Heilag, heilag, heilag

Dette er preika eg hadde i Veitastrond kapell i går, 24. august d.å. Dette var ein gudsteneste med dåp og nattverd. Teksten her er nok ikkje heilt identisk med den eg framførde, men det er sjeldan slik. Fotnotane vart ikkje nemnt i preikesituasjonen, men er teke med her for at folk skal kunne sjekke referansane mine om dei ynskjer det.

Tekstar: Eg brukte berre forteljingsteksten, Jes 6:1-8.

______________________________

Preike 24. august 2014
11. sundag i treeiningstida
Veitastrond kapell (del av Hafslo sokn)

I

I denne preika vil eg sjå på tre ting: At vårt primærkall er å tilbe Gud, lovprise Gud, at dette har sitt utgangspunkt i at Gud har tilgjeve oss og reist oss opp, og at Gud deretter kallar oss til å dele dette med andre.

II

Det fyrste poenget eg vil ta opp er vårt kall til å tilbe Gud, lovprise Gud. Då må vi fyrst spørja: Kva betyr det å tilbe eller lovprisa? Ordet ‘lovprise’ betyr eigentleg å vise ære, og setje ord på den herlegdomen og prakta til den vi lovpriser.[1] Det er altså ei stadfesting av kven han er. Då må vi spørje vidare: Kvifor skal vi gjere dette overfor Gud?

Svaret på dette ligg i teksten vi nettopp las. «[Eg såg] Herren sitja på ei høg og opphøgd trone, og kanten på kappa hans fylte tempelet.» For å forstå kva dette tyder likar eg å samanlikne templet med Nidarosdomen, viss den var eit par gongar større og den einaste kyrkja i Noreg. Vi ser altså her at Gud viste sin stordom, idet han fylte heile templet. Møtt med eit slikt syn må vi bøya oss og tilbe. Gud er alltid større.

Kyrkja har alltid sett på denne teksten som ein mal for vår tilbeding. I teksten møter vi nokre serafar. Ein seraf er ein type engel, og desse englane ser her ut til å vere ein type slottsgardistar. Deira primæroppgåve er å lovprisa Gud:

Heilag, heilag, heilag er Herren Sebaot.
All jorda er full av hans herlegdom.

Dette kjenner vi igjen frå nattverdsliturgien, der vi nettopp syng heilag, heilag, heillag er Herren Sebaot. Kyrkja har alltid tenkt at vi, i vår lovprising av Gud, står saman med englane, at vi på mystisk vis vert teke opp i himmelen. Dette ser vi i det at templet «vart fylt av røyk.» Templet har alltid vore sett som eit bilete på himmelen og jorda.[2] Difor ser vi at mange kristne kyrkjer bruker røykjelse, som er eit bilete på bønene som stig opp til Gud. Eg er ein av dei som skulle ynskt vi kunne brukt det i Den norske kyrkja også.

Men kva er eigentleg grunnen til at vi skal tilbe? Ein ortodoks teolog har sagt at vi menneske, som er skapte i Guds bilete, ikkje berre er homo sapiens, ‘det tenkande mennesket,’[3] men endå meir homo adorans, ‘det tilbedande mennesket,’[4] eller homo liturgicus, ‘det liturgiske mennesket,’ for å vise til ein annan teolog.[5] Vi er skapte for å æra Gud gjennom vår gudsteneste – både her og i alt vi gjer i kvardagen. Vårt liv skal vere eit lovprisingsoffer.

Dagens tekst og kyrkja sin tradisjon minnar oss om at vi kristne ikkje er ein gjeng lausrivne individ. Dette fellesskapet har sitt ankerpunkt i Kristus, og det får sitt framste utrykk i den himmelske tilbedinga av Gud, slik vi uttrykker det i nattverdsliturgien. Vi høyrer saman, og vi er kalla til å prisa Guds namn med samrøysta lovsong, saman med englane og alle dei heilage, saman med Guds kyrkje i himmelen og på jorda.[6] Som vi syng i ein av salmane i salmeboka, tredje verset:[7]

Englers hær i høye himmel,
lovsyng ham, vår Gud og Far,
sol og måne, stjerners vrimmel,
alt som er og blir og var!
Halleluja, halleluja –
toner alle helgners svar.

Dette er vårt primære kall. Men korleis kan vi klare det, vi som ofte ikkje viser oss på vårt beste? No som vi har sett på Guds stordom, og den tilbedinga som naturleg oppstår i møte med dette, vil eg ta opp det andre poenget; at vår tilbeding av Gud har sitt utgangspunkt i at han har tilgjeve oss og reist oss opp.

III

Når Jesaja møter englesongen og Guds stordom vert han heilt ifrå seg.

