Nokre tankar om forslaget til ny vigselsliturgi

No har liturgien for såkalla samkjønna vigsel vore på høyring (sjå her og her),[*] og eg vil her berre kort kommentere eit par ting i den.

I dagens ordning byrjar vigselsritualet med inngang, inngangsord og (evt.) salme, før ein går til tekstlesingane. Slik skal det også vere i den nye liturgien. Men i innleiinga til tekstlesingane står det slik, i den gjeldande ordninga:

Gud har skapt oss til å leva i samfunn med han og med kvarandre. Han har ordna det såleis at mann og kvinne skal vera eitt, og han har stadfest denne sameininga med si velsigning. Ekteskapet er Guds gode gåve.

Å leva saman som mann og kvinne er å leva i tillit og kjærleik, dela gleder og sorger og trufast stå attmed kvarandre livet ut. Guds ord vitnar om ekteskapet at det er heilagt og ukrenkjande.

Her ser vi at velsigninga viser til noko som er skjedd i fortid. Når Gud «har stadfest denne sameininga med si velsigning» er det altså ei referanse til at Gud «har ordna det såleis at mann og kvinne skal vera eitt.» Det viser altså til skapingsordninga, og dette finn altså sin heimel i dei to tekstane som etter dagens ordning alltid skal vere med i ein vigsel, frå 1. Mosebok og Matteus 19:

Gud skapte mennesket i sitt bilete, i Guds bilete skapte han det, til mann og kvinne skapte han dei. Gud velsigna dei og sa til dei: «De skal veksa og aukast, fylla jorda og leggja henne under dykk!» (1Mos 1,27-28a)

Har de ikkje lese at Skaparen frå opphavet skapte dei til mann og kvinne og sa: «Difor skal mannen skiljast frå far sin og mor si og halda seg til kona si, og dei to skal vera eitt.» Så er dei ikkje lenger to; dei er eitt. Og det som Gud har bunde saman, det skal ikkje menneske skilja. (Matt 19,4-6)

Som er rett i ei luthersk kyrkje viser ein altså i dagens ordning til det Gud har gjort, med heimel i Skrifta.

Men i den nye liturgien ser vi noko heilt anna. I innleiinga til tekstlesingane står det slik, i den evt. kommande ordninga:

Gud har skapt oss til å leva i samfunn med han og med kvarandre. Når to menneske vel å leva saman i ekteskap, stadfestar Gud denne sameininga med si velsigning. Ekteskapet er Guds gode gåve.

Å leva saman som ektemakar er å leva i tillit og kjærleik, dela gleder og sorger og trufast stå attmed kvarandre livet ut.

Det er heilt klare problem med denne innleiinga. Der dagens ordning skriv om det Gud har gjort, med heimel i Skrifta, står det i den evt. kommande ordninga at Gud velsignar paret sitt val om å leve i ekteskap. Kor finn vi mandatet eller heimelen til dette? På kva måte kan ein grunngje at Gud stadfestar dei vala vi gjer, «med si velsigning»? I dagens ordning er innleiinga grunngjeve med referanse til 1. Mosebok og Matteus 19, men i den nye liturgien manglar det noko slik grunngjeving. Og viss dette kan innførast utan grunngjeving, kva set då hinder for andre ting? Kan vi seie at Gud stadfester tjuveri, drukkenskap, baksnakking, osv. «med si velsigning»?

Eg vil også kort poengtere at det er veldig interessant (for ikkje å seie trist) at ein i den evt. kommande ordninga har fjerna den siste setninga i innleiinga til tekstlesingane: «Guds ord vitnar om ekteskapet at det er heilagt og ukrenkjande.» Men det er vel kanskje berre å forvente.

Den evt. kommande ordninga kjem altså med påstandar om Gud, om oss menneske og om ekteskapet som ikkje finn heimel verken i Skrift eller vedkjenning. Dette kan vi ikkje godta i ei lutherske kyrkje. Vårt kall som kyrkje er å fylgje Jesus, og han har openbert sin vilje til oss i Skrifta.

[*] Eg var litt oppteken og det gjekk dessverre for seint opp for meg at svarfristen var gått ut. Difor fekk eg ikkje sjølv sendt inn eit svar.

Advertisements

Evangeliet er Guds ord til oss

Denne er også posta på Verdidebatt, og er ein litt utvida versjon av ein kommentar eg skreiv der.

