Den vonde hug i hjarta mitt

Når eg fåt tid, skal eg leggje inn ein lenger artikkel i nedlstingsseksjonen min. Men her er i alle fall eit innlegg i syndsvedkjenningsdebatten.

I det siste har det — spesielt i avisa Vårt Land — gått ein debatt omkring syndsvedkjenninga. Denne debatten har no delvis gått over til spørsmålet om arvesynd. Eg tenker å skrive litt om dette her, mellom anna med utgangspunkt i den jødiske læra om yetzer hatov og yetzer hara. Eg har skrive om litt om dette før, så det blir ikkje noko detaljert innføring. Men eg vil kort forklare kva eg meiner.

Gilbert Keith Chesterton meinte at arvesynda er det dogmet som kan bevisast ved at vi ser ute i verda. Paulus sin argumentasjon omkring arvesynd var også eksistensiell, han tok rett og slett tak i sitt liv. Han skreiv mellom anna: “Det gode som eg vil, det gjer eg ikkje, men det vonde som eg vil, det gjer eg.” (Rom 7:19, NT05) Paulus trudde, slik rabbinarane gjorde, at mennesket er skapt godt (jmf. 1Mos 1:31), men at det kjem klart fram at vi også er syndarar. Eg trur at Paulus tok tak i den rabbinsk-jødiske tanken om at mennesket er skapt med to “dragnader,” ein mot det gode og ein mot det vonde.

På engelsk blir dette som oftast kalla for a inclination, noko ein på bokmål kan omsetje til “en tilbøyelighet.” Eg slo opp i ei synonymordbok med omsetjingar til nynorsk for å finne gode erstatningar for dette ordet, og det var fleire å velgje mellom. Her er dei eg fann mest interessant: “dragnad,” “tendens,” “hug,” “sinnelag” og “trå.” Grunnen til at akkurat desse var interessante, var at alle er brukt i kristen samanheng.

Ordet “trå” er interessant i arvesyndsdebatten, fordi vi finn det i 2. artikkel i det lutherske vedkjenningsskriftet Confessio Augustana. Der står det at vi “vert fødde med synd, det vil seie utan otte for Gud, utan tillitt til Gud og med trå (lat. concupiscentia), og at denne ervelege (lat. originis, “opphavleg”) sjukdomen og bresten verkeleg er synd.” (Brunvoll 1979, s. 45) Men eg skal ikkje skrive så mykje om arvesynda her. Det kjem seinare.

Det eg er interessert i, er orda “dragnad,” “tendens,” “hug” og “sinnelag.” Dei to fyrste ser eg under eitt, det same med dei to siste.

Dragnad, tendens. Ein høyrer ofte om at folk har ein dragnad mot synd (og mot det gode), eller ein tendens til å synde (og til å gjere godt). Paulus skriv at han ikkje gjer det gode han vil. Samstundes veit vi om folk som gjer gode ting. Vi har altså ein dragnad både mot det gode og det vonde, men vi har ein tendens til å velje det siste. Det skal nemnast at jødane ikkje har noko arvesyndslære, noko som gjer at dei forklarar kvifor vi oftare vel det vonde på ein litt annan måte enn oss kristne. Men ein ting er likt for begge, vi fokuserer på at vi treng Guds nåde, og at for å oppnå noko, så må vi ha fellesskap med Gud. Eg meiner at mennesket er eit “rasjonelt dyr,” at mennesket i all hovudsak skal bruke si fornuft. Men denne skal vere underlagt Gud. “Lit på Herren av heile ditt hjarta, og set ikkje lit til ditt vit!” (Ord 3:5) “Age for Herren er opphav til visdom, å kjenna Den Heilage er vit.” (Ord 9:10) “Du skal elska Herren din Gud av heile ditt hjarta og av heile di sjel og av alt ditt vit.” (Matt 22:37)

Hug, sinnelag. Ordet “hug” er svært aktuelt i denne samanhengen, då vi bruker dette ordet i syndsvedkjenninga i høgmessa til DNK: “…og kjenner den vonde hug i hjarta mitt.” På bokmål bruker ein ordet “lyst,” noko som også er interessant, spesielt i lys av Jakob 1:12-15, som Gani Wiyono (2000) meiner er influert av den rabbinsk-jødiske tankegangen eg viser til. Der står det:

Sælt er det menneske som held ut i freistingar. Når det har stått si prøve, skal det få livsens sigerkrans, som Gud har lova dei som elskar han. Ingen som blir freista, må seia: “Det er Gud som freistar meg.” For Gud blir ikkje freista av det vonde, og sjølv freistar han ingen. Den som blir freista, blir lokka og dregen av si eiga lyst. Sidan, når lysta er svanger, føder ho synd, og når synda er mogen, føder ho død.

