Omsetjing av gresk og hebraisk. Svar til Arne Jordly

På bloggen fritext har det i lengre tid vore ein debatt rundt omsetjing av den greske grunnteksten. Eg skal ikkje skrive så mykje, men heller ta opp nokre prinsippielle ting, i eit svar til Arne Jordly, som har nettsider her. Dette er eit svar til dette innlegget (på fritext).

Jordly skriv:

Videre skriver du: “F.eks. påstår han at man har utelatt ordet “sjel” i Mat 02:20. Det har man ikke.”
Hvilket ubestemmelig “man” er det du sikter til? Det jeg (Jordly) påstår er helt konkret at ordet “sjel”, gr. psuche, i grunnteksten til dette verset, ikke er korrekt oversatt med “sjel”, men omskrevet med ordet “liv”. Og da viser jeg til DNB’s oversettelse og også den norske KJ oversettelsen. De skriver begge “liv” der den greske teksten skriver “sjel”. Jeg går ut fra at ditt “man” ikke inkluderer NNV-oversettelser på det punktet. Uff – ble jeg et Jehovas Vitne nå?

Ordet ψυχή betyr ikkje berre ‘sjel.’ Det kan også bety ‘liv’ eller ‘levande skapning.’ Det same gjeld for det hebraiske næfæsj.

Jordly skriv:

Både det greske ordet phyche (korrekt skrives det: psuche. Jordly komm.) og det hebraiske næfæsj (korrekt skrives det: nephesh. Jordly komm.) kan omsettes som sjel, liv, skapning..”

Nei, når ein translitererer ord som er skrive med eit anna alfabet så må ein transliterere lyden, fordi det er umogeleg å finne ein heilt tilsvarande bokstav i eit anna alfabet. Den greske vokalen υ uttalast ‘y.’ Dei hebraiske vokalteikna i næfæsj uttalast ‘æ,’ ikkje ‘e.’

Jordly skriv:

Ja, du har helt rett. Og det blir det stadig vekk av både DNB og NKJ. Og det kan kanskje være av interesse for deg å vite at av de 854 gangene ordet “sjel” blir brukt i grunnteksten, skriver DNB ordet bare 106 ganger. De UTELATER det altså hele 748 ganger! For du kan vel ikke benekte at de oversetter rett de 106 gangene der de oversetter “nephesh” eller “psuche” men “sjel” til norsk? Og da er det jo et ufravikelig faktum at det må være UTELATT de andre 748 gangene der de bruker omskrivninger som “liv”, “skapning”, “menneske” osv.?

Nei, ein kan ikkje omsetje ord heilt 100% konkordant frå eit språk til eit anna. Det er heilt totalt umogeleg. I både gresk — dette ser vi både hjå Platon og Aristoteles — og hebraiske tankegang er ‘sjel’ ikkje berre noko åndeleg; det viser til heile den menneskelege (evt. dyriske/botaniske) livet. Difor er det ikkje ‘feil’ å omsetje ψυχή med ‘liv’ eller ‘levande skapning’ — og det er heller ikkje feil å omsetje det med ‘sjel.’ For det betyr alt dette.

Jordly skriv:

Men hvorfor gjør de det? Det ville jo vært mye enklere for dem å skrive konsekvent “sjel” de gangene det står “sjel” i den opprinnelige teksten, enten det nå er “nephesh” eller “psuche”.

Men kvifor velje den ‘enkle’ vegen når det finst andre ord på norsk som på ein mykje betre måte får fram poenget i den greske (eller hebraiske) teksten?

Jordly skriv:

Til slutt skriver du helt korrekt:
“Både det greske phyche (som du ikke skriver korrekt her), og det hebraiske næfæsj (er det en fornorsket skrivemåte? Det er jo bare norsk som bruker bokstaven -Æ) kan omsettes som sjel, liv, skapning, etc.”
Ja, selvfølgelig kan det det! Og det blir gjort til gagns av både DNB og NKJ. Men hvilket utgangspunkt har de for å bestemme om de skal skrive sjel, liv, skapning, menneske, osv.?

Dette er eigentleg eit tullete spørsmål. Ein kan ikkje automatisk overføre eit omgrep på eit språk til eit anna og kreve at det berre finst eit ord som skal dekke dette konseptet. For på norsk — i alle fall i norsk daglegtale, og Bibelen skal forståast av alle — betyr ‘sjel’ noko flyktig, noko udelt ‘åndeleg.’ Men i hebraisk og gresk (filosofisk) tankegong viser det til heil mennesket. Sjela er livsprinsippet; det som får alt til å leve og virke slik det skal. Verken grekarar eller jødar trudde på noko kartesiansk ‘ånd i maskineriet.’ Men denne ‘ånd i maskineriet’-tankegongen er nettopp det som preger den norske forståinga av uttrykket ‘sjel.’

Jordly skriv:

HVORFOR SKRIVER DE IKKE SJEL NÅR DET STÅR SJEL I GRUNNTEKSTEN?

Fordi ein ikkje kan ukritisk overføre eit ord frå eit språk til eit anna, og påstå at ein — ved bruk av éitt ord i det andre språket — kan fange inn meininga i det opphavlege ordet. Konseptet bak næfæsj og psyche er noko heilt anna enn konseptet bak det norske ‘sjel.’

Til slutt skriv Jordly, i kjent arrogant stil:

Til slutt vil jeg komme med et forsiktig forsvar av deg som teologistudent:
Jeg er fult klar over at i valget mellom en kompromissløs bibelsk sannhet i dette, og
andre, spørsmål, eller Pavens og Luthers lære, er du programforpliktet til å forsvare
Paven og Luther. Hvis du ikke gjør det, har du ingen framtid i en alminnelig luthersk
kirke. For det er nedfelt i Norges grunnlov at hvis det står mellom Gud og Bibelen, må
du som teolog stille deg på Pavens og Luthers side. For slik står det i grunnloven:
“Alle Indvaanere af riket have fri Religionsøvelse. Den evangelisk-lutherske Religion
forbliver Statens offentlige Religion. De Indvaanere der bekjenner seg til den, er for-
pliktede til at oppdrage deres Børn i samme.”

Til det finst det berre eitt passande svar:🙄

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s