I diskusjonane omkring om innføring av ny liturgi for vigsel av samkjønna er kyrkjesplittande, vert det ofte vist til Confessio Augustana (CA), art. VII. Der står det, etter den latinske teksten, at kyrkja er «forsamlinga av dei heilage der evangeliet vert lært rett og sakramenta forvalta rett» og at det «til sann einskap i kyrkja» er «nok å vere samd om evangelielæra og om sakramentsforvaltinga.» Då Confessio Augustana vart lagt fram for den tysk-romerske keisar Karl V, på riksdagen i Augsburg i 1530, vart den lagt fram i to utgåver, ein latinsk og ein tysk.[1] Den latinske teksten vert ofte rekna for å vere den ‘offisielle’ versjonen, men det er ikkje noko direkte indikasjon på dette. Begge versjonane vart lagt fram samtundes, og begge er autoritative.

Vel, vi ser noko viktig i CA VII. For i diskusjonane om innføring av ny liturgi for vigsel av samkjønna er kyrkjesplittande eller ikkje, vert det hevda at dette ikkje strir med evangeliet. Harald Hegstad, som sjølv er motstandar av innføring av ny liturgi for vigsel av samkjønna, hevder dette. Han skriv, i eit innlegg på Verdidebatt, at «man kan være uenig om mye og likevel bevare enheten, bare det ikke rokker ved den felles forståelse av evangeliet,» og at «[så] lenge uenigheten kan rommes innenfor et fellesskap som er forpliktet på det samme evangelium, er det også mulig å høre til i den samme kirke.» Vel, det er eit par problem her. Vi har ikkje ‘ei felles forståing av evangeliet.’ Eg har ikkje den same forståinga av evangeliet som, t.d., Sturla Stålsett. Og det vil eg vise er ved å ta opp det vi ser i den tyske utgåva av CA.

I CA VII ser vi at den tyske teksten på mange måtar ekspliserer den latinske. Der den latinske teksten seier at kyrkja er «forsamlinga av dei heilage der evangeliet vert lært rett og sakramenta forvalta rett,» legg den tyske teksten til at sakramenta vert forvalta rett «ifylgje evangeliet» [laut des Evangelii]. Og vidare, der den latinske teksten seier at det «til sann einskap i kyrkja» er «nok å vere samd om evangelielæra og om sakramentsforvaltinga,» legg den tyske teksten til at sakramentsforvaltinga her skal skje «ifylgje det guddomlege ordet» [dem göttlichen Wort gemäss].

Vi ser altså ikkje noko reduksjonistisk evangeliekonsepsjon i CA, der fokuset er på rettferdiggjeringa eller eit slags indre kerygma der det etiske, eller kristenlivet, ert halde utanfor. Vi ser at evangeliet vert identifisert med ‘det guddomlege ordet,’ og eg tenker at dette i hovudsak er Skrifta; Det gamle og Det nye testamentet.[2] Evangeliet er altså Guds ord, Kristi ord, med Kristus som kjerna (jf. CA I-III).[3] Her ser vi ikkje noko kunstig skilje mellom rettferdiggjeringa og det nye livet, noko som for Luther var å rekne nærast som ein form for nestorianisme.[4] Vi finn heller ikkje noko grunnlag til å hevde at vi, på den eine sida, kan hevde at evangeliet er ‘det guddomlege ordet’ og at vi, på den andre sida, kan hevde at noko som er framsett som Guds vilje i nettopp ‘det guddomlege ordet’ kan forkastast utan at evangelieforståinga endrar seg, og utan at den kyrkjelege einskapen vert truga eller broten.

Søndag som var (24. januar) feira vi såmannssundagen i Den norske kyrkja, og då las vi frå Paulus 2. brev til Timoteus. Vi må ta til oss det han sa der, at «dei heilage skriftene» kan «gje deg visdom til frelse ved trua på Kristus Jesus,» og at kvar bok i Skrifta, i Bibelen, «er innanda av Gud og til nytte i opplæring, formaning, rettleiing og oppseding i rettferd, så det mennesket som høyrer Gud til, kan bli fullt utrusta til all god gjerning.» Dette er evangeliet.

Noter:

[1] For ei tekstkritisk utgåve av desse, sjå Die Bekenntnisschriften der evangelisch-lutherischen Kirche (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1930, 11. utg., 1992).

[2] For Luthers syn på Skrifta, sjå Knut Alfsvåg, «På Luthers vis: Om den sakssvarende bibellesnings forutsetninger og implikasjoner» (Theofilos Supplement 7:1, 2015): 33-44.

[3] For dette, sjå Alfsvåg, «Luthersk spiritualitet: Om lære og liv i den éne, kristne kirke» (Dansk Tidsskrift for Teologi og Kirke 40:1, 2013): 42-56.

[4] For dette sjå Alfsvåg, «Theosis og eucharisti: Om tonatur-kristologien som fundament for menneskesyn og sakramentforståelse» (Foredrag ved NKK/FBBs dialogmøte Bergen 1. november 2014), spes. s.6.

To syn?

Denne er også publisert på Verdidebatt.