Ordet “hug” finn vi også igjen i andre delar av NT, her er nokre dømer (frå Bibelselskapets utgåve av 1978/85):

Når det no er trøyst i Kristus, kveik i kjærleiken, samfunn i Anden, og så sant det finst medkjensle og miskunn, så gjer mi glede fullkomen: Ver samlyndte, hald saman i kjærleik, ver eitt i hug og tanke. (Fil 2:1f)

Ver hyrdingar for den Guds hjord som er hjå dykk! Ha tilsyn med henne, ikkje av tvang, men av fri vilje, så som Gud vil, ikkje for vinning skuld, men med ein viljug hug. (1Pet 5:2)

Lat hugen dykkar vera vend til det som er der oppe, ikkje til det som er på jorda. (Kol 3:2)

Ein forskjell på orda “dragnad” og “tendens” og orda “hug” og “sinnelag” (som til tider brukt i den nye omsetjinga) er at det fyrste handlar om ei slags “kraft” i oss, medan det andre handlar om det “organet” vi bruker til å velje kva dragnad vi skal fylgje. “Hugen”/”sinnelaget” er altså viljen vår, “hjarta” vårt. Vi har éin hug, og at det i denne hugen — som eg ser på som vår (frie) vilje (jmf. 1Pet 5:2) — er to dragnader, ein mot “det som er der oppe,” Gud, og ein mot “det som er på jorda,” vår eigne lyster.

Vi kan ha ein “kjøtleg hug” eller ein “andeleg hug.” Vi kan “[leve] slik kjøtet vil” eller “[leve] etter Anden.” (Rom 8:5) For, som det står: “For det kjøtet vil, er død, men det Anden vil, er liv og fred.” (Rom 8:6) I denne samanheng er det interessant å lese Fil 2:5: “Lat det same sinnelaget vera i dykk som òg var i Kristus Jesus!” Det skal nemnast at det i 1978/85-utgåva stod “huglag.”

Det skal også nemnast at det er stor likskap mellom orda som er brukt på gresk i enkelte av dei versa eg viste til. På engelsk (KJV) står det: “…to be carnally minded/to be spiritually minded (gr. phronesis)” (Rom 8:6); “… this mind (gr. phroneo) be in you…” (Fil 2:5); “Set your affection (gr. phronesis) on…” (Kol 3:2).

Vi har alle ein “hug,” eit “sinnelag,” spørsmålet er kven vi fokuserer på, kven vi bruker våre lemer til å tene, Gud eller oss sjølve. “Og byd ikkje lemene dykkar fram til teneste for synda, som våpen for uretten. Men byd dykk sjølve og lemene dykkar fram til teneste for Gud, som våpen for det som er rett. For de var døde og har fått liv.” (Rom 6:13)

Eg er for ei endring av liturgien, men ikkje i “snillismens namn.” Eg har derimot ikkje noko imot ei balansegang der vi også påpeiker det gode i oss, og ber om nåde til å velgje det rette, med “ein viljug hug.” Om vi kan takke for det gode, samstundes som vi vedkjenner det vonde, så ser vi også betre alvoret i det vonde vi gjer. Vi veit ikkje at vi har gjort noko galt før vi veit kva som er rett.

Her er mitt forslag, basert på noverande form, Salme 51:4.12 og nokre “eigne idear”:

Heilage Gud, himmelske Far, sjå i nåde til meg, for eg lever ikkje alltid opp til det gode du har lagt ned i meg. For eg er skapt i Ditt bilete til store ting, men kjenner den vonde hugen i hjarta mitt. Gjer meg rein og fri for skuld, og reinsa meg for mi synd! Gud, skap i meg eit reint hjarta, gjev meg ei ny og stødig ånd slik at eg, ved din nåde, kan elska Deg og mine medmenneske av eit heilt hjarta. Amen!

Kjelder:

Brunvoll, Arve, Vedkjenningsskriftene åt Den norske kyrkja. Ny omsetjing med innleiingar og notar. Oslo: Lunde, 1979

Wiyono, Gani, “Wisdom in the context of James’ Leidenstheologie: A study of Wisdom Pneumatology in the Epistle of James.” Sekolah Tinggi Teologi Satyabhakti, 2000. http://www.sttsati.org/artikel/pdf/James Pneumatology-2000 by Gani Wiyono.pdf (15.02.2007)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s