Evangeliet er Guds ord til oss

Denne er også posta på Verdidebatt, og er ein litt utvida versjon av ein kommentar eg skreiv der.

I diskusjonane omkring om innføring av ny liturgi for vigsel av samkjønna er kyrkjesplittande, vert det ofte vist til Confessio Augustana (CA), art. VII. Der står det, etter den latinske teksten, at kyrkja er «forsamlinga av dei heilage der evangeliet vert lært rett og sakramenta forvalta rett» og at det «til sann einskap i kyrkja» er «nok å vere samd om evangelielæra og om sakramentsforvaltinga.» Då Confessio Augustana vart lagt fram for den tysk-romerske keisar Karl V, på riksdagen i Augsburg i 1530, vart den lagt fram i to utgåver, ein latinsk og ein tysk.[1] Den latinske teksten vert ofte rekna for å vere den ‘offisielle’ versjonen, men det er ikkje noko direkte indikasjon på dette. Begge versjonane vart lagt fram samtundes, og begge er autoritative.

Vel, vi ser noko viktig i CA VII. For i diskusjonane om innføring av ny liturgi for vigsel av samkjønna er kyrkjesplittande eller ikkje, vert det hevda at dette ikkje strir med evangeliet. Harald Hegstad, som sjølv er motstandar av innføring av ny liturgi for vigsel av samkjønna, hevder dette. Han skriv, i eit innlegg på Verdidebatt, at «man kan være uenig om mye og likevel bevare enheten, bare det ikke rokker ved den felles forståelse av evangeliet,» og at «[så] lenge uenigheten kan rommes innenfor et fellesskap som er forpliktet på det samme evangelium, er det også mulig å høre til i den samme kirke.» Vel, det er eit par problem her. Vi har ikkje ‘ei felles forståing av evangeliet.’ Eg har ikkje den same forståinga av evangeliet som, t.d., Sturla Stålsett. Og det vil eg vise er ved å ta opp det vi ser i den tyske utgåva av CA.

I CA VII ser vi at den tyske teksten på mange måtar ekspliserer den latinske. Der den latinske teksten seier at kyrkja er «forsamlinga av dei heilage der evangeliet vert lært rett og sakramenta forvalta rett,» legg den tyske teksten til at sakramenta vert forvalta rett «ifylgje evangeliet» [laut des Evangelii]. Og vidare, der den latinske teksten seier at det «til sann einskap i kyrkja» er «nok å vere samd om evangelielæra og om sakramentsforvaltinga,» legg den tyske teksten til at sakramentsforvaltinga her skal skje «ifylgje det guddomlege ordet» [dem göttlichen Wort gemäss].

Vi ser altså ikkje noko reduksjonistisk evangeliekonsepsjon i CA, der fokuset er på rettferdiggjeringa eller eit slags indre kerygma der det etiske, eller kristenlivet, ert halde utanfor. Vi ser at evangeliet vert identifisert med ‘det guddomlege ordet,’ og eg tenker at dette i hovudsak er Skrifta; Det gamle og Det nye testamentet.[2] Evangeliet er altså Guds ord, Kristi ord, med Kristus som kjerna (jf. CA I-III).[3] Her ser vi ikkje noko kunstig skilje mellom rettferdiggjeringa og det nye livet, noko som for Luther var å rekne nærast som ein form for nestorianisme.[4] Vi finn heller ikkje noko grunnlag til å hevde at vi, på den eine sida, kan hevde at evangeliet er ‘det guddomlege ordet’ og at vi, på den andre sida, kan hevde at noko som er framsett som Guds vilje i nettopp ‘det guddomlege ordet’ kan forkastast utan at evangelieforståinga endrar seg, og utan at den kyrkjelege einskapen vert truga eller broten.

Søndag som var (24. januar) feira vi såmannssundagen i Den norske kyrkja, og då las vi frå Paulus 2. brev til Timoteus. Vi må ta til oss det han sa der, at «dei heilage skriftene» kan «gje deg visdom til frelse ved trua på Kristus Jesus,» og at kvar bok i Skrifta, i Bibelen, «er innanda av Gud og til nytte i opplæring, formaning, rettleiing og oppseding i rettferd, så det mennesket som høyrer Gud til, kan bli fullt utrusta til all god gjerning.» Dette er evangeliet.

