Fellesskap med Kristus

Denne posten er ikkje sjølve preika eg hadde på sundag, men nokre refleksjonar eg gjorde meg i går kveld, same dag som eg heldt preika. Preiketeksten var Matt 20:1-16, om arbeidarane i vingarden. I preika fokuserte eg på at historia handlar om at vi alle treng nåde og miskunn, og at dei arbeidarane som reagerte negativt uttrykte noko som er veldig vanleg. Vinbonden spør: «Gjer det deg vondt å sjå at eg er god?» Og dette spørsmålet går heilt inn i sjela vår. For ja, det kan ofte gjere vondt å sjå at ein person er god mot ein annan, viss ikkje eg også får det same. Rettferda er lett å skjøna. Ho er enkel. Viss vi er rettferdige, og berre rettferdige, treng vi ikkje nåde, då treng vi ikkje miskunn. Når andre møter miskunn er det ofte lett å kalle på rettferda. «Det er ikkje rettferdig at han får dette.» «Kvifor fekk han meir enn meg?»

Det er lett å skjøna kvifor dei fyrste arbeidarane vart irriterte. Men denne historia viser oss at det er lett å miste miskunn av syne når den ikkje er retta mot oss. Men hjå Gud er det annleis, og det ser vi i dagens evangelium. Det er ei historie som fortel oss noko grunnlegjande: At når det gjeld det evige livet bryr ikkje Gud seg om du har jobba heile livet eller om berre så vidt har fått byrja. Guds nåde overgår all forstand.

Dette utfordrar oss. For hadde det ikkje vore betre om vi berre fekk rettferd i staden? Vel, hadde det, det? Her trur eg vi kan lære mykje av Jens Bjørneboe, frå diktet Mea Maxima Culpa (som er latin, og tyder ‘mi største skuld’). Her er eit utdrag:

Jeg vet ikke hvor jeg har hørt det sist:
«Hvem er et menneske og ikke skyldbevisst?»
Hvem er et menneske, som ikke vet
At han bør frykte all rettferdighet?
Det er min sum av alt hva jeg har sett:
Jeg håper Gud lar nåde gå for rett!
Jeg håper Gud i himmelen vil si:
Rettferdigheten, barn, den glemmer vi.

Akk, vi må bøye oss i skam og si:
Rettferdigheten, Gud, den frykter vi!
Hvem er et menneske som ikke vet:
Vi trenger nåde og barmhjertighet!

Jeg vet ikke hvor jeg har hørt det sist:
Hvem er et menneske og ikke skyldbevisst?

Bjørneboe sitt poeng er at om alt vi hadde var rettferd, så ville ingen av oss klara oss. Vi er heilt, heilt avhengige av den nåden Gud kjem med. Fordi vi har, som Bjørneboe påpeiker, alle synda. Anten i gjerning eller ved å la vere å handla. Bjørneboe fordømmer ikkje, men han seier at vi må vise ansvar og solidaritet, samstundes som vi må lita på Guds nåde og miskunn, sidan vi ikkje klarar å leve opp til den kjærleiken vi skuldar Gud og våre medmenneske.

Dette var eit viktig aspekt ved sundagens evangelium. Vi treng alle like mykje nåde, og at vi alle får det vi treng i Jesus. Vi får alle samfunn med Jesus.

Men, og her kjem vi til eit viktig spørsmål: Er det eigentleg dette som er sjølve saka i denne likninga?

Ein av grunnane til at eg byrja å reflektere over dette var at eg tok turen til Bergen for å vere her nokre dagar (fram til i morgon), og vi tilfeldigvis kom inn på filmen The Dark Knight Rises frå 2012. Dette fekk meg så til å reflektere litt over The Dark Knight frå 2008, og regissøren Christopher Nolan. Bear with me. I’m going somewhere with this.

Dette fekk meg til å tenke på ei bok eg lurer på å bruke i ungdomsarbeidet, Manus for livet. Sjå her for ei melding av boka. Den boka handlar om bruken av filmmediet i trusopplæring, og der tok ein utgangspunkt i ei scene frå nettopp The Dark Knight. Eg hugsa ikkje kva scene det var, eller kva spørsmål ein skulle stille, men poenget var at ein skulle spele av eit tidsavgrensa klipp for så å snakke om etiske og livsynsmessige spørsmål i klippet. Dette er i og for seg bra, men dette kan ein ikkje gjere isolert frå filmen som heilskap. Dei einskilde scenene i ein film høyrer heime i eit større narrativ, og ein må tolke dei einskilde scenene i lys av dette narrativet. Å berre ta ei scene for seg er ikkje nødvendigvis galt, men ein kan tolke feil.

Og det fører oss tilbake til dagens evangelium. I preika fokuserte på det at vi alle treng nåde, og at vi alle får Jesus. Men så byrja eg å tenke at dette ikkje er alt. Det var ikkje uriktig av meg å fokusere på dette, og spesielt ikkje med tanke på at dette var ein gudsteneste med to dåp, utdeling av biblar til ti-åringar og presentasjon av konfirmantar. Slike dagar bør vi kanskje fokusere på ‘det grunnleggjande.’ Men det gjekk opp for meg at denne likninga ikkje nødvendigvis berre handlar om nåde, miskunn og tilgjeving av syndene, slik ein ofte tenker, men om heilaggjeringa. Liksom med The Dark Knight må vi lese denne likninga i sin kontekst.

