I dag er det fødd oss ein frelsar

Merry_Christmas_1

Eit julekort trykt av Currier & Ives i New Your, ca. 1876. (Kjelde: Wikimedia Commons)

Kristi fødselsfest

Julekvelden.
Lesetekst: Jes 9:1a.2.6-7; 1Joh 1:1-4.
Preiketekst: Luk 2:1-20.

Julenatt.
Lesetekstar: Mika 5:1-4a; 1Joh 1:1-4.
Preiketekst: Matt 1:18-25.

Juledag.
Lesetekstar: Ordt 8:1-2.22-31; Hebr 1:1-6.
Preiketekst: Joh 1:1-14.
F: Luk 2:1-20.

Eg skal i dag ikkje ta for meg sjølve tekstane, men ein av dei julesalmane eg er aller mest glad i; Charles Wesley sin udøyelege klassikar Hark! The Herald Angels Sing. Til liks med dei fleste av av salmane til Wesley går denne salmen heilt til rota, heilt inn i kjernen i julebodskapen. Borte er det sukkersøte fokuset på ‘Jesusbarnet.’ Fokuset er der det bør vere: på Kristus som vår Herre og frelsar, og på oss som syndarar som treng nåde, og som er kalla til å takka og prisa Gud. Eg vil la denne salmeteksen vere utgangspunktet for denne andakten eller refleksjonen. Teksten kan finnast her.

1 Hark the herald angels sing
Glory to the newborn King
Peace on earth and mercy mild,
God and sinners reconciled
Joyful, all ye nations, rise,
Join the triumph of the skies;
With th’ angelic host proclaim
Christ is born in Bethlehem.

Kor: Hark the herald angels sing
Glory to the newborn King.

2 Christ, by highest heaven adored;
Christ, the everlasting Lord;
Late in time behold him come,
Offspring of the Virgin’s womb.
Veiled in flesh the Godhead see;
Hail the incarnate Deity,
Pleased as man with man to dwell;
Jesus, our Emmanuel.

Kor: Hark the herald angels sing
Glory to the newborn King.

Det vi ser her er at salmen byrjar rett på med det som burde vore vårt fokus i jula: å feira at Gud vart menneske ved å takka, prisa og tilbe Kristus. Vi er kalla til å rope ut saman med englane, til å gjere deira ord til våre: I dag er det fødd oss ein frelsar i Davids by. Han er Messias, Herren. (Luk 2:11) Saman med dei kan vi også, i gudstenesta, syngje ut vårt Gloria (jf. Luk 2:14):

Ære vere Gud i det høgste,
og fred på jorda
blant menneske Gud har glede i!
Vi lovar deg, vi prisar deg,
vi tilbed deg, vi opphøgjer deg.
Amen.

Desse to fyrste salmeversa minnar oss om at vårt ultimate mål, vårt summum bonum, er å prisa Gud i hans rike, saman med alle englane og alle dei heilage. Og dette har ikkje berre si rot i at Gud eksitererer, men det er ‘forsterka’ av det faktum at Kristus kom til vår jord, at Ordet, Logos, den andre personen i guddomen, “vart menneske og tok bustad mellom oss.” (Joh 1:14) Vi er altså kalla til å prisa Gud — Faderen og Sonen og Den Heilage Ande — for den Gud er, og vi er kalla til å takka Gud for det han har gjort. Vi er kalla til å æra Gud, til å glorifisera han, til å lyfta opp hans namn, til å syngja hans pris, til å takka i glede for at han kom til vår frelse, frå himmelen til jorda for å visa vegen til Gud, til himmelen, via krossen, grava, oppstoda og himmelfarta.

3 Mild he lays his glory by,
Born that man no more may die,
Born to raise the sons of earth,
Born to give them second birth.
Risen with healing in his wings,
Light and life to all he brings,
Hail, the Sun of Righteousness
Hail, the heaven-born Prince of Peace.

Kor: Hark the herald angels sing
Glory to the newborn King.

