Kristen praksis i ei etterkristen tid

I førre veka skreiv Ottar Myrseth eit innlegg i Dagen der han påpeika at det no er «tida for å lage strategi for kristent liv i den fyrste etterkristne generasjon.» Dette var kontroversielt, og det vart fylgd opp av ein påfylgjande debatt.[1]

Eg skal ikkje her gå inn på sjølve den konkrete debatten, men vil heller ta eit meir generelt blikk på saka. For det fyrste som slo meg når kritikken av Myrseth kom, spesielt den frå biskop Atle Sommerfeldt (som ikkje ser ut til å klare å sjå forbi det faktum at det er Myrseth som har starta debatten), er at det var særs spesielt at ein reagerer så kraftig. For det Myrseth seier er i stor grad det same som vert hevda av dei som forskar på kristent ungdomsarbeid. For ei god innføring i det, kan eg tilrå å lese Bård Norheim si bok Practicing Baptism: Christian Practices and the Presence of Christ (Eugene, OR: Pickwick Publications 2014). Denne er basert på doktorgraden hans. Eit viktig poeng i den boka, og i forskinga på kristent ungdomsarbeid, er at vi ikkje lenger lever i det vi kan kalle eit kristent samfunn. Samfunnet som sådan er ikkje lenger kristent. Vi er ikkje lenger Europas Corpus Christianum, det ein på engelsk kallar Christendom. På norsk har kristendom vorte namnet på religionen som sådan, medan ein på engelsk har gjort ein distinksjon mellom Christendom og Christianity. Dei har nok hatt same tyding ein gong, men målber no to forskjellige ting. Poenget er altså ikkje at kristentrua i seg sjølv er borte, men at vi ikkje lenger kan seie at samfunnet som sådan er kristen. Samfunnet er ikkje lenger Corpus Christianum.

Men dette er kanskje vanskeleg å svelgje for enkelte. I sommar, under den lange bibelsyndebatten, sa Jan-Olav Henriksen at problemet med ein spesifikk kristen etikk, der ein set ein spesifikk standard for kristne, fører til at ein gjer «dette til en etikk som bare gjelder for kristne, og ikke for andre i samfunnet.» Det er underforstått at dette er galt.

Men eg vil heller peike på at dette er heilt på sin plass. Som Dag Øivind Østereng påpeiker, i sitt delvise forsvar av Myrseth, har Den norske kyrkja som samfunnsaktør «langt på veg følgt sekulariseringa. Ho stiller ikkje andre krav til medlemene sine enn at dei er døypte og slik sett er innanfor. Det vert ikkje alltid snakka særleg tydeleg om at det faktisk finst eit kristent liv å leve, og at dette kan vere annleis enn det som er vanleg blant folk flest.»

Det vi ser er altså at ein endar opp med ein slags sekularisert Corpus Christianum, der kyrkja representerer den moderne, demokratiske statsreligionen (med vekt på stat). Her vil eg igjen vise til Norheim, som påpeiker at vi no lever i ei ‘postkristen’ tid (post-Christendom), der vi ikkje kan kvile på det at samfunnet er kristent, og at vi difor må fokusere på Kristi nærver, på kyrkja som eit praksisfelleskap og på det kristne livet som, vel, liv (s.1-15, 113-115, 124-126, 178-189).

Som Stanley Hauerwas påpeiker, må vi som kristne faktisk praktisere.[2] Og det er nettopp det som er kjernen her. Som luthersk prest heldt eg, med referanse til tredje trusartikkel i den apostoliske truvedkjenninga og sjuande artikkel i Confessio Augustana, fast på at kyrkja er samfunnet og forsamlinga av dei heilage, som samlar seg rundt det heilage, både communio sanctorum (samfunnet av dei heilage) og congregatio sanctorum (forsamlinga av dei heilage), både det almenne og konkrete, med vekt på det blant anna Norheim kallar kyrkja sine ‘kjernepraksisar’ (forkynning, dåp, nattverd, bøn, etc.) som kyrkjekonstituerande kyrkjekjenneteikn (notae ecclesiae). Sjå boka Kan tru praktiserast? Teologi for kristent ungdomsarbeid (Trondheim: Tapir Akademisk 2008) og den allereie nemnte doktorgraden hans (spes. s.115-119, 182-186). Han har også skrive kort og enkelt om dette på nettsida Ungdomsarbeid.no.