______________________________

Tønsbergs Blad melder at Tunsberg biskop Per Arne Dahl no har ‘avklart’ sitt syn på vigsel av homofile. Vel, noko ‘avklaring’ var det vel ikkje. Det er jo det same synet han målbar fram mot bispenominasjonen i Tunsberg. Han vil ikkje vie homofile par, men «ønsker å bidra til en verdig og forutsigbar forbønnshandling, for likekjønnede som er borgerlig viet etter norsk lov og som ønsker å bli bedt for i kirken.» Det er nokre heilt tydlege problem med eit slikt syn. For kva er den essensielle forskjellen? Kva er det ein ber om forbøn for? Men det eg no vil ta tak i, er retorikken om ‘to ulike syn.’

Biskop Dahl bruker nemleg dette i innlegget sitt:

«For meg er også tidligere vedtak på Kirkemøtet avgjørende: For det første, at vi må respektere at vi i kirken har to syn i dette spørsmålet. For det andre, at dette spørsmålet ikke skal være kirkesplittende.»

Eit spørsmål teiknar seg tydleg: Kva betyr det at vi har «to syn i dette spørsmålet»? Dette spørsmålet tek også Marta Bjørnøy Lalim, kandidat på Åpen Folkekirke si liste i Tunsberg Bispedømme, opp i eit innlegg Drammens Tidende. Ho vil at biskopen skal ‘skjerpe seg,’ og kjem med ein kommentar: «Du skriver at vi må respektere at kirken har to syn i dette spørsmålet. Fint. Er det ikke da naturlig at du også går inn for liturgi forlikekjønnet vigsel? Hvis kirken skal kunne leve med to syn må dette også vise seg i praksis.» Dette er også det synet som vart målbore på Verdidebatt i februar i fjor, av ei rekke MF-studentar, inkludert søstera til Marta Bjørnøy Lalim, Ingvild Bjørnøy Lalim: «Kirkemøtets medlemmer må ta innover seg at når man har to syn må dette speiles i kirkens praksis

Og her kjem problemet fram. Som underskrivar av Carissimi-dokumentet, og som medlem i Johanneskretsen,* er eg samd i at viss vi vil ha to ulike syn, så må dette uttrykkast i praksis.

Det er ganske uinteressant kva ein prest eller biskop har av personlege meiningar. Dei er uansett ikkje der for å fremje sine personlege meiningar (jf. ordinasjonsløftet). Men dersom vi med ‘syn’ meiner

Det er eit sentralt poeng at det er ganske uinteressant kva ein prest eller biskop har av personlege meiningar. Dei er uansett ikkje der for å fremje sine personlege meiningar (jf. ordinasjonsløftet). Det vi må meine med ‘ulike syn’ må altså vere noko meir enn ulike meiningar. Det må vere at to ulike syn skal vere offisielle standpunkt i Den norske kyrkja; i lære (som i praksis skjedde etter Lærenemnda si utsegn i 2006), ordningar (som i praksis skjedde etter sak 7 på kyrkjemøtet i 2007)** og liturgi (som mange no jobbar for).

Det er nokre tydlege problem her, og for å setje lys på dei vil eg nytta høvet til å peike på det som heile tida har vore Carissimi sitt poeng:

Eg er heilt og fullt samd i premissen som er nemnt oppfor, at viss vi verkeleg vil ha to syn (dvs. to offisielle og kyrkjerettsleg legitime standpunkt) i ei sak, så dette uttrykkast i praksis. Men det skjer ikkje berre ved innføring av ny ny liturgi. For innføring av ny liturgi er ikkje eit uttrykk for to ulike syn, men eit uttrykk for at det tradisjonelle synet (det eine av dei to) vert forkasta til fordel for det nye. Dette vil ikkje endre ‘problemet.’ For viss vi verkeleg vil ha to syn må dette speglast fleire stader enn i liturgien.

For at denne premissen skal takast på alvor må ein også innføre alternative og parallelle tilsynsstrukturar, slik Carissimi heile tida har sagt, gjennom utropet “For enhetens skyld” og basisdokumentet “Carissimi” (som begge vart offentleggjort 19. september 2007, nesten to månadar før kyrkjemøtet). Dersom ein skal kunna spegle begge syn innanfor Den norske kyrkja må dette gjennomførast på alle plan – ikkje berre liturgisk, men også i tilsynsordninga, slik ein gjorde i Church of England på 90-talet med såkalla ‘flying bishops.’ Fyrst kan vi ærleg snakka om to like syn. Men då har vi også i praksis to kyrkjer. For vi kan ikkje ha ei kyrkje som har to motstridande lærestandpunkt. Vi kan ikkje ærklere demokratisk at eit syn ikkje er kyrkjesplittande. Dette er kyrkjesplittande. Om det ikkje er det på papiret er det det i praksis.

