det er viktig å hugse på rekkefylgja – Jesus fyrst, Gud fyrst, så oss. Dette er den ‘evangeliske rekkefylgja.’ Jesus kjem fyrst, så kan vi svare han i takk og kjærleik. «Mine kjære,» skriv apostelen Johannes, «har Gud elska oss så, då skyldar òg vi å elska kvarandre. … Vi elskar fordi han elska oss først.»[3]

Gud er større enn alt. Han er den som heldt alt oppe. Og i møte med det får vi lov til å ten Gud, og bryte ut i lovsong, ikkje av vår eiga kraft, men i kraft av den nåden Gud gav oss i dåpen. Og det skal vi no få gjere, då vi skal slå opp på nr. 125, for å syngja ein lovsong som er basert på Maria sin lovsong.[4] Men fyrst, ei kort bøn:

Heilage Gud, himmelske Far! Du ville at Son din skule bli sant menneske i Jomfru Maria sitt morsliv. Gjev oss å gjere som Maria; å stille oss til disposisjon for deg, slik at vi kan leve til ære for deg, Far, for Son din, Jesus Kristus, og for Den Heilage Ande, som var, er og vera skal, éin sann Gud frå æve og til æve. Amen.

Noter:

[1] Norsk salmebok 2013, nr. 591: Det skjer et under i verden.

[2] Luk 1,34-35

[3] 1Joh 4,11.19

[4] Norsk salmebok 2013, nr. 125: Guds folk for sin konge skal kveda.

Kristen praksis i ei etterkristen tid

I førre veka skreiv Ottar Myrseth eit innlegg i Dagen der han påpeika at det no er «tida for å lage strategi for kristent liv i den fyrste etterkristne generasjon.» Dette var kontroversielt, og det vart fylgd opp av ein påfylgjande debatt.[1]

Eg skal ikkje her gå inn på sjølve den konkrete debatten, men vil heller ta eit meir generelt blikk på saka. For det fyrste som slo meg når kritikken av Myrseth kom, spesielt den frå biskop Atle Sommerfeldt (som ikkje ser ut til å klare å sjå forbi det faktum at det er Myrseth som har starta debatten), er at det var særs spesielt at ein reagerer så kraftig. For det Myrseth seier er i stor grad det same som vert hevda av dei som forskar på kristent ungdomsarbeid. For ei god innføring i det, kan eg tilrå å lese Bård Norheim si bok Practicing Baptism: Christian Practices and the Presence of Christ (Eugene, OR: Pickwick Publications 2014). Denne er basert på doktorgraden hans. Eit viktig poeng i den boka, og i forskinga på kristent ungdomsarbeid, er at vi ikkje lenger lever i det vi kan kalle eit kristent samfunn. Samfunnet som sådan er ikkje lenger kristent. Vi er ikkje lenger Europas Corpus Christianum, det ein på engelsk kallar Christendom. På norsk har kristendom vorte namnet på religionen som sådan, medan ein på engelsk har gjort ein distinksjon mellom Christendom og Christianity. Dei har nok hatt same tyding ein gong, men målber no to forskjellige ting. Poenget er altså ikkje at kristentrua i seg sjølv er borte, men at vi ikkje lenger kan seie at samfunnet som sådan er kristen. Samfunnet er ikkje lenger Corpus Christianum.

Men dette er kanskje vanskeleg å svelgje for enkelte. I sommar, under den lange bibelsyndebatten, sa Jan-Olav Henriksen at problemet med ein spesifikk kristen etikk, der ein set ein spesifikk standard for kristne, fører til at ein gjer «dette til en etikk som bare gjelder for kristne, og ikke for andre i samfunnet.» Det er underforstått at dette er galt.

Men eg vil heller peike på at dette er heilt på sin plass. Som Dag Øivind Østereng påpeiker, i sitt delvise forsvar av Myrseth, har Den norske kyrkja som samfunnsaktør «langt på veg følgt sekulariseringa. Ho stiller ikkje andre krav til medlemene sine enn at dei er døypte og slik sett er innanfor. Det vert ikkje alltid snakka særleg tydeleg om at det faktisk finst eit kristent liv å leve, og at dette kan vere annleis enn det som er vanleg blant folk flest.»

Det vi ser er altså at ein endar opp med ein slags sekularisert Corpus Christianum, der kyrkja representerer den moderne, demokratiske statsreligionen (med vekt på stat). Her vil eg igjen vise til Norheim, som påpeiker at vi no lever i ei ‘postkristen’ tid (post-Christendom), der vi ikkje kan kvile på det at samfunnet er kristent, og at vi difor må fokusere på Kristi nærver, på kyrkja som eit praksisfelleskap og på det kristne livet som, vel, liv (s.1-15, 113-115, 124-126, 178-189).

Som Stanley Hauerwas påpeiker, må vi som kristne faktisk praktisere.[2] Og det er nettopp det som er kjernen her. Som luthersk prest heldt eg, med referanse til tredje trusartikkel i den apostoliske truvedkjenninga og sjuande artikkel i Confessio Augustana, fast på at kyrkja er samfunnet og forsamlinga av dei heilage, som samlar seg rundt det heilage, både communio sanctorum (samfunnet av dei heilage) og congregatio sanctorum (forsamlinga av dei heilage), både det almenne og konkrete, med vekt på det blant anna Norheim kallar kyrkja sine ‘kjernepraksisar’ (forkynning, dåp, nattverd, bøn, etc.) som kyrkjekonstituerande kyrkjekjenneteikn (notae ecclesiae). Sjå boka Kan tru praktiserast? Teologi for kristent ungdomsarbeid (Trondheim: Tapir Akademisk 2008) og den allereie nemnte doktorgraden hans (spes. s.115-119, 182-186). Han har også skrive kort og enkelt om dette på nettsida Ungdomsarbeid.no.