Norheim skriv i konteksten av ungdomsarbeid, men eg trur dette er appliserbart på kyrkja som sådan. Kjernen i mitt poeng er at kyrkja sitt evangelium er politisk, i ordet rette forstand. Vi er eit samfunn, samfunnet eller forsamlinga av dei heilage (både communio, det ålmenne, og congregatio, det konkrete, lokale). Vi er ikkje ein gjeng lausrivne individ. Ja, du må tru sjølv, ta ansvar sjølv, men som kristen er du framleis del av ein fellesskap, eit folk. Vi er «the true polis,» som den anglikanske pastoren Simon Downham sa når vi besøkte kyrkja hans, St Paul’s Church Hammersmith, under ein studietur på praktikum. Han var dels kritisk til fresh expressions, og sette mellom anna fokus på ekklesiologien, som kan sjåast å vere ‘mangelvare’ i fresh expressions. Som Kristi lekam er kyrkja essensiell i frelsesplanen. Men kyrkja har ein tendens til å verte ‘nedprioritert’ i fresh expressions, og eg trur dei gode ideane vert meir ‘fullenda’ dersom vi, i Downham ord, har «a thick notion of church,» der kyrkja ikkje berre er eit abstrakt omgrep vi kan endre som vi vil.[3] Som kyrkje må vi vere tydelege ute blant folk. Her kan kyrkjebygget vere sentralt. Vi kan sjølvsagt seie at vi ikkje ‘treng’ kyrjebygget, at det ikkje er ein essensiell del av det å vere kyrkje (kyrkja sin esse, hennar eksistens eller vesen), liksom ein familie ikkje ‘treng’ hus eller husvere for å eksistere som familie. Men vi treng det likevel. Kyrkjebygget er ein del av kyrkja sin bene esse, det vi ikkje ‘treng,’ men som er med å byggjer opp under arbeidet og gjer det lettare og/eller betre (bene esse kan omsetjast med ‘velvere’). På same måte som ein plass å bu gjer det mykje enklare, for ikkje å seie, mogeleg å leve som familie.

Den anglo-katolske presten (no biskopen) Philip North påpeiker, i eit foredrag, at kyrkjebygget er eit konkret minne om Kristi nærver i vår midte.[4] Då han heldt foredraget var han ‘Team Rector’ (ein leiande sokneprest) i eit pastoralt team i eit sokn i Nord-London, og arbeidde tett med sin lokale kontekst og fokuserte på den konkrete forsamlinga av dei heilage. Det er viktig at vi jobbar kontekstuelt, og dette inneber, slik eg ser det, at vi har synlege strukturar. Kyrkjebygget gjev folk eit fokuspunkt. Trua er ikkje ‘åndeleg’ i den forstand at vi kan endre på all form utan også å endre på innhaldet.

Men dette er ikkje lenger det same som sivil- eller statssamfunnet som sådan, om det nokon gong har vore det. Vi må, vi hugse på at kyrkja er ein praksisfellesskap som kan, slik Kjøde påpeiker, misse kroppsspråket om det ikkje brukar det. Men denne fellesskapen kan ikkje kan bytast ut med ein kva som helst anna samfunn, inkludert sivilsamfunnet, stat eller kommune.

Noter:

[1] I debatten har vi no fått eit intervju med Myrseth, ei nyansering av Myrseth sine påstandar frå religionssosiologen Olaf Aagedal, nokre avvisingar av Myrseth sine påstandar, støtte til Myrseth frå Dag Øivind Østereng og Rolf Kjøde, endå ei nyansering av Myrseth sine påstandar, ein leiarartikkel der det vert påpeikt at Myrseth verken rosemaler eller svartmaler, og eit nytt innlegg frå Myrseth der han påpeiker at problemet er at vi ikkje traderer trua til neste generasjon.

[2] Sjå bøkene The Peaceable Kingdom: A Primer In Christian Ethics (revised ed. University of Notre Dame Press 1991) og A Community of Character: Toward a Constructive Christian Social Ethic (University of Notre Dame Press 1991), samt den dels kritiske Kelly S. Johnson, «Worshipping in Spirit and Truth,» i festkriftet til Hauerwas (s.300-314), og min dels kritiske bruk av Hauerwas i «Kristen etikk. Er eller bør den vere dygdsetikk?» (Lære og liv 39:2, 2012): 36-42. Sjå også Andrew Davidson & Alison Milbank, For the Parish: A Critique of Fresh Expressions (London: SCM Press 2010): 83-84.211-212.

[3] For ein god, parokial, kritikk av fresh expressions, sjå spes. kap. 3 og 7-9 i Davidson & Milbank, For the Parish: A Critique of Fresh Expressions. Sjå også (den meir positive) Stephen Cottrell, «Letting Your Actions Do the Talking: Mission and the Catholic Tradition,» kap. 5 i Ancient Faith, Future Mission: Fresh Expressions in the Sacramental Tradition, red. Steven Croft, Ian Mobsby & Stephanie Spellers (New York, NY: Seabury Books 2010).

[4] Foredraget heitte «The Church of England: Parochial and Pastoral,» og vart heldt på ein konferanse omkring dei strukturane som opna for at anglikanarar kunne konvertere til Den romersk-katolske kyrkja utan å misse sin identitet. Sjå her og her.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s