Her ser vi at fokuset er på Kristi gjerningar: Han vart fødd for å dra oss ut av vår åndelege død, for å på nytt gje oss fellesskap med Gud, med han som er livsens kjelde, til han som er opphavet til ljoset. Eit tema som ofte kjem fram i juleandaktar, og som nærast har vorte ein klisjé, er nettopp dette med ‘ljos i mørket.’ Men det er éin ting som er viktig å hugse: det er ein grunn til at klisjéar vert klisjéar. Ein klisjé er noko som vert nytta ofte, fordi det talar til oss på ein fundamental måte, fordi det seier noko som går bakanfor det pre-moderne, moderne og postmoderne, noko som nærast arketypisk talar til oss. Ljoset er ei livsens kjelde, og her er sola den klaraste og kanskje viktigaste biletet: Hail, the Sun of Righteousness. Kanskje er det tilfeldig at dei engelske orda sun og son er fonetisk like, men det passar perfekt her. For vi er nettopp kalla til å æra rettferds son, Jesus Kristus.

4 Come, Desire of nations come,
Fix in us Thy humble home;
Rise, the Woman’s conquering Seed,
Bruise in us the Serpent’s head.
Adam’s likeness now efface:
Stamp Thine image in its place;
Second Adam, from above,
Reinstate us in thy love.

Kor: Hark the herald angels sing
Glory to the newborn King.

Her kjem vi til den audmjuke bøna om frelse. Vi ber at Kristus må koma til oss, at han må ta bustad i oss, at han må gjera oss til sitt tempel. Vi ser vidare ei referanse til det som har vorte kalla for ‘proto-evangeliet’ eller ‘urevangeliet’; Gen 3:15:

Eg (Gud) vil setja fiendskap
mellom deg (slangen) og kvinna,
mellom di ætt og hennar ætt.
Han skal råka hovudet ditt,
men du skal råka hælen hans.

Djevelen klarte å såra Kristus på krossen, men i forsøket vart han sjølv slegen, overvunne. Kristus er den nye Adam, det nye paktsoverhovud, og han har nyskapt oss i sitt bilete (jf. Rom 8:29; Ef 4:22-24; Kol 3:9-10). Vi skal takast tilbake til Gud, i Kristi kjærleik. Då let eg Johannes få nokre ord før eg ber ei bøn ynskjer gledeleg jul.

Seier vi at vi ikkje har synd, då fører vi oss sjølve
vill, og sanninga er ikkje i oss. Men dersom vi
sannar syndene våre, er han trufast og rettferdig,
så han tilgjev oss syndene og reinsar oss for all
urettferd. Seier vi at vi ikkje har synda, då gjer vi
han til løgnar, og hans ord er ikkje i oss. (1Joh 1:8-10)

Mine born, dette skriv eg til dykk så de ikkje skal
synda. Men om nokon syndar, har vi ein talsmann
hos Far. Det er Jesus Kristus, Den rettferdige.
Og han er ei soning for syndene våre, ja, ikkje berre
for våre, men for alle i heile verda. (1Joh 2:1-2)

I dette vart Guds kjærleik openberra mellom oss,
at han sende sin einborne Son til verda
så vi skulle ha liv ved han.
Ja, dette er kjærleiken, ikkje at vi har elska Gud,
men at han har elska oss
og sendt sin eigen Son til soning for syndene våre. (1Joh 4:9-10)

Lat oss be:

Du, Herre, er verdig all ære. Det sømer seg å æra deg. Eg veit at du åleine er heilag, at du åleine er god og rettferdig. Eg veit at din herlegdom ville tært meg opp om eg kunne trengja meg inn i di verd. Ja, også kjærleiken din brenn meg. Alt hjå deg er godt, men eg er ikkje slik at eg kan møta deg og leva i din nærleik.

Og likevel er du no komen, Herre, med all din herlegdom, så underleg skjult og i ein slik skapnad at du møter meg som ein bror og ein ven. Kva ubegripeleg kjærleik måtte du ikkje ha, Herre, når du kan gjera så mykje for å få fellesskap med dei som er så ulik deg. Du er kome til oss, like ned iblant oss, så langt at ingen kunne vera djupare nede eller lenger borte. Velsigna vere du, Kristus, for din godleik, for din hugnad for oss menneske, du som lever og råder, med Faderen og Den Heilage Ande, éin sann Gud, frå æve og til æve. Amen.[*]

Med dette ynskjer eg alle ei gledeleg Kristmesse!

Merknad:

[*] Denne bøna er basert på bøna for 1. juledag i Bo Giertz, Å tro på Kristus (Oslo: Luther 1976), s.308.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s