Tankar etter aposteldagen

I går (26. juni 2016) feira vi aposteldagen i Den norske kyrkja. Den låg tett opp til minnedagen for Peter og Paulus, som er no på onsdag (29. juni), og preiketeksten var teksten frå Apostelgjerningane, om Pauli omvending (Apg 9,1-19). Eg hadde to gudstenester i går; ein familiegudsteneste med fire dåp og vigsel, og ein gudsteneste på speidarleir. Så fokuset vart på å snakke litt om Paulus sitt liv, og om det at nokon tok Paulus sitt oppdrag og reiste til Norge for å forkynne for ‘heidningane.’[1] Begge stadene eg hadde gudstenester i går er gamle kyrkjestader, Rosendal og Ænes, med kyrkjer – Kvinnherad kyrkje og Ænes kyrkje – frå omlag midten av 1200-talet.

Men i dag vil eg gjerne reflektere litt vidare på aposteldagen, og kva det vil seie at vi trur på «éi, heilag, katolsk og apostolisk kyrkje,» for å sitere Den nikenske truvedkjenninga. Det fyrste vi må understreke er at ordet ‘apostel’ rett og slett betyr ‘utsending.’ Det betyr ikkje berre at apostelen – eller ein av hans etterfylgjarar, om det er biskopar eller prestar – skal vidarebringe nyhende (i dette tilfelle ‘gode nyhende,’ evangeliet), men også at apostelen er sendt ut av ein annan enn seg sjølv. Apostelen er altså autorisert, og har som oppdrag å forkynne det han har fått, eller «den trua som ein gong for alle er overgjeven til dei heilage,» for å bruke vendinga frå Judas brev, v.3. Det var altså ikkje kven som helst som sa noko, men dei som var blitt autorisert for oppgåva. Dette ser vi også i det som var gårsdagens evangelietekst (Mark 3,13-19). Der les vi om at Jesus valt seg ut dei tolv apostlane, og at alle er nemnd med namn. Vi høyrde om Simon, som Jesus kalla Peter, om brørne Jakob og Johannes, om Andreas, Filip og Bartolomeus, om Matteus, Tomas og Jakob, om Taddeus, Simon Kananeos og Judas Iskariot, som seinare skulle svike Jesus. Grunnen til denne oppramsinga av namna er for å stadfeste at det var desse, og ikkje andre, som var apostlane. Dei reiste ikkje berre rundt på eige påfunn. Dei var utsendingar. Eg likar å samanlikne dei, og andre med liknande autorisasjon,[2] med postbod. Eit postbod er autorisert til å gå rundt med posten, men ikkje til å endre den. Postbodet opnar ikkje breva for å pynte på språket, leggje til litt her og der, rette skrivefeil, ta ut ein setning, osv. Nei, han leverer posten slik han får den. Når vi har fått evangeliet må vi forkynne det klårt og reint. Evangeliet er større enn meg, det er større enn oss. For evangeliet er Gud sjølv, som kom til oss i kjøt og blod. Evangeliet er Kristus, og det er han vi skal forkynne. Vi skal forkynne ordet, Guds ord, evangeliet. Ikkje prestens ord, men Guds ord. Men sjølvsagt vil mi forkynning bere preg av den eg er. Difor er det viktig, veldig viktig, at eg heile tida prøver meg sjølv, og ser om det eg forkynner, eller skal forkynne, faktisk er i tråd med det Herren har gitt oss. For eg forkynner på vegne av Jesus.

Som kyrkje må vi ha ein gjennomtenkt embetsteologi, noko som ikkje kan ikkje kan reduserast til forkynninga. Det må inkludere liturgien (spes. bønene) og salmane, samt sakramenta. Trua er gitt oss utanfrå, og dei med forkynneroppgåve har fått eit ytre kall.[3] Og dette heng saman med nådemidla. I Confessio Augustana (CA) IV les vi om rettferdiggjeringa, og om den rettferdigjerande trua. Og så står det vidare, i art. V (mine uthevingar):[4]

For at vi skal koma til denne trua, er det skipa ei teneste med å læra evangeliet og gje sakramenta. For med Ordet og sakramenta som middel vert Den Heilage Ande gjeven, han som verkar trua, kvar helst og når Gud tykkjer om det, i dei som høyrer evangeliet, nemleg at Gud, ikke for våre fortenester skuld, men for Kristi skuld, rettferdiggjer dei som trur at dei vert tekne til nåde for Kristi skuld … Dei [lutherske kyrkjelydane] fordømer gjendøyparane og andre, som meiner at Den Heilage Ande kjem til menneska utan det ytre ordet, ved deira eigne førebuingar og gjerningar.