Norheim skriv i konteksten av ungdomsarbeid, men eg trur dette er appliserbart på kyrkja som sådan. Kjernen i mitt poeng er at kyrkja sitt evangelium er politisk, i ordet rette forstand. Vi er eit samfunn, samfunnet eller forsamlinga av dei heilage (både communio, det ålmenne, og congregatio, det konkrete, lokale). Vi er ikkje ein gjeng lausrivne individ. Ja, du må tru sjølv, ta ansvar sjølv, men som kristen er du framleis del av ein fellesskap, eit folk. Vi er «the true polis,» som den anglikanske pastoren Simon Downham sa når vi besøkte kyrkja hans, St Paul’s Church Hammersmith, under ein studietur på praktikum. Han var dels kritisk til fresh expressions, og sette mellom anna fokus på ekklesiologien, som kan sjåast å vere ‘mangelvare’ i fresh expressions. Som Kristi lekam er kyrkja essensiell i frelsesplanen. Men kyrkja har ein tendens til å verte ‘nedprioritert’ i fresh expressions, og eg trur dei gode ideane vert meir ‘fullenda’ dersom vi, i Downham ord, har «a thick notion of church,» der kyrkja ikkje berre er eit abstrakt omgrep vi kan endre som vi vil.[3] Som kyrkje må vi vere tydelege ute blant folk. Her kan kyrkjebygget vere sentralt. Vi kan sjølvsagt seie at vi ikkje ‘treng’ kyrjebygget, at det ikkje er ein essensiell del av det å vere kyrkje (kyrkja sin esse, hennar eksistens eller vesen), liksom ein familie ikkje ‘treng’ hus eller husvere for å eksistere som familie. Men vi treng det likevel. Kyrkjebygget er ein del av kyrkja sin bene esse, det vi ikkje ‘treng,’ men som er med å byggjer opp under arbeidet og gjer det lettare og/eller betre (bene esse kan omsetjast med ‘velvere’). På same måte som ein plass å bu gjer det mykje enklare, for ikkje å seie, mogeleg å leve som familie.

Den anglo-katolske presten (no biskopen) Philip North påpeiker, i eit foredrag, at kyrkjebygget er eit konkret minne om Kristi nærver i vår midte.[4] Då han heldt foredraget var han ‘Team Rector’ (ein leiande sokneprest) i eit pastoralt team i eit sokn i Nord-London, og arbeidde tett med sin lokale kontekst og fokuserte på den konkrete forsamlinga av dei heilage. Det er viktig at vi jobbar kontekstuelt, og dette inneber, slik eg ser det, at vi har synlege strukturar. Kyrkjebygget gjev folk eit fokuspunkt. Trua er ikkje ‘åndeleg’ i den forstand at vi kan endre på all form utan også å endre på innhaldet.

Men dette er ikkje lenger det same som sivil- eller statssamfunnet som sådan, om det nokon gong har vore det. Vi må, vi hugse på at kyrkja er ein praksisfellesskap som kan, slik Kjøde påpeiker, misse kroppsspråket om det ikkje brukar det. Men denne fellesskapen kan ikkje kan bytast ut med ein kva som helst anna samfunn, inkludert sivilsamfunnet, stat eller kommune.

Noter:

[1] I debatten har vi no fått eit intervju med Myrseth, ei nyansering av Myrseth sine påstandar frå religionssosiologen Olaf Aagedal, nokre avvisingar av Myrseth sine påstandar, støtte til Myrseth frå Dag Øivind Østereng og Rolf Kjøde, endå ei nyansering av Myrseth sine påstandar, ein leiarartikkel der det vert påpeikt at Myrseth verken rosemaler eller svartmaler, og eit nytt innlegg frå Myrseth der han påpeiker at problemet er at vi ikkje traderer trua til neste generasjon.

[2] Sjå bøkene The Peaceable Kingdom: A Primer In Christian Ethics (revised ed. University of Notre Dame Press 1991) og A Community of Character: Toward a Constructive Christian Social Ethic (University of Notre Dame Press 1991), samt den dels kritiske Kelly S. Johnson, «Worshipping in Spirit and Truth,» i festkriftet til Hauerwas (s.300-314), og min dels kritiske bruk av Hauerwas i «Kristen etikk. Er eller bør den vere dygdsetikk?» (Lære og liv 39:2, 2012): 36-42. Sjå også Andrew Davidson & Alison Milbank, For the Parish: A Critique of Fresh Expressions (London: SCM Press 2010): 83-84.211-212.

[3] For ein god, parokial, kritikk av fresh expressions, sjå spes. kap. 3 og 7-9 i Davidson & Milbank, For the Parish: A Critique of Fresh Expressions. Sjå også (den meir positive) Stephen Cottrell, «Letting Your Actions Do the Talking: Mission and the Catholic Tradition,» kap. 5 i Ancient Faith, Future Mission: Fresh Expressions in the Sacramental Tradition, red. Steven Croft, Ian Mobsby & Stephanie Spellers (New York, NY: Seabury Books 2010).

[4] Foredraget heitte «The Church of England: Parochial and Pastoral,» og vart heldt på ein konferanse omkring dei strukturane som opna for at anglikanarar kunne konvertere til Den romersk-katolske kyrkja utan å misse sin identitet. Sjå her og her.