Noter:

[1] For ei tekstkritisk utgåve av desse, sjå Die Bekenntnisschriften der evangelisch-lutherischen Kirche (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1930, 11. utg., 1992).

[2] For Luthers syn på Skrifta, sjå Knut Alfsvåg, «På Luthers vis: Om den sakssvarende bibellesnings forutsetninger og implikasjoner» (Theofilos Supplement 7:1, 2015): 33-44.

[3] For dette, sjå Alfsvåg, «Luthersk spiritualitet: Om lære og liv i den éne, kristne kirke» (Dansk Tidsskrift for Teologi og Kirke 40:1, 2013): 42-56.

[4] For dette sjå Alfsvåg, «Theosis og eucharisti: Om tonatur-kristologien som fundament for menneskesyn og sakramentforståelse» (Foredrag ved NKK/FBBs dialogmøte Bergen 1. november 2014), spes. s.6.

Kva er eigentleg evangeliet?

I Confessio Augustana, som er ein del av Den norske kyrkja sitt vedkjenningsgrunnlag, står det i art. 7 at kyrkja er “forsamlinga av dei heilage, der evangeliet vert lært reint og sakramenta forvalta rett.” Og vidare, om einskapen i kyrkja, står det at til denne “er det nok å vera samd om evangelielæra og om forvaltinga av sakramenta.” Men kva er eigentleg evangeliet?

I luthersk samanheng har ein ofte snakka om ein distinksjon mellom lov og evangelium. Denne distinksjonen kan vi lese spesielt om i Konkordieformelen (del 5), som er å finne i Konkordieboka, ei samling av dei sentrale lutherske vedkjenningsskriftene.[1] Denne distinksjonen har mykje for seg: Evangeliet er frigjerande, og i Kristus er vi ikkje berre frigjorte frå synd og skuld, vi er også fri frå lova. Men denne distinksjonen, som gjev god meining dersom vi ser på lova som nettopp den gamaltestamentlege lova, som moselova, vart i luthersk tilfelle generalisert til å gjelde ‘lov’ generelt, inkludert Kristi bod til oss som kristne. Ein byrja å snakka om lova sine tre bruk:

  1. Det politiske og samfunnsmessige (usus politicus, ‘lov og orden’).
  2. Det Kristus-drivande (usus pedagogicus, lova som ‘tuktemeister til Kristus,’ jf. Gal 3:24-25).
  3. Dei vegleiande og oppsedande (usus didacticus, vårt liv i Kristus).

Men eg meiner dette vert feil. Når Paulus snakkar om lova, og om ‘lovgjerningar,’ finn eg ikkje noko indikasjon om at han snakkar i generelle vendingar om ‘lov og orden,’ men at han snakkar spesifikt om moselova. Moeselova er ein tuktemeister (Gal 3:24-25), men det er ikkje til moselova vi går for verken det politiske/samfunnsmessige (fyrste bruk) eller for vegleiing til livet i Kristus (tredje bruk). Det vi går til, det vi bør gå til, er evangeliet.

Det er her eg trur problemet med det lutherske skjelninga mellom lov og evangelium kjem inn, og eg trur denne skjelninga må ta noko av ‘skulda’ for den såkalla ‘antinomismen,’ den ‘lovløysa’ vi finn i einskilde delar av moderne evangelikalisme. Eg trur vi bør gå til N.T. Wright for å finne ut kva evangeliet er for noko. Les dette intervjuet, og sjå denne youtube-videoen:

N.T. Wright sitt poeng er altså at evangeliet er “the royal announcement that the crucified and risen Jesus, who died for our sins and rose again according to the Scriptures, has been enthroned as the true Lord of the world.” (Frå lenka til intervjuet). Eller som han seier meir utfyllande:

The idea of ‘good news,’ for which an older English word is ‘gospel,’ had two principal meanings for first-century Jews. First, with roots in Isaiah, it mean the news of YHWH’s long-awaited victory over evil and rescue of his people. Second, it was used in the Roman world of the accession, or birthday, of the emperor. Since for Jesus and Paul the announcement of God’s inbreaking kingdom was both the fulfillment of prophecy and a challenge to the world’s present rulers, ‘gospel’ became an important shorthand for both the message of Jesus himself, and the apostolic message about him. Paul saw this message as itself the vehicle of God’s saving power (Romans 1:16, 1 Thessalonians 2:13).