Ve meg! Det er ute med meg.
For eg er ein mann med ureine lepper,
og eg bur i eit folk med ureine lepper,
og auga mine har sett kongen,
Herren over hærskarane.

Jesaja skjønte, nærast intuitivt, at han ikkje var verdig til å stå i Guds nærver. Han var ein syndig mann, «ein mann med ureine lepper.» Og han hadde rett. Vi er ikkje verdige, i oss sjølve, til å stå i Gud nærver. Men det finst ei løysing. I teksten les vi at ein av serafane flaug bort til Jesaja. I handa hadde han ei glo som han hadde teke med ei tong frå altaret. Med den rørte han ved munnen [til Jesaja] og sa:

Sjå, denne har rørt ved leppene dine.
Di skuld er borte, og di synd er sona.

Vårt primærkall er som sagt å tene Gud med takk og lovsong, men vi kan ikkje gjere dette av vår eige kraft. Vi kan ikkje lovprisa Gud utan at han sjølv kallar oss, at han sjølv tek initiativet. Dette gjer han fyrst og framst i dåpen, slik eg sa det under dåpshandlinga: «Etter sitt ord og sin lovnad tek Gud imot oss i dåpen og frelser oss frå synd og død. Vi blir sameina med Jesus Kristus til eit nytt liv, og vi blir innlema i den kristne kyrkja.»

I dåpen vert vi altså frelst «frå synd og død.» Synda, eller arvesynda som vi ofte kallar ho, er ikkje ein eigenskap ved oss som vert teke bort. Nei, det er at vi får tilbake den fellesskapen som gjekk tapt då Adam synda. Vi vert igjen teke inn i Guds familie. Vi vert fødd på nytt. Men akkurat som vår jordlege fødsel berre er starten på livet, så er også dåpen berre inngangen i Guds rike. Vi vert ikkje berre fødde på nytt for å overleve, men for å leve.

Vi må heile tida hugsa på dåpen vår. Vi må ‘praktisere dåpen,’[8]dvs. stole på Jesus, og la han få lov til å virke i oss, slik at vi kan leve ut det livet som Gud kalla oss i dåpen.

Men dette er altså ikkje noko vi gjer av eige kraft. Gud har kalla oss, tilgjeve oss og reist oss opp. Han eig alt det vi gjev han. Vi tilber ikkje Gud fordi han treng noko vi har, men fordi det så og seie er vår natur å tilbe han, ein natur han sjølv har skapt, og fordi han har redda oss ut av synda, ut av opprøret mot hans eigen vilje.

No som vi har sett på det at Gud har tilgjeve oss, reist oss opp, og dermed gjeve oss høve til å tilbe han, vil eg ta opp det tredje poenget; at Gud ynskjer at vi skal dele dette, dele evangeliet og vår erfaring med andre.

IV

Som sagt skjønte Jesaja, nærast intuitivt, at han ikkje var verdig til å stå i Guds nærver. Han var ein syndig mann, «ein mann med ureine lepper.» Men leppene vart reinsa ved at ei glo, frå altaret, rørte ved munnen hans. Rett etter Jesaja har fått syndene sine sona, reinsa, spør Herren: «Kven skal eg senda, og kven vil gå for oss?» Jesaja svarar: «Eg! Send meg!»

Vi ser noko liknande då Peter fyrst møtte Jesus, i det femte kapitlet i Lukas-evangeliet.[9] Han skjøna at Jesus var noko utanom det vanlege, og han skjøna, nærast intuitivt, at han ikkje var verdig til å stå i Jesu nærver. «Gå frå meg, Herre! Eg er ein syndig mann.» Men Jesus reiser han opp, og kallar han til å vitnemål. «Ver ikkje redd! Heretter skal du fanga menneske.» Han fekk lov til å vitna om Jesus. Han vart ein apostel, som er gresk og tyder utsending.

Eg trur nøkkelen her ligg i reinsinga av synda, i tilgjevinga. Jesus seier seinare i det same kapitlet, etter å ha kalla Levi (eller Matteus),[10] at «[det] er ikkje dei friske som treng lege, men dei som har det vondt. Eg er ikkje komen for å kalla rettferdige, men syndarar til omvending.» Heile det kapitlet i Lukas-evangeliet handlar, på forskjellig vis, om at Jesus har makt til å tilgje syndene våre og reisa oss opp. Men det handlar også om at idet ein har vorte reist opp, så kallar Jesus oss til å gå ut og dele dette med andre.

