Kristi tvingande kjærleik (12. søndag i det allmenne kyrkjeåret)

12. søndag i det allmenne kyrkjeåret er Job 38:1.8-11, 2Kor 5:14-17 og Mark 4:35-41. Lat meg sitere epistelteksten:

For Kristi kjærleik tvingar oss. Vi veit at éin døydde for alle, difor har dei alle døydd. Og han døydde for alle, så dei som lever, ikkje lenger skal leva for seg sjølve, men for han som døydde og stod opp for dei. Så kjenner vi ikkje lenger nokon berre på menneskevis. Og har vi før kjent Kristus på menneskevis, så kjenner vi han ikkje lenger slik. Nei, om nokon er i Kristus, er han ein ny skapning. Det gamle er borte, sjå, noko nytt har vorte til!

Eg har som vanleg tenkt å tenke litt «utanfor boksen,» og har difor, med utgangspunkt i den siterte epistelteksten, tenkt å skrive litt om himmelen og helvete, og Kristus som Gud. Kva er himmelen? Då eg var liten, og også då eg vart litt større, tenkte eg alltid på himmelen som ein fysisk stad, ein by med gater av gull. No har eg delvis lagt dette bak meg. Eg trur framleis at himmelen kjem til å ha gater av gull, men kvar er himmelen? I Op 21:1-4 står det:

Og eg såg ein ny himmel og ei ny jord. For den første himmel og den første jord var borte, og havet var ikkje meir. Og eg såg den heilage byen, det nye Jerusalem, koma ned frå himmelen, frå Gud, gjord i stand lik ei brur som er pynta for sin brudgom. Frå trona høyrde eg ei høg røyst som sa:

«Sjå, Guds bustad er hos menneska.
Han skal bu hos dei,
og dei skal vera hans folk,
og Gud sjølv skal vera hos dei.
Han skal vera deira Gud.
Han skal tørka kvar tåre frå auga deira,
og døden skal ikkje vera meir,
og ikkje sorg og ikkje skrik og ikkje pine.
For det som ein gong var, er borte.»

Eg trur, med bakgrunn i det vi les her, at himmelen er på jorda, på den nye jorda. Eg trur, utan at det nødvendigvis er rett, at uttrykket «ei ny jord» ikkje betyr at den gamle er fjerna, men at den nye er fornya og åndeleggjort. I Den siste striden, den sjuande boka i Narnia-serien, kan vi lese om at dei Pevensie-borna som har kome til himmelen kjenner igjen England, dei kjenner til dømes att det gamle huset til professor Kirke. Han forklarar at dei no ser England slik det eigentleg er, det verkelege England. Det England dei kjenner var berre ein skugge, og skuggane må til slutt vike. Kirke legg tørt til at «it’s all in Plato,» og viser dermed til Platon si lære om ideane, formene. Men kva fortel Bibelen oss om helvete? Kristus brukte uttrykket Gehenna, «Hinnoms dal,» ein dal rett utanfor Jerusalem. La oss sjå litt på kva fortapinga eigentleg er.

Dette er ikkje eit enkelt spørsmål å svare på, men eg trur at Bibelen gjev oss nokre viktige haldepunkt. I 2Tess 1:9 skriv Paulus om kva fortapinga er, og han bruker eit tvetydig ord. I dei fleste omsetjingar står det at dei ugudelege vil få «ei evig fortaping borte frå Herrens andlet og borte frå hans herlegdom og makt.» I enkelte andre omsetjingar, mellom anna King James (KJV), står det (omsett til norsk) at deira fortapinga vil «ei evig øydelegging frå Herrens nærvær [evt. andlet], og frå herlegdomen i hans makt.»

Eg trur at Paulus valte å bruke dette tvetydige ordet, haplos, som — lik det engelske «from» — kan bety både «borte frå» og «frå» (som i «på grunn av»). Som eg har nemnt tidlegare, så trur eg at dei som er fortapt er i Guds nærvær. Vi finn mange «bevis» for dette i Bibelen. La oss sjå på den informasjonen vi har. Det er klart at det vil vere ei fortaping. «Den som trur på Sonen, har evig liv,» seier døyparen Johannes. «Den som er ulydig mot Sonen, skal ikkje sjå livet, men Guds vreide er og blir over han.» (Joh 3:36) Eg kan også nemne Op 14:9-11:

Ein tredje engel følgde etter dei og ropa med høg røyst: «Den som tilbed dyret og biletet av det og tek imot merket på panna eller handa, skal drikka av Guds vreidevin som er skjenkt ublanda i hans harmes skål, og pinast med eld og svovel for auga på dei heilage englane og Lammet. Røyken frå pina deira stig opp i all æve, og dei har ikkje ro natt eller dag, desse som tilbed dyret og biletet av det, og alle som tek namnet til dyret som merke.»

Eg har to kommentarar til dette. Vi les at dei som tilbed dyret skal «drikka av Guds vreidevin som er skjenkt ublanda i hans harmes skål, og pinast med eld og svovel for auga på dei heilage englane og Lammet.» Dette kan også omsetjast slik; at dei skal «drikka av Guds vreidevin som er skjenkt ublanda i hans harmes skål, og pinast med heilag eld i nærværet åt dei heilage englane og Lammet.» Omsetjinga «eld og svovel» er ei dårleg omsetjing. Ordet som er omsett med «svovel,» theion, betyr svovel, men er nært beslekta med theios, som betyr «gudlik,» «guddommeleg,» eller «guddom.» Før var svovel sett på som noko heilagt og guddomleg, og «eld og svovel» kan då vere «guddomleg eld.» Dei ortodokse meiner at fortapinga er i Guds nærvær, «for augo på dei heilage englane og Lammet,» og Gud er jo «ein øydande eld, ein brennhuga Gud.» (5Mos 4:24, jmf. Hebr 12:29) For meir innføring i dette, les «Heaven and Hell in the Afterlife, According to the Bible» av den ortodokse teologen Peter Chopelas.

