Olsok

image

Heilag-Olavs død. Altartavle frå Trøndelag. Truleg måla i Trondheim i fyrste halvdel av 1300-talet. Sjå http://goo.gl/PUamm9.

I dag, 29. juli, er det Olsok – minnedag for Olav Haraldsson eller Heilag-Olav, Noregs skytshelgen og Rex Perpetuus Norvegiae, Noregs ævelege konge. Han er den som har fått ‘æra’ for at Noreg vart verkeleg kristna. Vi kan seie at han fullførte det verk som Olav Tryggvason byrja, då han gjekk i land på Moster i 995.

Olav er ein kontroversiell figur i Noregs historie, og i kyrkjehistoria. På den eine sida er han for mange vorte bilete på den valdelege misjonæren, som kristna Noreg med sverd. Og dette er tildels riktig. Men ein stor grunn til at folk gjekk over til kristendommen var jo også at åsatrua hadde mindre og mindre ‘makt.’ Ein kan jo også spørja seg: Dersom Noreg var så ‘heidensk’ og kristendommen var så ‘ukjent’; kvifor vart då Håkon I (kjent som Håkon den gode) sendt til England for å oppfostrast hjå kong Adelstein? (Han fekk jo også tilnamnet Adelsteinfostre.) På den tida, rundt år 928, var England eit kristent land, og det var jo ikkje akkurat hemmeleg. Men vi feirar uansett ikkje Olsok fordi Heilag-Olav var perfekt.

Dei som søkjer etter den perfekte Olav i den jordlege kongen vil leita forgjeves. Heilag-Olav er helgen, men det var ikkje fordi han var perfekt. Olav-øksa, som vi finn i Den norske kyrkja sitt våpenskjold, er ikkje det Olav brukte for å drepe motstandarane sine, før vart drepen i slaget på Stiklestad.

Som vi ser av (stort sett?) alle bileta som framstiller Heilag-Olavs død,[1] slik som biletet på venstre sida, var primærvåpenet hans eit sverd. Dette sverdet, som skal ha vore eit gamalt vikingsverd, kasta han frå seg på slagmarka, for å kutte alle band til heidendomen, og gje seg sjølv over til Gud, til Kristus. Han vart sjølv vert drepen av (mellom anna) ei øks. Det vi kan lære av dette, er at det ikkje er Heilag-Olav sitt aktive, jordlege kristningsverk som er viktig i hans helgenkult, men hans martyrium, hans død.

Olav vart mykje viktigare for Noreg, og for kristninga, i sin død enn i sitt liv. Han vart drepen, men i sin død vart han mykje sterkare, ikkje fordi han var ein Jedi-riddar ved namn Obi-Wan, men fordi det er sant det Paulus skriv i 2Kor 12:9-10:

Men Herren sa til meg: “Min nåde er nok for deg, for krafta blir fullenda i veikskap.” Difor vil eg helst vera stolt av veikskapen min, så Kristi kraft kan bu i meg. Og difor er eg, for Kristi skuld, glad når eg er veik, når eg blir mishandla, når eg er i naud, i forfølging og i angst. For når eg er veik, då er eg sterk.

La oss syngje Olavs-hymnen, ikkje, som presten Per Erik Karlsson Brodal seier, den ‘puritaniserte’ utåva i Norsk salmebok (2013, nr. 249), men den opphavlege (kopiert herifrå):

Olav konge vil vi ære,
Herrens vitne utan svik,
krossens merke vil han bere,
med ei von som aldri vik.
Til Guds heider får han vere
sjølv i døden sigerrik.

Livsens ljos til oss han leier,
pløyer djupt i hjartegrunn;
livsens sædekorn han spreier,
som ber frukt i Herrens stund.
Når den nye von seg breier,
tagnar kvar ein heidnings munn.

Mørker kverv i nye tider
bort frå landet vårt i nord;
harde hjarto vert omsider
mildna ved det sæle ord.
Folket mellom fjell og lier
lovar Herren, trifelt stor.

Døypte lyfter sine hender,
lovar Krist i dåpens bad;
trua som Guds Ande tenner,
bryt no fram på kvar ein stad.
For den trøyst som tyngsla vender,
takkar folket med sitt kvad.

Fast i vona du oss halde,
om ei stødig ånd vi bed,
som kan bere martyrkallet
med den tôl du kjennest ved,
for den gleda du oss alle
vil med dine englar gje.

Deg, Gud Fader, vere ære,
deg, Guds Son, som har oss løyst,
Heilagande, som vil vere
oss til helging og til trøyst!
For Guds vitne vil vi bere
fram vår takk med fagnadrøyst.
Amen.

Lat oss be.

Allmektige Gud, vi takkar for dine bod til vårt folk, dei som sådde ordet, reiste krossmerket og skipa kyrkja i fedrelandet vårt. Lat kyrkja di her hjå oss halda kallet levande, så vi med truskap og kraft forkynner evangeliet klårt og reint. Lær oss å byggja landet med lov, til di ære og til signing for folket. Ved Son din, Jesus Kristus, våre Herre, som med deg og Den Heilage Ande lever og råder, éin sann Gud, frå æve og til æve. Amen.[2]

Heilag-Olav, be for oss!

Noter:

[1] Sjå her, her, og her.

[2] Kollektbøn for Olsok, Dnk.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s