Det vi ser er altså at vi finn frelse ved trua som er gitt oss ved Den Heilage Ande, som igjen er gitt oss i og med nådemidla – ved ordet, dåpen og nattverden. Den staden der dette vert gjeve til oss er kyrkja – forsamlinga av dei heilage – som samlar seg rundt nådemidla (jf. CA VII). Og dei som har fått ansvaret for å forvalte dette er dei som er ‘retteleg kalla’ – ved kall og ordinasjon (CA XIV).

Det er viktig å understreke at dette ikkje betyr at vi hevder at Den Heilaga Ande ikkje kan kalla på folk eller koma til folk utan gjennom nådemidla. «Anden blæs dit han vil» (Joh 3,8). Men det betyr at han har gitt oss ein ‘primærveg.’ Ordet er ikkje ‘magisk’ – det er ord på ei side – men det virkar likevel til frelse, slik Paulus understrekar i Rom 10,14-17 (mine uthevingar):

Men korleis kan dei kalla på ein som dei ikkje trur på? Og korleis kan dei tru på ein som dei ikkje har høyrt om? Og korleis kan dei høyra utan at nokon forkynner? Og korleis kan dei forkynna dersom dei ikkje blir utsende? Som det står skrive: Kor vakre dei er, føtene til dei som kjem med gledebod! Men ikkje alle var lydige mot evangeliet. Jesaja seier: Herre, kven trudde bodskapen vår? Så kjem då trua av bodskapen ein høyrer, og bodskapen kjem ved Kristi ord.

Her ser vi at Paulus understreker at trua kjem gjennom eit nådemiddel – ordet – gjeve av nokon som forkynner, nokon som er kalla til å forkynne (jf. CA V, VII, XIV). Poenget er altså at ifylgje luthersk lære er nådemidla den primære måten Gud møter sitt folk. Gjennom ordet, bodskapen, kjem trua, gjennom dåpen vert vi innlemma i kyrkja, og gjennom nattverden vert vi halde oppe i ei sann tru til det evige liv.

Det er dette det handlar om når vi seier at vi trur på ei apostolisk kyrkje. Vi trur på ei kyrkje med ein Herre som har autorisert apostlar, biskopar, prestar, osv. til å forkynne sitt evangelium klårt og reint. Og det må vi halde fram med. For vi har «éin Herre, éi tru, éin dåp» (Ef 4,5).

Noter:

[1] Eg var påpasseleg å understreke at ordet ‘heidning’ ikkje nødvendigvis betyr ‘ugudeleg’ eller ‘ond,’ men rett og slett ‘ikkje-jødisk.’ Det er snakk om folkeslaga rundt om i verda. Og i nyare omsetjingar av Bibelen er det jo nettopp dette som kjem fram. Der har ein omsett det greske ordet ἔθνος (ethnos) med ‘folkeslag,’ som også strengt tatt er ei meir korrekt omsetjing av det greske ordet.

[2] Altså ordinasjon. Om dette, sjå her, her og her.

[3] Sjå Confessio Augustana V, XIV, jf. Johann Anselm Steiger, «The communicatio idiomatum as the Axle and Motor of Luther’s Theology» (Lutheran Quarterly 14, 2000): 131 (125-158); Knut Alfsvåg, «På Luthers vis: Om den sakssvarende bibellesnings forutsetninger og implikasjoner» (Theofilos Supplement 7:1, 2015): 33-44; Ådne Njå, «Messen som Guds nåde og Kirkens takksigelse: En refleksjon over Luthers messeforordninger med et drøftende sideblikk på liturgi- og trosopplæringsreformen i Den norske kirke,» i «Hva betyr det?» Luthers katekisme i trosopplæringen, red. Knut Alfsvåg & Joar Haga (Oslo: IKO, Prismet bok 2013):192-195 (185-202); John T. Pless, «Toward a Confessional Lutheran Understanding of Liturgy» (Logia 2:2, 1993): 9-12. For nokre tankar omkring embetet, sjå Dag Øivind Østereng, «Kirkelig fellesskap – med hvem – om hva?» (foredrag til innleiing ved seminar på Fjellhaug, 14. februar 2007), samt Bjarne O. Weider, Kallet og tjenesten: Pastoralteologiske prinsippspørsmål (Oslo: Lutherstiftselsen): 9-61.

[4] Eg nyttar meg av omsetjinga til Arve Brunvoll, i Vedkjenningsskriftene åt Den norske kyrkja (Ny omsetjing med innleiingar og notar. Oslo: Lunde 1979).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s