Det beste hadde vore om alle slutta med retorikken omkring ‘to ulike syn.’ For det folk vil er jo ikkje å ha to offisielle og kyrkjerettsleg legitime standpunkt, men at det eine standpunktet skal gjelde framfor det andre.

* Vi jobbar med nye nettsider.

** Av ein eller annan uforståeleg grunn har dei nettansvarlege i Den norske kyrkja gjort det slik at dei gamle lenkene, og mykje av innhaldet, ikkje lenger er tilgjengelege. Om dei skulle komme tilbake, er dette lenka til Lærenemnda si utsegn i 2006 og dette lenka til sak 7 på kyrkjemøtet i 2007.

Unaturleg?

Etter at eg i den siste tida har diskutert med forskjellige folk i kjølevatnet av Jan-Aage Torp sine uttalingar om at vi skal “hjelpe dyrene til å kurere” sin homoseksualitet, har eg tenkte at eg vil skrive ein tekst som tar for seg kva ein i kristen teolgi meiner med at homoseksuell praksis er unaturleg, og kvifor vi meiner at synd er unaturleg.

Det fyrste, og kanskje viktigaste, er å presisere kva som blir meint med uttrykket “natur.” Eg får i mange diskusjonar pepper for å meine at homoseksuell praksis,(1) skilsmisse, “one night stands,” etc. er unaturleg. I ein diskusjon vart eg møtt med påstanden at natur rett og slett er “det som eksisterer” og “det som skjer i naturen.” Hovudproblemet med dette er at ein då ikkje berre skal godkjenne homofil praksis, men også sex med eigne born (som skjer blant kaninar), valdtekt av andre for å vise kven som er sterkast (som er eit vanleg fenomen, mellom anna blant hundar), etc. Nei, eg vil heller definere “natur” som opphavleg(e) eller medfødd(e) eigenskap(ar), eller vår grunnhått(2), vårt indre vesen og vår eigenart, som det står i ordboka sin fyrste definisjon.

Menneskenaturen er altså vårt indre vesen, vår “grunnhått.” I fylgje klassisk kristen teologi så har også dyr og plantar ei sjel, men ei anna type sjel, ein annan natur. Ein seier at det er sjela som animerer den levande organismen. Men når vi så har tatt i bruk denne definisjonen, så må vi sjølvsagt også sjå på kva som definierer “menneskenaturen.”

For min del så trur eg at det som definerer vår natur er rasjonalitet, fornuft. Her må det også presiserast at fornuft har fått ei snever definisjon etter Descartes og Kant, som reduserte det til ratio, i staden for intellectus; dianoia i staden for episteme; kalkulasjon istaden for forståing. Når klassiske filosofar snakka om mennesket som eit rasjonelt vesen, så meinte dei ikkje at mennesket kunne leggje saman 2+2, dette kan ein lære ein elefant. Dei meinte at mennesket kunne tenke logisk og forstå ting. Ei datamaskin kan kalkulere, men den forstår ikkje. Men i fylgje den moderne reduksjonistiske definisjonen av fornuft, så er ei datamaskin fornuftig. Difor har du jo enkelte som seriøst trur at ein kan “laste ned” seg sjølv på ei datamaskin.

Difor er det ikkje, i alle fall i katolsk teologi, noko motsetndad mellom tru og fornuft. Pave Johannes Paul II skreiv om dette i encycliaet Fides et ratio, og difor kan ein seie at å vere kristen er å rette seg mot fornufta, mot Logos.

Eg trur at sex har eit mål; at born skal bli fødde. Difor er synd mellom to personar av likt kjønn unaturleg, det går altså mot målet for seksualiteten. Eg er derimot ikkje einig med det Jan-Aage Torp skriv om, av fleire grunnar;

  1. Det er for meg totalt irrelavant om ein dvergsjimpanse har sex med “kameraten” sin, eg definerer ikkje min etikk ut frå det dyra gjer.
  2. Eit dyr er ikkje eit fornuftsvesen, og kan difor heller ikkje vere moralsk eller etisk ansvarleg for det som det gjer. Ein hauk som tek eit born er difor ikkje “vond.”

Så, i diskusjonar der ein snakker om at noko er unaturleg så blir det feil å angripe folk fordi ein bruker ei anna definisjon av “natur” enn det ein sjølv gjer. Ein ateist/materialist definerer altså naturen som “det som skjer i naturen,” men han kan ikkje då kreve at vi skal gjere det same.

Noter

1. Eg skriv homoseksuell praksis, då det å vere tiltrukken av andre ikkje nødvendigvis har noko med personen sjølv å gjere, men lyst. Problemet er jo at ein meir og meir definerer mennesket med utgangspunkt i kjenslene, i staden for i fornufta.

2. “Grunnhått” er eit interessant ord. Ein ser klart at det — i alle fall i ordet “grunn” — er ei omsetjing av det latinske substantia, “det som står under.”