Denne likninga kjem som eit svar til den samtalen som kom i kjølevatnet av Kristi møte med den rike unge mannen (Matt 19:16-30). Denne mannen vert ofte framstilt som ‘skurken,’ men dette var jo ein mann som i stor grad hadde gjort alt han skulle. Han hadde vore lydig mot foreldra sine, han hadde vore trufast ektemann, han hadde ikkje vore ein voldsmann, han hadde ikkje stelt eller vitna falskt. Dette var, på alle måtar, ein respektabel mann. Ein mann som ein sikkert ikkje hadde nølt med å stola på. Men han ville altså ikkje selja alt han eigde, sjølv om Jesus bad om det. Og difor er han skurken, ikkje sant? Vel, er han det? Eg trur heller han er deg og meg. Han er oss alle. Vi, som bur i eit av verdas rikaste land. Kva er evangeliet for den rike mannen? Kva er evangeliet til oss i dag? Jo, det er denne enkle setninga: «Det som er umogleg for menneske, er mogleg for Gud.»

Men i møte med dette spør Peter: «Kva med oss? Vi har gått ifrå alt og følgt deg. Kva skal vi få?» Og Jesus svarar:

Sanneleg, eg seier dykk: Når alt skal fødast på nytt og Menneskesonen sit på kongsstolen sin i herlegdom, då skal de òg, som har følgt meg, sitja på tolv troner og dømma dei tolv Israel-stammane. Og alle som har forlate hus eller brør eller systrer eller far eller mor eller born eller åkrar for mitt namn skuld, skal få det att hundre gonger og arva evig liv. Men mange som er dei første, skal bli dei siste, og dei siste skal bli dei første.

Dei som faktisk har gått ifrå alt og følgt Jesus skal få si løn. Ein skal ikkje tapa på å ofre alt for Jesus. For å aktualisere kan vi t.d. ta for oss dei kristne i Irak og Syria. Dei lir verkeleg for Kristus. Dei vert forfølgde. Dei vert jaga på flukt og drepne. Men dei held ut. Kva med dei? Kva skal dei få?

Jesus svar, at dei «skal få det att hundre gonger og arva evig liv,» samt likninga om arbeidarane i vingarden, trur eg handlar meir om heilaggjeringa enn om tilgjevinga av syndene. Jesus påpeiker at løna ikkje kjem ved at vi slår oss sjølv fram og hevdar oss. Vi må ‘gløyma oss sjølve.’ Vi er født på ny til liv i Kristus, og dette livet handlar om å verte meir og meir lik han, og mindre og mindre sjølvoppteken. «Han skal veksa, eg skal minka,» som døyparen Johannes sa det (Joh 3:30). Det Jesus seier er at vi ikkje må hevde oss sjølve, men at vi må arbeida like fullt. Vi må setje fokus på Jesus, og skjøna at alt er nåde. Og at dei siste – dei som ikkje hevdar seg sjølv, dei som ofrar seg for andre, dei som syner kjærleik – skal verta dei fyrste. Alle i likninga jobba, men dei fyrste vart irriterte når dei fekk like mykje (eller lite) som dei som akkurat hadde byrja. Og her trur eg feilen deira låg: Dei gløymde verdien av det arbeidet dei hadde gjort.

Viss dette faktisk handla om eit lønnsoppgjer etter ein dags arbeid så hadde arbeidarane vore i sin fulle rett til å klaga. Men om vi overfører dette på heilaggjeringa og det kristne livet så ser vi noko anna. Dei som hadde jobba i tolv timar – lat oss sjå dette som eit bilete på ‘heile livet’ – hadde jo fått arbeiddt med heilaggjeringa si over lang tid, og dei hadde (potensiale sett) vorte meir mottagelege for den løna dei fekk. Den denaren dei fekk trur eg er eit bilete på Jesus sjølv. Om vi, i Guds kraft, arbeider på vår frelse (Fil 2:12-13) har vi potensiale til å verte ‘større’ – ikkje ved å hevde oss sjølv, men ved å gløyme oss sjølve og la Kristus vinna skapnad i oss (Gal 4:19). Vi kan kanskje samanlikne det med to drikkeglas. Det eine er to desiliter, det andre fire. Begge er fylt opp til bremmen og kan ikkje halda meir (av Jesus), men det eine er større. Begge får det same – drikka, eller Jesus – men den eine er meir mottagelege for den ‘løna,’ akkurat det felleskapet han fekk med Jesus.

Vi må ikkje hevde oss sjølve. Vi må arbeidde trutt for løna ligg i sjølve arbeidet, idet at Kristus vinn skapnad i oss.

Neste gong eg preiker over denne teksten kan det vere eg også preiker over nåden, miskunna og tilgjevinga av syndene, om situasjonen tilseier det. Og isolert sett handlar kanskje denne likninga om nettopp dette. Men sett i sin samanheng handlar den endå meir om heilaggjeringa og livet i Kristus, der «han skal veksa, vi skal minka,» der det ikkje lenger er vi som lever sjølv, men Kristus som lever i oss (Gal 2:19-20).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s