Vi har vorte teke imot av Gud i dåpen. Der har han frelst oss frå synd og død, sameina oss med Jesus Kristus til eit nytt liv, og innlema oss i den kristne kyrkja. Dette kan vi ikkje halde for oss sjølve. Dette må vi dele med andre. Vi er alle, på sette og vis, misjonærar. Misjon er viktig. Men misjon er ikkje noko som berre skjer ein plass der ute i verda. Misjon er å dele evangeliet, dele trua, også med dei borna vi ber fram til dåp.

De har nett bore Ida fram. Og der har de fått del i eit heilagt ansvar. Det skal fyrst og framst «visa omsorg for henne.» De bør verna henne. Gje ho mat og drikke, ly for vær og vind, osv. Men treng også åndeleg føde, og åndeleg oppseding. De bør også «be for henne, læra henne sjølv å be og hjelpa henne å bruka Guds ord og delta i den heilage nattverden, så ho kan leva og veksa i den kristne trua.»

Då de sjølve vart borne fram til dåpen fekk de del i den tilgjevinga som er i Jesus Kristus. Og ut frå dette spør Gud: «Kven skal eg senda til Ida, og kven vil gå for oss?» Og då kan de svara: «Oss! Send oss!» Og grunnen til at de er sendte for å dele dette er ikkje at de er perfekte, men at de også har vorte kalla inn av Gud.

Men hugs at misjon ikkje berre handlar om å proppe folk full av kunnskap. I dåps- og misjonsbodet seier Jesus at vi skal læra dei vi møter «å halda alt det som eg har bode dykk.» Altså skal vi ikkje berre lære dei det han har sagt, men lære dei å halda det. Vi skal forma læresveinar. Men det kan vi berre gjere om vi prøver sjølv å leve som læresveinar. Det handlar ikkje om å vere perfekt, om å leve etter eit sett med reglar, men om å heile tida ‘praktisere dåpen,’ dvs. stole på Jesus, og la han få lov til å virke i oss, slik at vi kan leve ut det livet som Gud kalla oss i dåpen.

Reint praktisk kan dette gjerast på mange måtar, men éin ting trur eg kanskje er viktigast, og det er å «be for barnet» og «læra ho sjølv å be.» Kveldsbøna, om den er aldri så enkel, er med å forma oss.[11] Den set oss i kontakt med Gud, med han som er livsens kjelde.

V

Kjerna i dagens tekst har vore tredelt: Vi har eitt primærkall, og det er å prise Gud for den han er, og takke han for det han har gjort, t.d. i gudstenesta, i kveldsbøna, osv. Men dette er ikkje noko vi gjer av oss sjølve. Det er gjeve oss av Gud, som gåve, og fordi han har kalla oss ut frå synda si makt og reist oss opp. Og sist, men ikkje minst, har vi, på grunn av at vi har fått del i denne tilgjevinga, fått i oppdrag av Gud å spreie dette evangeliet – dei gode nyhendene – vidare til andre vi møter, inkludert dei borna vi ber fram i dåpen. Vi må halda ryktet om Gud levande.

Ære vere Faderen og Sonen og Den Heilage Ande, som var, er og vera skal, éin sann Gud frå æve og til æve. Amen.

Noter:

[1] Sjå ordboka, ‘lov’ og ‘pris.’

[2] Jf. Brant Pitre, «Jesus, the New Temple, and the New Priesthood» (Letter & Spirit 4, 2008): 48-63 (47-83).

[3] Før kritikken kjem vil eg berre seie at eg veit vi er homo sapiens sapiens.

[4] Alexander Schmemann, For the Life of the World: Sacraments and Orthodoxy (2nd Expanded edition. Crestwood, NY: SVS Press 1997): 118.

[5] Scott Hahn, «Worship in the Word: Toward a Liturgical Hermeneutic» (Letter & Spirit 1, 2005): 106 (101-136).

[6] Jf. prefasjonen i nattverdsliturgien: «I sanning verdig og rett er det…»

[7] Nos (1984), nr. 274: Himlens konge vil vi prise, av H.F. Lyte i 1834 (etter Sal 103). Omsett av Karl Marthinussen, 1939/Per Lønning, 1973. Melodi av John Goss, 1869.

[8] Her vil eg tilrå å lese Bård Norheims doktorgrad Practicing Baptism: Christian Practices and the Presence of Christ (Pickwick Publications 2014), eller lese det han skriv om dåpen i boka Kan tru praktiserast? Teologi for kristent ungdomsarbeid (Trondheim: Tapir Akademisk Forlag 2008).

[9] Luk 5:1-11.

[10] Luk 5,27-32, jf. Matt 9:9-13.

[11] Jf. Geir Otto Holmås, «Bønn og disippelskap i Lukas-Acta: Til belysning av bønnens betydning for kristen formatio» (Halvårsskrift for Praktisk Teologi 26:1, 2009): 35-44.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s