Vår tru på Kristus er ei tru ikkje berre på frelsaren, men også Herren. Vår tru på Kristus er ei tru på han som skipa kyrkja, som er kyrkja sitt hovud, og som kallar oss til å leve i samfunn med han, eit samfunn der han gjer oss i stand til å leve det kristne livet (jf. Fil 2:12-13). Når vi proklamerer evangeliet, når vi proklamerer at Jesus Kristus, som ofra seg for vår skuld, gjekk i døden og stod opp att, er Herre, så proklamerer vi ikkje våre eigne tankar. Vi overleverer, traderer, det vi sjølv har fått – kyrkja si tru, kyrkja si lære, og vi må difor la kyrkja, og hennar historie, få tala med i vår forkynning. (Vi kan diskutere kva kyrkje han skipa, men den diskusjonen må vi ta ein annan gong.)

I Det nye testamentet finn vi omgrepet keryx, ‘herold,’ om den som proklamerer bodskapen. Ein herold var den som proklamerte kongens eller fyrstens bodskap. Han gav ikkje av seg sjølv, men overleverte det han hadde fått. Han var, som eg ein gong høyrte det sagt, melkemannen, ikkje bonden. Og det er denne bodskapen vi må overlevere: At Jesus Kristus, som ofra seg for vår skuld, som gjekk i døden for oss, som stod opp att i herlegdom for oss, er Herre og Gud, og at vår tru på han er ei truskap til han, ei truskap som skapar i oss ein driv til å leve etter hans vilje, han som er Herre.

Og eg trur det er i dette lyset vi må forstå kyrkjedefinisjonen i Confessio Augustana, art. 7. Når det står at kyrkja er “forsamlinga av dei heilage, der evangeliet vert lært reint og sakramenta forvalta rett.” Og vidare, om einskapen i kyrkja, at til denne “er det nok å vera samd om evangelielæra og om forvaltinga av sakramenta,” er dette ein proklamasjon av Kristus som frelsar og Herre, ein proklamasjon som ikkje berre får konsekvensar for vår frelse, men for vårt liv og vår framferd her og no, og som får eit konkret uttrykk og som vert gjort konkret nærverande for oss i sakramenta.

I førre post tok eg utgangspunkt i Apg 2:42, og eg vil her avslutte med å ta opp at det poenget eg fann der: Når det står at dei fyrste kristne heldt seg “til læra åt apostlane og til fellesskapet; til brødsbrytinga og til bønene” (mi omsetjing), må dette forståast hierarkisk: Kyrkja, som har sin grunn i Kristus og i hans kall, hans helging, i evangeliet (jf. Apg 2:37-41), byggjer på læra åt apostlane, er organisert i ein fellesskap, manifesterer seg primært i nattverdsfeiringa og kjem vidare til uttrykk i den offentlege tilbedinga av Den treeinige Gud. Men her er det nettopp proklameringa av evangeliet, av ‘læra åt apostlane,’ som står som grunn, som vår basis (etter fellesskapen i Kristus). Dette er det vi byggjer på. Dette er det vi skal proklamere, i forkynninga og i sakramentsforvaltinga, intill Herren kjem att (jf. 1Kor 11:26).

Noter:

[1] For ei norsk utgåve, sjå Jens Olav Mæland (red.), Konkordieboken. Den evangelisklutherske kirkes bekjennelsesskrifter (Ny norsk oversettelse. Oslo: Lunde 1985). For ei engelsk utgåve, sjå denne nettsida. I Den norske kyrkja er det ikkje heile Konkordieboka bindane, slik det er i Svenska kyrkan, men berre dei tre (vestlege) oldkyrkjelege symbola (den apostoliske, nikenske og athanasianske vedkjenninga), Confessio Augustana og Luthers vesle katekisme. Sjå Arve Brunvoll, Vedkjenningsskriftene åt Den norske kyrkja (Ny omsetjing med innleiingar og notar. Oslo: Lunde 1979).