Men er ikkje fortapinga også å vere fråskilt frå Gud? Jo, og der kjem min andre kommentar inn. I Daniel 3:1-30 kan vi lese om kong Nebukadnesar og Sjadrak, Mesjak og Abed-Nego. Her kan vi lese om at kong Nebukadnesar laga ei biletstøtte av gull som folket skulle falla ned å tilbe (v. 1-6), «så snart de [høyrde] lyden av horn, fløyte, sitar, harpe, lutt, sekkepipe og alle andre slag instrument.» Gjorde dei ikkje det, skulle dei «straks kastast i omnen med logande eld.» Tre judearar, Sjadrak, Mesjak og Abed-Nego, ville ikkje tilbe dette gudebiletet (v. 9-12), og difor vart Nebukadnesar arg og sint (v. 13). Han kalla dei til seg, spurte dei ut, men dei svara at dei ikkje ville gjere det (v. 16-18). På grunn av det, befala Nebukadnesar menna sine om å gjera omnen sju gonger sju gonger så heit som vanleg (v. 19), og kasta dei tre judearane inn (v. 21-23). Dei som førde dei inn i omnen vart drepne på grunn av den store varmen. Då det hadde skjedd, står det at kong Nebukadnesar vart forfærd. Eg siterer (v. 24-26):

Då vart kong Nebukadnesar forfærd. Han reiste seg brått og sa til rådsherrane sine: «Var det ikkje tre menn vi kasta bundne ned i elden?» «Jau visst, konge,» svara dei. Då sa han: «Men eg ser fire menn gå fritt ikring i elden, og det finst ikkje mein på dei. Den fjerde ser ut som ein gudeson.» No gjekk Nebukadnesar bort til døra i den glødande omnen og ropa: «Sjadrak, Mesjak og Abed-Nego, de som er tenarar for Den Høgste Gud, kom ut!» Og Sjadrak, Mesjak og Abed-Nego kom ut or elden.

Eg tolker denne historia slik: Kan det ikkje då vere snakk om at omnen representerer Gud, og at vi — gjennom Kristus — får «del i guddomleg natur,» og at dei som forkaster Gud kjenner hans nærvær som ein drepande eld. For, som det står i 5Mos 4:24 (jmf. Hebr 12:29): «For Herren din Gud er ein øydande eld, ein brennhuga Gud.» Men dette nærværet er også ei fråskiljing. Sjadrak, Mesjak og Abed-Nego var inni omnen (Gud?), medan Nebukadnesar og hans menn var utanfor. Men alle var i nærværet. Gehenna er i nærværet av Jerusalem, men likevel ikkje i sjølve byen.

Men tilbake til det eg skreiv om at eg delvis hadde forkasta tanken om himmelen som ein fysisk stad. Eg trur både himmel og helvete er inni oss, det er vår tilstand i Guds nærvær, vår haldning til Gud. I dagens episteltekst står det at «Kristi kjærleik tvingar oss.» Eg trur dette også gjeld for dei som er fortapte. Den ortodokse biskopen Kallistos Ware skriv:

Egocentricity is the death of true personhood. Each becomes a real person only through entering into relation with other persons, through living for them and un them. There can be no man, so it has been rightly said, un til there are at least two man in communication. The same is true, secondly, of love. Love cannot exist in isolation, but presupposes the other. Self-love is the negation of love. As Charles Williams shows to such devastating effect in his novel Descent into Hell, self-love is hell; for, carried to its ultimate conclusion, self-love signifies the end of all joy and all meaning. Hell is not other people; hell is myself, cut off from others in self-centeredness.The Orthodox Way (Revised edition), s. 28

I fylgje Paulus skal Gud på eit tidspunkt verta «alt i alle.» (1Kor 15:25-28) Men eg trur dette også gjeld dei fortapte, dei som forkastar Kristi kjærleik, den som tvinger oss. Dei har ikkje «del i guddomleg natur,» og vil difor møte døden i Guds kjærleik der dei går under på grunn av egoisme, ikkje fordi Gud sender dei til ein abstrakt «stad.» Eg trur ei av dei beste formuleringane om fortapinga er sagt av Tolkien då han (gjennom Gandalf) forklarte kva som var Saurons skjebne dersom Ringen vart øydelagt:

For he will lose the best part of the strength that was native to him in his beginning, and all that was made or begun with that power will crumble, and he will be maimed for ever, becoming a mere spirit of malice that gnaws itself in the shadows, but cannot again grow or take shape.Tolkien, J.R.R., The Lord of the Rings, vol. 3., «The Return of the King,» (bok fem, kap. 9, «The Last Debate»). Unwin Paperbacks, 3. edition, 1979, s. 185 (mi utheving)

Dette er sterke ord, men det er ikkje snakk om ein tyrann som torturerer deg, det er snakk om å torturere seg sjølv, øydeleggje seg sjølv. Ja, helvete er, som C.S. Lewis sa det, verkeleg låst på innsida.

Ære vere Faderen og Sonen og Den Heilage Ande, som det var i opphavet så no og alltid og i all æve. Amen!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s